Wciąż nie przetłumaczono na język polski rekomendacji Komitetu ONZ ds. Praw Osób z Niepełnosprawnościami wobec naszego kraju z września 2018 r. Zostały one wydane po pierwszym przeglądzie przez Komitet stopnia wdrożenia przez Polskę Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, a zdaniem RPO brak tłumaczenia utrudnia aktywny udział tych osób w monitorowaniu wdrażania Konwencji.

Część pracowników niepełnosprawnych – osoby o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności po wypełnieniu warunku przepracowania roku po zaliczeniu do któregoś z tych stopni niepełnosprawności - ma prawo do dodatkowego urlopu wypoczynkowego. Jest on w pełni płatny na takich samych zasadach, jak „zwykły” (kodeksowy) urlop wypoczynkowy, a w razie niewykorzystania go do końca zatrudnienia, przysługuje za niego ekwiwalent pieniężny.

Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej przygotuje listę schorzeń, m.in. genetycznych i rzadkich, aby wyeliminować problem czasowego orzekania w powiatowych i miejskich zespołach ds. orzekania o niepełnosprawności osób z tymi chorobami. Możliwe, że lista zostanie wpisana do rozporządzenia, bo dotychczasowe wytyczne dla lekarzy orzeczników nie poprawiły sytuacji osób z niepełnosprawnościami.

Dr Krzysztof Kurowski, prawnik i przewodniczący Polskiego Forum Osób z Niepełnosprawnościami, został tegorocznym laureatem Nagrody RPO im. dra Macieja Lisa. Nagroda przyznawana jest za szczególne dokonania na rzecz obrony praw i interesów osób z niepełnosprawnościami. Laureat łączy w tym zakresie pracę naukową z monitorowaniem sytuacji i z zabiegami o likwidację barier.

Polska 10 lat temu przystąpiła do Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, ale nadal nie ratyfikowała Protokołu Fakultatywnego do niej, co umożliwiałoby składanie skarg indywidualnych z naszego kraju do odpowiedniego Komitetu ONZ. Rzecznik Praw Obywatelskich wskazuje, że na tę ratyfikację oczekują osoby z niepełnosprawnościami oraz reprezentujące je organizacje.

Osadzonemu z poważną niepełnosprawnością we wszystkich czynnościach pomagali więźniowie z tej samej celi i chociaż dobre uczynki zawsze w cenie, Rzecznik Praw Obywatelskich uważa, że przeniesienie na współwięźniów odpowiedzialności za taką całodobową opiekę jest niedopuszczalne. A problem jest głębszy i wymaga systemowych rozwiązań.

Rzecznik Praw Obywatelskich upomina się o prawa więźniów z niepełnosprawnościami. W liście do dyrektora generalnego Służby Więziennej zwraca uwagę, że przeniesienie opieki nad takimi osobami na współwięźniów jest niedopuszczalne. Podobnie orzekał Europejski Trybunał Praw Człowieka.

Paweł Wdówik, pełnomocnik rządu ds. osób niepełnosprawnych, potwierdził, że jego biuro współpracuje z Polskim Funduszem Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych nad założeniami tzw. „Programu samochodowego”. Dawałby on możliwość dofinansowania do zakupu samochodu niektórym osobom z niepełnosprawnością ruchową. To długo oczekiwana pomoc przez środowisko osób z niepełnosprawnościami.

Należy zadbać o to, by osoby z niepełnosprawnościami nie były wykluczane z powszechnego systemu edukacji ze względu na niepełnosprawność, także z nauki na poziomie szkół ponadpodstawowych. Tymczasem - jak wskazuje rzecznik praw obywatelskich - nie mają oni często możliwości kontynuowania nauki.

Wydłużony czas egzaminu oraz możliwość zdawania go na przystosowanym do danej niepełnosprawności sprzęcie komputerowym – to ułatwienia, z których mogą już korzystać kandydaci na biegłych rewidentów, którzy posiadają orzeczenie o niepełnosprawności. Ministerstwo Finansów uwzględniło w rozporządzeniu uwagi Rzecznika Praw Obywatelskich zgłaszane jeszcze w 2020 r.

Uczelnie są coraz lepiej dostosowane do potrzeb osób z niepełnosprawnościami - również dzięki programom ukierunkowanym na wdrożenie odpowiednich rozwiązań. Szkoły wyższe miały możliwość aplikowania w konkursie „Centrum wiedzy o dostępności”, z budżetem 15,3 mln złotych.

Wewnątrzszkolne systemy oceniania nie uwzględniają sytuacji uczniów z niepełnosprawnościami. Chodzi przede wszystkim o ocenę zachowania. Dzieje się tak mimo że rozporządzenie przewiduje obowiązek uwzględnieni potrzeb wszystkich uczniów - zwraca uwagę RPO na wniosek samorzeczników uczniów ze spektrum autyzmu. Chce, by minister edukacji przeanalizował tę sprawę.

Sprawne i efektywne, a przy tym zapewniające wysoką jakość, wsparcie osób z niepełnosprawnościami w aktywizacji zawodowej, to jeden z priorytetów Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej – deklaruje resort. W tym celu do Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój wprowadzona została nowa linia wsparcia skierowana wyłącznie do osób z niepełnosprawnościami oraz biernych zawodowo z powodu choroby.

Aż 22 proc. kobiet z niepełnosprawnościami nigdy nie było u ginekologa, a 64 proc. z nich przyznaje, że zdarzyło im się zrezygnować z wizyty z powodu braku dostosowania infrastruktury do ich potrzeb. Rzecznik Praw Pacjenta także odbierał skargi dotyczące tego problemu. Najczęściej to organizacje pozarządowe próbują zmienić sytuację, ale ich działania są punktowe ze względu na ograniczone środki.

Rzecznik Praw Obywatelskich w piśmie do minister rodziny i polityki społecznej zwraca uwagę na dodatkowe trudności w uzyskaniu polskiego orzeczenia o niepełnosprawności przez uchodźców z Ukrainy. O problemie tym mówią także samorządy. Tymczasem powiatowe zespoły orzecznicze nie odnotowują lawinowego wzrostu liczby wniosków uchodźców o orzeczenia, a ich wydawanie idzie coraz lepiej.

Odejście od powiązania renty socjalnej z wynagrodzeniem za pracę oraz zmiana kierunku w dofinansowaniu dla pracodawców do wynagrodzeń osób z niepełnosprawnościami to zmiany, których wprowadzenie zapowiedział we wtorek wiceminister Paweł Wdówik. Jak powiedział, obecnie tylko 2 proc. podmiotów korzysta z dofinansowania z PFRON do wynagrodzeń. System jest nieefektywny i nie zwiększa zatrudnienia. Zmiany są więc konieczne.

Osoby z niepełnosprawnością, w tym niepełnosprawnością intelektualną, od 3 do 7 razy częściej niż pozostali są pokrzywdzeni różnego rodzaju przestępstwami, przede wszystkim dotyczy to różnych form przemocy. Ministerstwo Sprawiedliwości chce więc, by były przesłuchiwane w przyjaznych warunkach i w sposób, który umożliwi przekazanie informacji potrzebnych do ustalenia sprawcy.

Pierwszy etap reformy systemu orzekania o niepełnosprawności ma wiązać się z tylko z uprawnieniami wynikającymi z ustawy o rehabilitacji i ma zacząć obowiązywać od 2024 roku. Do istniejących trzech stopni niepełnosprawności - lekki, umiarkowany i znaczny, resort rodziny chce dodać trzy stopnie, które będą określały stopnie trudności w samodzielnym funkcjonowaniu.

5 maja to Dzień Walki z Dyskryminacją Osób Niepełnosprawnych oraz Dzień Godności Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną. Według RPO, równości brakuje w dostępie do edukacji, pracy, opieki zdrowotnej, realnego wsparcia psychologicznego i finansowego, a także systemu opieki wytchnieniowej dla opiekunów osób z niepełnosprawnościami, reprezentacji, edukacji antydyskryminacyjnej, promowania dostępności i dostępu do mieszkalnictwa.