Regulacje dotyczące darowizn wśród najbliższej rodziny wciąż nie doczekały się jednoznacznych interpretacji. Fiskus uznaje, że pieniądze nie mogą być przekazane w gotówce. Orzecznictwo niektórych sądów administracyjnych jest jednak mniej restrykcyjne. Chaos utrudnia życie podatnikom, jednak Ministerstwo Finansów nie planuje zmiany przepisów – mimo apeli i zaangażowania Rzecznika Praw Obywatelskich.
Podatnicy nie wiedzą, czy chcąc skorzystać ze zwolnienia podatkowego przy darowiźnie pieniężnej od osób najbliższych, muszą udokumentować ją wyłącznie przelewem, czy też możliwe jest przekazanie środków gotówką, a następnie wpłata ich na własny rachunek. Choć problem może wydawać się prozaiczny, ma jednak istotne znaczenie. Zdarzają się bowiem sytuacje, w których darczyńcy, zwłaszcza w starszym wieku, nie posługują się rachunkiem bankowym lub też nie mają do niego dostępu internetowego. A to właśnie takie osoby często obdarowują swoje dzieci czy wnuki.
Ponieważ życie pisze różne scenariusze, podatnicy często nie mają świadomości, że zarządzając swoim majątkiem i własnymi pieniędzmi robią to nieprawidłowo z punktu widzenia wymogów regulacji podatkowych.
I tu mamy rozdźwięk, bowiem fiskus uznaje, że pieniądze nie mogą być przekazane w gotówce, a następnie wpłacone na konto przez obdarowanego podatnika. Natomiast niektóre sądy dopuszczają takie rozwiązanie, akceptując, że nie musi to być transfer wyłącznie bezgotówkowy.
Czytaj w LEX: Zwolnienie od podatku od spadków i darowizn nabycia rzeczy lub praw majątkowych przez osoby z rodziny >>>
Czytaj w LEX: Darowizny na rzecz członków rodziny jako sposób unikania opodatkowania >>>
Sytuacja taka miała miejsce, kiedy to starsze małżeństwo sprzedało dom po swoich rodzicach a pieniądze ze sprzedaży przekazało swoim dwóm córkom w równych częściach jako darowiznę na zakup wspólnego mieszkania, w którym obie miały zamieszkać.
Nabywca przelał pieniądze za dom na konto bankowe starszej siostry. Rodzicom wydało się to najprostszym rozwiązaniem. Młodsza siostra była bowiem niepełnoletnia i nie posiadała jeszcze własnego rachunku bankowego, więc pieniądze od razu trafiły w całości na konto starszej, pełnoletniej siostry.
Nikt nie był świadomy, że jest to nieprawidłowe działanie, obarczone ryzykiem zakwestionowania przez organy skarbowe prawa do zwolnienia podatkowego z tytułu darowizny. Siostry złożyły odrębny wniosek SD-Z2, wykazując w nim otrzymane darowizny. Niestety Urząd Skarbowy zakwestionował możliwość zwolnienia od podatku od spadków i darowizn z powodów uchybień dotyczących właśnie procedury przekazania tej darowizny.
Rodzina nie miała wystarczającej wiedzy podatkowej, ponieważ nigdy wcześniej nie dokonywała tego typu sprzedaży nieruchomości czy darowizn, a ani w banku, ani notariusz nie poinformował ich o błędach, które mogą zaważyć na zwolnieniu z podatku od darowizny od rodziców.
Czytaj w LEX: Udokumentowanie darowizny pieniężnej od osoby najbliższej jako warunek zwolnienia z podatku - LINIA ORZECZNICZA >>>
Zobacz również: Darowizna w gotówce – raz z podatkiem, raz bez >>
W interpretacji z 6 października 2022 r. dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej stwierdził, że wpłata nie została przekazana na rachunek młodszej siostry a do skorzystania ze zwolnienia koniecznym jest udokumentowanie otrzymanych środków pieniężnych dowodem przekazania na rachunek nabywcy.
Warto zauważyć, że fiskus twierdzi jednak, iż zgodnie z utartą linią interpretacyjną i orzeczniczą, warunek określony we wskazanym przepisie uważa się za spełniony również wtedy, gdy wpłata dokonywana jest na rachunek bankowy osoby trzeciej, ale na subkonto wyodrębnione w ramach tego rachunku dla osoby obdarowanej. W analizowanym przypadku taka sytuacja jednak nie wystąpiła.
Co więcej, dla możliwości zastosowania zwolnienia nie ma znaczenia czy rodzice przelali pieniądze ze swojego konta, czy też wyrazili zgodę na przelanie środków z tytułu sprzedaży nieruchomości przez kupującego, lecz fakt, iż środki te nie zostały przelane na konto siostry.
Sprawdź odpowiedź eksperta w LEX: Czy podatniczka, która otrzymała w darowiźnie 500.000 zł od brata, uniknie zapłaty podatku od spadków i darowizn nawet jeśli pieniądze wpłynęły na konto wspólne z małżonkiem? >>>
- Interpretacja potwierdza twarde i konsekwentne stanowisko fiskusa dotyczące opodatkowania darowizny środków pieniężnych od rodziców. Organ przypomniał, iż dla zastosowania zwolnienia z podatku, o którym mowa w art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn, środki te muszą zostać przekazane w sposób ściśle w tym przepisie określony, a zatem na rachunek nabywcy. Literalne brzmienie przepisu art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn nie pozwala skorzystać ze zwolnienia podatkowego, gdy nabycie nie jest udokumentowane tak, jak wskazuje w/w przepis – podkreśla Aleksandra Medlarska, adwokat, doradca podatkowy.
Ekspertka dodaje, że dla fiskusa nie ma również znaczenia, iż podatnicy nie posiadają dostatecznej wiedzy podatkowej.
- Aby móc skorzystać ze zwolnienia środki pieniężne muszą trafić na rachunek nabywcy. Organ nie przewiduje żadnych odstępstw w tym zakresie – twierdzi Aleksandra Medlarska.
Na ciekawe aspekty w tym zakresie, zwłaszcza orzecznictwo sądów administracyjnych korzystne dla podatników wskazuje kolejny ekspert.
- Przypadek będący przedmiotem interpretacji potwierdza, że w ważnych sprawach warto skorzystać z fachowej porady podatkowej przed dokonaniem czynności. Interpretacja w mojej ocenie jest bardzo rygorystyczna i nie uwzględnia orzecznictwa sądów administracyjnych, które formułują bardziej liberalne stanowisko w zakresie zwolnienia od podatku darowizn pomiędzy członkami rodziny – twierdzi Stefan Kowalski, radca prawny, partner w Kowalski & Wisła Attorneys.
Ekspert zwraca uwagę, że sądy dokonują wykładni celowościowej i kierują się normami Konstytucji RP wskazując, że otrzymanie na rachunek bankowy jest warunkiem natury technicznej. Przykładowo NSA tak stwierdził w wyrokach z 7 kwietnia 2010 r., sygn. akt II FSK 1952/08 i z 19 grudnia 2019 r., sygn. akt. II FSK 293/18.
W tym drugim wskazanym wyroku NSA stwierdził, że matka jest osobą starszą, wymagającą pomocy osób trzecich i nie posiada własnego rachunku bankowego. W związku z tym w umowie darowizny matka i córka wskazały, że celem udokumentowania zawartej umowy darowizny, córka jeszcze tego samego dnia wpłaci otrzymaną gotówkę na swój rachunek bankowy, a następnie dokona spłaty swoich zobowiązań kredytowych w banku. W ocenie NSA córka była swoistym wyręczycielem woli swojej matki, która z przyczyn osobistych nie mogła przedmiotowej czynności dokonać osobiście. W tej sytuacji, nie może być wątpliwości, że ustawowe kryteria do otrzymania ulgi zostały w tym konkretnym przypadku spełnione.
Warto zauważyć, że w przedmiotowej kwestii interweniował Rzecznik Praw Obywatelskich wyrażając ubolewanie wobec zbyt rygorystycznego stanowiska organów podatkowych i części sądów administracyjnych.
- Problem ten jest ważny społecznie i dlatego Rzecznik Praw Obywatelskich prof. Marcin Wiącek zwrócił się do Minister Finansów z interwencją. Odpowiedź wiceministra finansów wskazuje, że Ministerstwo Finansów zauważa korzystne dla podatników orzecznictwo sądów administracyjnych i jednak nie planuje zmian – zauważa Stefan Kowalski.
Resort finansów odpowiedział bowiem rzecznikowi, że oceniając regulację dotyczącą warunku udokumentowania darowizny, z jednej strony trzeba mieć na względzie słuszny interes ochrony majątku podatnika, a z drugiej ciążący na ustawodawcy obowiązek zapewnienia szczelności systemu podatkowego.
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
