Najnowszy projekt deregulacyjny przyjęty przez rząd rozszerza instytucje milczącego zakończenie postępowania oraz milczącej zgody. Przedsiębiorcy nie będą obarczani konsekwencjami przeciągających się procedur w sprawie o wpis do niektórych rejestrów, nie będzie też czekania w nieskończoność, aż organy porozumieją się w sprawie zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych czy wykonywanie przewozów pasażerskich. Kierunek zmian zyskał szerokie poparcie, chociaż są też pytania, czy deregulacja nie idzie zbyt daleko.
Projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu uproszczenia procedur administracyjnych w sprawach rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych albo załatwianych milcząco został przygotowany przez Rządowe Centrum Legislacji, inicjatywa pochodzi zaś od zespołu deregulacyjnego SprawdzaMY Rafała Brzoski.
W sumie zmiany obejmą 17 ustaw. W części z nich milczące załatwienie sprawy zostanie wprowadzone w klasycznej formie, tj. przewidzianej w art. 122a kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że sprawę uznaje się za załatwioną w sposób w całości uwzględniający żądanie strony, jeżeli w określonym terminie organ:
W innych przypadkach projektodawca zaplanował inne proceduralne uproszczenia, takie jak:
Mechanizm milczącego załatwienia sprawy może w ściśle określonych i bezpiecznych obszarach stanowić skuteczne narzędzie dyscyplinujące administrację i zwiększające przewidywalność działania państwa. Dla przedsiębiorców czas jest często najważniejszym zasobem, a przedłużające się postępowania generują koszty i ryzyka gospodarcze - komentuje Agnieszka Majewska, rzecznik MŚP.
Przykład uproszczeń dotyczy przedsiębiorców z sektorów regulowanych, gdzie rozpoczęcie działalności wymaga uzyskania wpisu do właściwego rejestru prowadzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego lub inny organ. Projekt przewiduje, że rozpoczęcia działalności będzie możliwe mimo braku wpisu do rejestru, jeśli od złożenia wniosku (lub uzupełnionego wniosku) upłynie 45 dni. Dotyczy to lombardów, niektórych dostawców usług płatniczych (świadczących wyłącznie usługę dostępu do informacji o rachunku, małych instytucji płatniczych oraz biur usług płatniczych) oraz podmiotów prowadzących działalność na rzecz spółek lub trustów. Stosowane zmiany zostaną dodane do ustawy o usługach płatniczych, ustawy o konsumenckiej pożyczce lombardowej oraz ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy (AML).
Milcząca zgoda ma być stosowana przy procedurze wydawania opinii gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych o zgodności lokalizacji punktu sprzedaży napojów alkoholowych z uchwałami rady gminy. Komisja będzie miała na przedstawienie opinii 30 dni, a milczenie będzie uznawane za opinię pozytywną (ustawa o wychowaniu w trzeźwości i zapobieganiu alkoholizmowi).
Również milcząco będą mogły być przedłużane zezwolenia na zbieranie lub przetwarzanie odpadów – ale tylko do maksymalnego okresu 10 lat od dnia wydania takiego zezwolenia (ustawa o odpadach).
Uproszczony będzie również proces wydawania zezwoleń na wykonywanie przewozów regularnych w sytuacjach, gdy wymaga to uzgodnienia różnych organów. Przykładowo, gdy przedsiębiorca stara się o zezwolenie na przewóz na liniach obejmujących kilka powiatów w jednym województwie, decyzję wydaje marszałek województwa po uzgodnieniu ze starostami. Uzgodnienie to będzie uznawane za dokonane w przypadku niezajęcia stanowiska przez organ uzgadniający w terminie 30 dni (ustawa o transporcie drogowym).
Mechanizm milczącego zakończenia postępowania zostanie wprowadzony w zakresie:
Usprawnienie procesu inwestycyjno-budowlanego ma przynieść milczące potwierdzenie aktualności warunków realizacji przedsięwzięcia określonych w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach (ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku).
Milczące załatwienie sprawy zostanie wprowadzone także do ordynacji podatkowej i będzie dotyczyło wniosków o umorzenie w całości lub w części zaległości podatkowych, odsetek za zwłokę lub opłaty prolongacyjnej. Możliwość ta zostanie jednak ograniczona do spraw mniejszej wagi i będzie stosowana jedynie w ramach limitu odpowiadającego wysokości minimalnego wynagrodzenia obowiązującego na dzień złożenia wniosku przez podatnika.
Dodatkową przesłanką wyłączenia stosowania instytucji milczącego załatwienia sprawy będzie odmowa wyrażenia zgody przez organ, którego zgoda jest wymagana do udzielenia ulgi. Przepis ten został wprowadzony z myślą o zabezpieczeniu interesu jednostek samorządu terytorialnego. Będzie dotyczył sytuacji, w których naczelnicy urzędów skarbowych pobierają podatki stanowiące dochody samorządów i mogą udzielać ulg za ich zgodą (tak jest np. w przypadku podatku od spadków i darowizn oraz podatku od czynności cywilnoprawnych).
Milczące załatwienie sprawy będzie stosowane w przypadku niektórych zwolnień i ulg w podatku rolnym (określonych w art. 12 ust. 1 pkt 3–7 i ust. 6 ustawy o podatku rolnym).
W sprawach podatkowych termin, po którym nastąpi milczące załatwienie sprawy, jest dłuższy niż w pozostałych sprawach i ma wynieść 60 dni. Projektodawca uzasadnia to możliwością występowania spraw bardziej skomplikowanych czy też okresowo zwiększonego napływu wniosków.
Wiele podmiotów uczestniczących w konsultacjach pozytywnie oceniło kierunek proponowanych zmian, wskazując jednocześnie na konieczność doprecyzowania przepisów, wprowadzenie wyłączeń lub poprawek redakcyjnych.
Także Ośrodek Badań, Studiów i Legislacji Krajowej Izby Radców Prawnych (OBSiL) ocenił kierunek upraszczania procedur administracyjnych jako „zrozumiały i pożądany”. Stwierdził jednak, że środek wybrany przez projektodawcę „jest zbyt uproszczony jak na złożoność materii, którą obejmuje”.
- Należy podkreślić, że projekt ustawy deregulacyjnej jest przedsięwzięciem odważnym, jednakże wymagającym rozwagi i mądrego wyważenia interesów publicznych i indywidualnych – stwierdził w swojej opinii prof. Rafał Stankiewicz, kierownik OBSiL.
Państwo prawa nie może rezygnować z funkcji ocennej tam, gdzie od decyzji organu zależy bezpieczeństwo ludzi, ochrona środowiska, zdrowie publiczne czy stabilność finansowa wspólnoty. W takich sferach milczenie administracji nie jest oznaką efektywności, lecz może być potraktowane jako zaniedbanie konstytucyjnego obowiązku czuwania nad dobrem wspólnym (art. 1 i art. 5 Konstytucji RP). Nie można uznać za właściwe, aby o dopuszczalności imprezy masowej, dopuszczeniu instalacji odpadowej lub inwestycji wodnej decydował upływ czasu, a nie wiedza, ocena i odpowiedzialność organu – wyliczał.
Przepisy wprowadzające milczące załatwienie sprawy na gruncie ustawy – Prawo wodne ostatecznie nie znalazły się w projekcie. Po krytyce ze strony licznych organizacji skreślono także część przepisów o milczącym załatwieniu sprawy w ustawi o udostępnianiu informacji o środowisku.
Agnieszka Majewska zwraca uwagę na jeszcze jeden aspekt: deregulacja powinna być uproszczeniem, a nie przeniesieniem ryzyka na przedsiębiorców. - Ograniczenie formalności musi iść w parze z jasnością przepisów, jednoznacznością interpretacyjną oraz odpowiedzialnością organów administracji. Warto zwrócić uwagę, że projekty deregulacyjne powinny być rzetelniej konsultowane ze środowiskiem przedsiębiorców i rzecznika MSP, co z pewnością przyczyniłoby się do lepszej jakości stanowionego prawa - komentuje rzecznik MŚP. Jak zapowiada, będzie monitorować dalsze prace nad projektem.
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
