Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał wyrok Trybunału w sprawie C-151/24 | [Luevi]. Tej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.
Czytaj również: TSUE: Dostęp do świadczeń nie zależy od długiego zamieszkiwania w państwie UE>>
Tło sprawy
Obywatelka albańska posiadająca zezwolenie na pobyt na okres dwóch lat ze względów rodzinnych, uprawniający ją również do podjęcia pracy we Włoszech, złożyła w tym państwie wniosek o przyznanie zasiłku z tytułu pomocy społecznej.
Krajowy zakład ubezpieczeń społecznych (INPS) nie uwzględnił jednak owego wniosku, argumentując, że zainteresowana nie posiadała zezwolenia na pobyt w Unii dla rezydentów długoterminowych, wymaganego przez ustawodawstwo włoskie w odniesieniu do obywateli państw trzecich.
W ramach odwołania od decyzji oddalającej ów wniosek włoski sąd kasacyjny zwrócił się do trybunału konstytucyjnego, uznając, że wymóg ten może być sprzeczny z włoską konstytucją i prawem Unii. Wątpliwości dotyczyły w szczególności przestrzegania zasady równego traktowania obywateli państwa członkowskiego i obywateli państw trzecich (zasady ustanowionej w art. 12 ust. 1 lit. e dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/98/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie procedury jednego wniosku o jedno zezwolenie dla obywateli państw trzecich na pobyt i pracę na terytorium państwa członkowskiego oraz w sprawie wspólnego zbioru praw dla pracowników z państw trzecich przebywających legalnie w państwie członkowskim), która ma zastosowanie do środków koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w Unii Europejskiej (chodzi o rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego).
Trybunał konstytucyjny zwrócił się do Trybunału Sprawiedliwości z pytaniem prejudycjalnym w celu ustalenia, czy prawo Unii pozwala państwu członkowskiemu uzależnić przyznanie zasiłku socjalnego obywatelom państw trzecich od posiadania zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego.
Prawo UE nie wymaga przestrzegania zasady równego traktowania do przyznawania tego rodzaju świadczeń socjalnych
W swoim wyroku Trybunał stwierdził, że zasada równego traktowania, przewidziana w prawie Unii Europejskiej, ma zastosowanie wyłącznie do środków zabezpieczenia społecznego przeznaczonych dla osób aktywnych na rynku pracy. Środki te charakteryzują się trzema elementami: obejmują one rodzaje ryzyka wyraźnie przewidziane w prawodawstwie europejskim (działy zabezpieczenia społecznego, których dotyczy zasada równego traktowania, są wymienione w art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 883/20), są przyznawane w sposób nieuznaniowy i są finansowane ze składek wpłacanych przez pracowników i pracodawców.
Natomiast przedmiotowy zasiłek socjalny jest specjalnym świadczeniem pieniężnym o charakterze nieskładkowym, czyli przyznawanym niezależnie od odbycia jakiegokolwiek okresu pracy, przeznaczonym na pokrycie potrzeby wynikającej z sytuacji materialnego niedostatku. Nie wchodzi on w zakres pojęcia „zabezpieczenia społecznego”, ale raczej pojęcia „pomocy społecznej”, finansowanej z budżetu przyjmującego państwa członkowskiego (dział objęty art. 70 rozporządzenia nr 883/2004).
Prawo Unii nie nakłada zatem na państwa członkowskie obowiązku przestrzegania zasady równego traktowania przewidzianej w tym prawie w odniesieniu do przyznawania tego rodzaju świadczeń socjalnych. W tych okolicznościach państwa członkowskie mają swobodę uzależnienia przyznania tych świadczeń od spełnienia warunku świadczącego o pewnym stopniu integracji obywateli państw trzecich w państwie członkowskim przyjmującym, takiej jak posiadanie zezwolenia na pobyt dla rezydentów długoterminowych.
Wreszcie Trybunał przypomniał, że zgodnie z normami europejskimi obywatel Unii może korzystać ze świadczeń pomocy społecznej w przyjmującym państwie członkowskim wyłącznie wtedy, gdy posiada prawo stałego pobytu na danym terytorium.
Tymczasem zastosowanie zasady równego traktowania obywateli państw trzecich i obywateli przyjmującego państwa członkowskiego w zakresie przyznawania świadczeń z zakresu pomocy społecznej byłoby sprzeczne z samym celem prawa Unii, którym jest przyznanie obywatelom państw trzecich praw porównywalnych z prawami wszystkich obywateli Unii.
