Przedsiębiorcy, którzy zastanawiają się nad zmianą formy opodatkowania w trakcie 2022 roku albo będą myśleli o tym po jego zakończeniu, wypełniając zeznanie roczne, powinni to dobrze przeliczyć. Bo nie dość, że może ich czekać duża dopłata składki zdrowotnej, to także zapłata odsetek za zaległość w tej składce. Zdaniem prawników, sprawa nie jest oczywista i wszystko będzie zależało od podejścia ZUS i urzędów skarbowych.
W tym roku wyjątkowo, w związku z perturbacjami związanymi z Polskim Ładem, czerwcową nowelizacją przepisów podatkowych - rządzący zezwoli osobom fizycznym prowadzącym działalność gospodarczą na zmianę formy opodatkowania. Przedsiębiorcy mogą to zrobić albo w trakcie roku, czyli po wejściu w życie ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1265 z późn. zm.), czyli od 1 lipca 2022 r, albo po zakończonym roku, w składanym za ten rok zeznaniu podatkowym. Już teraz muszą mieć jednak świadomość, że na dużych dopłatach składki zdrowotnej może się nie skończyć.
Czytaj w LEX: Opłacalność wyboru liniowej stawki podatku na przykładach >>>
- Wszystko dlatego, że w tym roku składka na ubezpieczenie zdrowotne została uzależniona od formy opodatkowania, jaką na początku roku wybrał przedsiębiorca i w efekcie różna była nie tylko podstawa wymiaru składki, ale i jej wysokość. Bo przedsiębiorcy, którzy wybrali zasady ogólne, płacą składkę w wysokości 9 proc. przychodów, osoby płacące podatek liniowy – w wysokości 4,9 proc. dochodów, a składki ryczałtowców nie są powiązane z dochodami, ale zależą od progu przychodów. Z chwilą zmiany formy opodatkowania od 1 lipca składki zdrowotne nie będą adekwatne – mówi Przemysław Hinc, doradca podatkowy i członek zarządu w kancelarii PJH Doradztwo Gospodarcze. I dodaje: - Poza tym przedsiębiorca, który do 30 czerwca płacił składkę w wysokości 4,9 proc. dochodu, jeśli zmienił formę opodatkowania z dniem 1 lipca 2022 r., już składkę za lipiec zapłaci według stawki 9 proc. Z kolei ten, kto do końca czerwca opłacał ryczałt od przychodów ewidencjonowanych, od lipca będzie płacił składkę na zasadach ogólnych, ale za lipiec zapłaci składkę minimalną, tak jak zaczynający prowadzenie działalności gospodarczej, bo u niego po prostu nie można ustalić dochodu za pierwsze pół roku. Ale dla tych, którzy na zmianę formy opodatkowania jeszcze się nie zdecydowali i odłożyli tę decyzję do czasu sporządzania zeznania podatkowego za rok bieżący, rozliczenie składek będzie wyglądało inaczej, bowiem do końca roku wprawdzie będą płacili składki na dotychczasowych zasadach, ale składając rozliczenie za rok składkowy trwający od 1 lutego 2022 r. do 31 stycznia 2023 r. będą musieli wstecznie policzyć składki od dochodu stanowiącego podstawę naliczania składek za cały rok, a nie tylko za jego połowę. To jest duża nieprawidłowość i prawidłowe rozliczenia na pewno będzie źródłem problemów.
Czytaj również: Przedsiębiorcy na koniec roku sięgną do dna kieszeni, by dopłacić składkę zdrowotną >
Czytaj w LEX: Polski Ład: Zmiany w ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych i karcie podatkowej >>>
Najgorsze w tym wszystkim jest jednak to, że – jak podkreśla Przemysław Hinc - 1 stycznia 2023 r. okaże się, że składki płacone przez wielu przedsiębiorców były płacone nieprawidłowo, bo te zapłacone będą się miały nijak do tych, które powinny być zapłacone, czyli składek należnych. A skoro tak, to pytanie o dalsze negatywne dla przedsiębiorcy konsekwencje, czyli konieczność zapłaty odsetek za zwłokę.
I tu prawnicy nie są już tak jednoznaczni w swojej ocenie, mimo istnienia przepisu przejściowego, czyli art. 36 nowelizacji podatkowego Polskiego Ładu. Zgodnie z nim, w przypadku ustalania dochodu, o którym mowa w art. 81 ust. 2 i 2c ustawy zmienianej w art. 10 (czyli ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – przyp. red.), uwzględnia się koszty uzyskania przychodów w rozumieniu ustawy zmienianej w art. 1 zaliczone przed dniem 1 stycznia 2022 r. do tych kosztów przy ustalaniu dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej, o którym mowa w art. 26, art. 30c albo art. 30ca ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Podstawę wymiaru składki, o której mowa w art. 81 ust. 2ya ustawy zmienianej w art. 10, w roku 2022 stosuje się w okresie od dnia 1 lipca do dnia 31 grudnia tego roku. Co ważne, w myśl ust. 3, w przypadku dokonania wyboru formy opodatkowania na podstawie art. 14 albo art. 15:
WZÓR DOKUMENTÓW w LEX:
- Wielu przedsiębiorców czeka dopłata. Problemy wynikają z faktu, że zmiany wprowadzane Polskim Ładem nie są zmianami systemowymi i nie są wprowadzane jednocześnie w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych i w ustawie o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – mówi Bartosz Kubista, adwokat, doradca podatkowy, partner zarządzający w kancelarii GLC, asystent w Katedrze Prawa Finansowego Uniwersytetu Śląskiego. Jego zdaniem, różnice w wysokości składki zdrowotnej zapłaconej i należnej do zapłacenia w przypadku przedsiębiorców, którzy zdecydują się zmienić formę opodatkowania prowadzonej działalność gospodarczej w trakcie 2022 roku lub po jego zakończeniu należy traktować jedynie jako różnicę do dopłaty, bez naliczania odsetek za zwłokę, a nie jako zaległość, od której naliczane są odsetki za zwłokę. Wskazuje na to treść art. 36 ustawy nowelizującej.
Czytaj w LEX: Polski Ład 2.0 – zmiana formy opodatkowania przedsiębiorców - odpowiedzi na pytania >>>
- Treść przepisu przejściowego wydaje się jasna. Wszystko zależy jednak od podejścia ZUS i interpretacji przepisów przez organy podatkowe. Jakie ono będzie przekonamy się na doświadczeniach przedsiębiorców – podkreśla mec. Bartosz Kubista. Choć nie ukrywa, że najbezpieczniejszym dla podatników rozwiązaniem byłaby zmiana prawa łagodząca dopłatę składki zdrowotnej po zmianie formy opodatkowania w zeznaniu rocznym.
- Moim zdaniem, jeżeli składki zdrowotne były płacone w trakcie roku zgodnie z obowiązującymi przepisami i terminowo, to ex definitione nie ma mowy o żadnych odsetkach – mówi z kolei adwokat Konrad Giedrojć, prowadzący własną kancelarię adwokacką we Wrocławiu. I dodaje: - To są nieprzemyślane rozwiązania, które są wprowadzane na szybko, tylko po to, żeby coś zrobić, albo są wprowadzane cynicznie, że dopiero później ubezpieczeni się zorientują. To jest państwo paździerzowe, a tworzone i wprowadzane przepisy nie mają nic wspólnego z poprawną legislacją.
Zdaniem dr Tomasza Lasockiego z Katedry Prawa Ubezpieczeń Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego, dopłaty składek zdrowotnych albo jej zwroty będą duże. To, jak mówi, jest efekt nietrafionych konstrukcji prawnych. – Składka na ubezpieczenia społeczne i składka zdrowotna nie mogą być niestałe. Tylko w prywatnych ubezpieczeniach wzajemnych istnieje taki rodzaj składki. Nawet w ubezpieczeniu chorobowo-macierzyńskim rolników, czyli w KRUS, nie ma czegoś takiego, żeby wstecz żądać zapłaty składki, która płacona jest do przodu, choć wysokość tej składki może być kształtowana zmiennie w różnych latach – podkreśla dr Lasocki.
Czytaj w LEX: Ewidencje oraz dokumentacja w ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych >>>
Jak wspomnieliśmy na wstępie, w tym roku przedsiębiorcy mogą zmienić wybraną przez siebie na początku br. formę opodatkowania, ale nie mogą tego zrobić wszyscy. Ustawodawca zezwolił na to ryczałtowcom (czyli osobom opłacającym podatek dochodowy w formie ryczałtu ewidencjonowanego) i liniowcom (płacącym tzw. podatek liniowy w wysokości 19 proc.). Ci przedsiębiorcy mogą przejść na zasady ogólne, czyli rozliczać uzyskiwane przychody według skali podatkowej. Ale uwaga! Nie działa to w drugą stronę, czyli podatnicy na zasadach ogólnych nie mogą wybrać ryczałtu czy liniowego, podobnie jak ryczałtowiec nie może przejść na liniowy czy liniowiec na ryczałt.
Sprawdź w LEX:
- Skoro rządzący zdecydowali się na zmianę formy opodatkowania, i chwała im za to wobec problemów, jakie zgotowali przedsiębiorcom Polskim Ładem, to pytanie dlaczego ta zmiana nie jest możliwa dla każdego i w drugą stronę, czyli dlaczego osoby na zasadach ogólnych nie mogą wybrać ryczałtu albo podatku liniowego. Przecież wszystkie osoby prowadzące działalność gospodarczą dokonywały w tym roku wyboru formy opodatkowania w ciemno. Niczym pod tym względem nie różnią się przedsiębiorcy opodatkowani według zasad ogólnych od liniowców czy ryczałtowców. Takie zróżnicowanie nie jest zasadne – mówi dr Tomasz Lasocki.
- To nie jest sprawiedliwe. Bo skoro ustawodawca w trakcie roku – co było do tej pory nie do pomyślenia - zmienia zasady gry i tłumaczy to wprowadzaniem zmian korzystnych dla podatników, co zresztą nie jest do końca prawdą, bo niektóre zmiany nie są korzystne, a mimo to je wprowadzono, to należało umożliwić zmianę formy opodatkowania wszystkim osobom prowadzącym działalność gospodarczą - mówi Radomir Szaraniec, doradca podatkowy. I dodaje: - Nie widzę uzasadnienia, aby jedna grupa przedsiębiorców rozliczających się według zasad ogólnych nie miała prawa do zmiany, zaś przedsiębiorcy rozliczający się ryczałtem lub podatkiem liniowym mieli prawo do zmiany wyłącznie na zasady ogólne. To jest nierówne traktowane podatników wobec prawa i to burzy poczucie sprawiedliwości.
W opinii Radomira Szarańca, przedsiębiorcy opłacający podatek dochodowy na zasadach ogólnych też powinni mieć prawo zmienić formę opodatkowania, jeśli uznają, że inna forma jest dla nich korzystniejsza. – Jeżeli zmienia się reguły gry w trakcie roku, to należy powiedzieć wszystkim graczom: OK, wracamy do ustawień początkowych – dodaje.
Zdaniem Przemysława Hinca, przed końcem bieżącego roku przepisy powinny zostać poprawione tak, by zobowiązanym do ponoszenia ciężaru daniny publicznej zapewnić szansę na prawidłowe wykonanie nakładanych na nich obowiązków. - Powinni też być zapewnieni i musi to w sposób oczywisty, a nie tylko dorozumiany, albo z przeprowadzonej wielopoziomowej wykładni, że nie będą zobowiązani do zapłaty żadnych odsetek, bo sytuacja, w jakiej się znaleźli stawia pod znakiem zapytania realizację zasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa. Ponieważ jedynym odpowiedzialnym za ten chaos jest prawodawca, potencjalne negatywne skutki nie mogą być przerzucone na przedsiębiorców, bo byłoby to zaprzeczeniem podstawowych norm demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej – podkreśla Przemysław Hinc. I dodaje, że skoro obciążeni daniną publiczną nie zawinili, a potencjalne zaległości lub niedopłaty nie wynikały z ich działania podjętego w złej wierze, to najlepszym wyjściem, pozwalającym rządzącym z twarzą wyplątać się z węzła gordyjskiego Polskiego Ładu, byłoby wprowadzenie abolicji podatkowej i składkowej oraz przyjęcie za prawidłowe rozliczeń dokonywanych w ciągu roku przez podatników i płatników.
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
