W ostatnim czasie w przestrzeni publicznej pojawiają się głosy o zniesieniu ograniczeń egzekucji komorniczej z pensji minimalnej. Argumenty, które mają przemawiać za takim posunięciem odnoszą się zasadniczo do rozpatrywanych łącznie dwóch kwestii - znacznego wzrostu płacy minimalnej w ostatnich latach oraz niskiej skuteczności postępowań egzekucyjnych. Obydwa te punkty prezentowane są w oderwaniu od szerszego kontekstu prawno-gospodarczego, przez co same postulaty, dotyczące głównie wprowadzenia możliwości pobrania 20 proc. wynagrodzenia za pracę z jej minimalnego wymiaru, nie powinny zasługiwać na aprobatę. Nawet bowiem bez głębokiej analizy powyższe stanowisko jest chybione.
Do zabrania głosu w tej sprawie skłoniła mnie lektura artykułu mec. Katarzyny Gajdy Egzekucja komornicza jest nieskuteczna opublikowanego na łamach Prawo.pl i stawianych tam tez. Choć podzielam część obaw dotyczących funkcjonowania postępowania egzekucyjnego i potrzebę jego usprawnienia, nie zgadzam się z założeniem, że obecne realia prowadzą do niemal oficjalnej zgody na bezprawie, czyli że system – jako całość – gwarantuje dłużnikom faktyczną bezkarność. Moim zdaniem, problem wymaga spojrzenia szerszego niż sama statystyka skuteczności komorników, a przede wszystkim uwzględnienia strukturalnych uwarunkowań wierzycieli, dłużników, sądów i gospodarki.
Czytaj też w LEX: Potrącenia egzekucyjne z wynagrodzenia za pracę w pytaniach i odpowiedziach >
Dlaczego rośnie płaca minimalna
W pierwszej kolejności warto odnieść się do znacznego wzrostu minimalnego wynagrodzenia za pracę. Istotnie, od stycznia 2003 r. wzrosło ono z kwoty 800 zł do 4806 zł w styczniu 2026 r. Każdorazowo miało to miejsce w trybie przewidzianym ustawą z 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1773), której art. 2 ust. 1 stanowi, że wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę jest corocznie przedmiotem negocjacji w ramach Rady Dialogu Społecznego. Minimalne wynagrodzenie za pracę powinno być zatem corocznie waloryzowane. Chociaż waloryzacja nie zawsze historycznie miała taką dynamikę jak w ostatnich latach, to nie sposób kwestionować podstawy podejmowania dialogu trójstronnego w tym przedmiocie każdego roku.
Czytaj też w LEX: O konieczności wprowadzenia egzekucji sądowej z minimalnego wynagrodzenia za pracę >
Sprawdź również książkę: Meritum. Postępowanie administracyjne, egzekucyjne i sądowoadministracyjne [PRZEDSPRZEDAŻ] >>
Warto odpowiedzieć sobie na pytanie, jaki był cel wprowadzenia takiego mechanizmu? Uzasadnienie ustawy z 2002 r. nie zawiera rozbudowanych analiz ekonomicznych. Zakreśla jedynie możliwość nieznacznego wzrostu bezrobocia w grupie osób dopiero wchodzących na rynek pracy, odnosi się również do możliwego efektu inflacyjnego. Kluczowym pozostaje jednak postulat zabezpieczenia minimum egzystencjalnego dla obywateli. Minimalna płaca w tamtym czasie wynosiła 800 zł, co korespondowało z minimum socjalnym dla jednej, pracującej osoby szacowanym na poziomie 781,90 zł. Obecnie rozdźwięk między dwoma wartościami jest zdecydowanie większy, bowiem uśrednione minimum socjalne na jedną osobę to ok. 1950 zł. Wydawałoby się zatem, że uzasadnia to przestrzeń dla surowszych zasad egzekucji, jednak nic bardziej mylnego.
Czytaj też w LEX: Wpływ reformy minimalnego wynagrodzenia za pracę na skuteczność egzekucji sądowej – analiza projektu ustawy z 30.07.2025 r. >
Prawo do godziwego wynagrodzenia
Zgodnie z prawem europejskim, w tym m. in. implementowaną obecnie dyrektywą 2022/2041/UE, pracownicy mają prawo do sprawiedliwego wynagrodzenia, wystarczającego do zapewnienia im, a także ich rodzinom, godziwego poziomu życia. To właśnie zapewnieniu godziwego poziomu życia służy zatem płaca minimalna, nie zaś zabezpieczeniu minimum do egzystencji.
Czy dopuszczalny zatem byłby poziom ograniczenia tego zabezpieczenia w imię uzasadnionego interesu wierzyciela? Oczywiście tak, czego przykładem może być możliwość dokonywana potrąceń z najniższej pensji celem wyegzekwowania alimentów. Generalizowanie tego wyjątku skutkowałoby jednak zaprzeczeniem wartości i rozwiązań, które wypracowane zostały dotychczas. Nie powinno też ulegać wątpliwości, że szczególnie minimalne wynagrodzenia za pracę przeznaczane są przez pracowników głównie na konsumpcję, przez co zapewniają obroty przedsiębiorcom. Jeżeli zaś wierzyciel ma uzasadnione podejrzenie, iż część wynagrodzenia pracodawca wypłaca „pod stołem”, to istnieją również narzędzia prawne do zweryfikowania tego stanu rzeczy.
Spadek skuteczności egzekucji to mit
Ze wzrostem płacy minimalnej rzekomo ma iść w parze spadek skuteczności egzekucji. Nie polega to jednak w pełni na prawdzie. Szczęśliwie, w tym akurat przypadku możemy odnieść się do statystyk.
Profesjonaliści optujący za wprowadzeniem możliwości egzekucji z minimalnego wynagrodzenia za pracę powołują się m. in. na spadek skuteczności przymusowego dochodzenia należności z 30 proc. dekadę temu do jedynie 17 proc. obecnie. Dotyczy to jednak wyłącznie skuteczności egzekucji z wynagrodzenia za pracę. Tymczasem skuteczność egzekucji całościowo rośnie. W 2023 r. skuteczność egzekucji sądowej wyniosła, według Ministerstwa Sprawiedliwości, 24,59 proc., a jeśli przyjąć sposób liczenia Krajowej Rady Komorniczej – 26,27 proc. W 2024 r. skuteczność egzekucji wynosić miała 28 proc. Oczywiście wartości te wydają się niewielkie, szczególnie z perspektywy wierzyciela, należy jednak mieć na względzie, że skuteczność egzekucji sądowej prowadzonej przez komorników - rozumiana jako procentowy udział spraw załatwionych przez wyegzekwowanie świadczenia (zaspokojenie roszczenia wierzyciela) w ogólnej liczbie spraw załatwionych (obejmującej wszelkie rodzaje załatwień) - w latach 2010–2012 kształtowała się na poziomie od 21 proc. (2011 r.) do 22 proc. (2012 r.). W 2016 roku skuteczność ta wynosiła 16 proc., chociaż wartości te różnią się w zależności od sposobu pomiaru.
Czytaj też w LEX: Dokonywanie potrąceń z wynagrodzenia za pracę krok po kroku >
Bazując na danych powszechnie dostępnych powinno zatem dojść się do wniosku, że nie ma żadnego negatywnego trendu, który wymagałby reakcji ustawodawcy uderzającej w prawo pracownika do sprawiedliwego wynagrodzenia. Skuteczność egzekucji z wynagrodzenia za pracę spadła, ale musiała zostać skompensowana z innych źródeł. Jako przykład można podać dłużnika, któremu wierzyciel nie może dokonać potrącenia z wynagrodzenia za pracę, ale z ruchomości, którą tenże zakupił za minimalną pensję, może już bez przeszkód dochodzić swoich praw.
Czytaj też w LEX: Dokonywanie potrąceń z umów zleceń >
Upadłość konsumencka a egzekucja
Ostatecznie zaś, jako przyczynę niskiej skuteczności egzekucji podaje się również lawinowy wzrost liczby upadłości konsumenckich. Istotnie, nie sposób zaprzeczyć temu zjawisku, jednak upraszczanie go do ucieczki od egzekucji świadczy o niewystarczającej znajomości narzędzi insolwencyjnych (prawa restrukturyzacyjnego oraz prawa upadłościowego) również wśród profesjonalnych pełnomocników. Upadłość umożliwia bowiem wierzycielowi odzyskanie przynajmniej części swojej należności, przy jednoczesnym braku konieczności ponoszenia dalszych kosztów w postaci zaliczek na rzecz organu egzekucyjnego. Aktywny udział wierzyciela w toku upadłości dłużnika daje potencjał wpłynięcia chociażby na ustalenie planu spłaty, w tym świadczeń miesięcznych oraz długości jego trwania. Ostateczny rozrachunek może być zatem dla wierzyciela bardziej korzystny niż kolejne bezskuteczne postępowanie egzekucyjne.
Powyższe rozważania to jedynie zarys problematyki. Do każdego bicia na alarm należy jednak podchodzić ostrożnie i bazując na analizie stanu faktycznego, a nie przekazach opartych na emocjach, które mogą doprowadzić do błędnych wniosków. O ile bowiem egzekucja komornicza wymaga zmian, o tyle dla dobra ogółu warto wprowadzać je w oparciu o całościowy obraz sprawy.
Mateusz Jabłoński, adwokat, kwalifikowany doradca restrukturyzacyjny, Jabłoński i Wspólnicy Kancelaria Restrukturyzacyjna
W LEX znajdziesz też inne treści związane z tym tematem:
Egzekucja przeciwko dłużnikowi pozostającemu w związku małżeńskim >
Potrącenia z zasiłku chorobowego >
Egzekucja z wynagrodzenia za pracę - procedura >
Płaca minimalna i wysokość innych świadczeń w 2026 r. >
Zawieszenie postępowania egzekucyjnego w praktyce komorniczej >
