VB Leasing pozywa BFG. Czy spór otworzy drogę innym wierzycielom?

Sprawa z powództwa VB Leasing przeciwko Bankowemu Funduszowi Gwarancyjnemu pośrednio będzie dotyczyć przymusowej restrukturyzacji Idea Banku. Powód uważa, że w jej wyniku znalazł się w gorszej sytuacji niż gdyby przeprowadzono postępowanie upadłościowe. Pozwany twierdzi, że nie pogorszył sytuacji wierzycieli, ani właścicieli, powołując się na analizy.

Pozew przeciwko Bankowemu Funduszowi Gwarancyjnemu (BFG) o zapłatę 84,7 mln zł wraz z odsetkami złożyła pod koniec maja do Sądu Okręgowego w Warszawie spółka AMS Restrukturyzacja, zarządca w postępowaniu sanacyjnym VB Leasing. Jak poinformował na stronie internetowej, powództwo dotyczy skutków przymusowej restrukturyzacji Idea Banku, przeprowadzonej na przełomie lat 2020/2021.

Przymusowa restrukturyzacja banku jest szczególnym instrumentem chroniącym interes publiczny. Powód uważa jednak, że w wyniku jej przeprowadzenia znalazł się w gorszej sytuacji niż byłby w przypadku standardowego postępowania upadłościowego. Swoje roszczenia wywodzi z zasady NCWO (No Creditor Worse Off), zgodnie z którą żaden wierzyciel nie powinien znaleźć się w gorszej sytuacji niż byłby w przypadku zwykłej upadłości banku.

Jeżeli sąd uznałby, że ta zasada została naruszona, oznaczałoby to, że ciężar ochrony systemu został przerzucony na określoną grupę podmiotów w sposób nieuzasadniony lub nieproporcjonalny – komentuje prof. Marek Chmaj, pełnomocnik strony powodowej (Kancelaria Chmaj i partnerzy).

Wskazana w pozwie kwota 84,7 mln zł wynika z dywidend wypłaconych w latach 2019-2022. Zarządca VB Leasing argumentuje, że uchwały o wypłacie dywidend są z mocy prawa bezskuteczne wobec masy sanacyjnej spółki, co stanowi podstawę do dochodzenia zwrotu tych środków.

Biuro Prasowe BFG zaznacza, że pozew nie został jeszcze doręczony Funduszowi, stąd nie może go komentować. Zwraca jednak uwagę, że kwestia dochowania zasady niepogarszania sytuacji wierzycieli w procesie przymusowej restrukturyzacji była już przedmiotem kontroli ze strony niezależnego podmiotu - PwC Advisory. Analizy tej firmy miały wykazać, że wszczęcie przymusowej restrukturyzacji wobec Idea Banku nie pogorszyło sytuacji właścicieli ani wierzycieli.

- Przeprowadzone działania pozwoliły ponadto ochronić 0,8 mld zł na rzecz wierzycieli – w tym deponentów, których depozyty przekraczały poziom gwarancji BFG lub nie były objęte gwarancjami Funduszu – podaje biuro prasowe BFG.

Przymusowa restrukturyzacja Idea Banku znów w sądzie

Niezależnie od tego, jak potoczy się sprawa, jej wynik będzie przywoływany w dyskusji o instytucji przymusowej restrukturyzacji banku. Prof. Chmaj ocenia, że stawia ona fundamentalne pytanie o to, gdzie przebiega granica między ochroną stabilności finansowej państwa a ochroną praw majątkowych obywateli i przedsiębiorców.

- Od odpowiedzi na to pytanie może zależeć nie tylko wynik konkretnego procesu, ale także sposób postrzegania odpowiedzialności państwa za skutki działań podejmowanych w ramach resolution – wskazuje pełnomocnik.

Jak uzasadnia, przymusowa restrukturyzacja należy do najdalej idących instrumentów ingerencji w sferę własności i wierzytelności. - Konstytucja dopuszcza ograniczanie praw majątkowych ze względu na ważny interes publiczny. Pytanie brzmi, czy ograniczenie było konieczne, proporcjonalne i czy nie poszło dalej, niż było to niezbędne. W sprawie z powództwa zarządcy VB Leasing S.A. w restrukturyzacji przeciwko BFG o zapłatę sąd będzie musiał ocenić, czy zasady te zostały zachowane, a także ustalić ewentualny wpływ zastosowanych środków przymusowej restrukturyzacji banku na uszczuplenie majątku spółki leasingowej. Sprawa będzie również okazją do wypowiedzenia się przez aktualne władze BFG, jak oceniają działania podjęte przez poprzedników. Należy bowiem pamiętać, że o przymusowej restrukturyzacji Idea Banku zdecydowano już ponad 5 lat temu, a skutki większości tych decyzji mogą być już dziś precyzyjnie ocenione i wycenione – wylicza pełnomocnik.

Jego zdaniem sąd, rozpoznając pozew VB Leasing, pośrednio będzie oceniał nie tylko wysokość szkody, ale także prawidłowość całej operacji resolution Idea Banku. Wyrok może mieć zaś znaczenie dla innych wierzycieli tego banku.

- Nie oznaczałoby to automatycznie prawa do odszkodowań dla wszystkich, ale mogłoby stworzyć ważny punkt odniesienia dla kolejnych postępowań oraz wpłynąć na ocenę sposobu stosowania resolution w Polsce – wskazuje prof. Chmaj.

Rola BFG w restrukturyzacji banków

Inna grupa zagadnień, z którymi być może będzie zmagał się sąd, dotyczy pozycji i roli Bankowego Funduszu Gwarancyjnego.

O tym, że kwestia ta rodzi wątpliwości interpretacyjne, świadczy chociażby głośna sprawa zawieszenia licencji znanego syndyka Marcina Kubiczka. Ministerstwo Sprawiedliwości, wydając decyzję w tej sprawie, zarzuca syndykowi m.in. naruszenie ustawy o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne (ustawy antykorupcyjnej) poprzez zatrudnienie byłych pracowników BFG. Jak uzasadnia, BFG jest państwową osobą prawną, do zadań której należy m.in.: prowadzenie przymusowej restrukturyzacji instytucji finansowych oraz współpraca z organami nadzoru i instytucjami unijnymi w zakresie stabilności finansowej. Zakres jej działania obejmuje cały kraj, a jego decyzje mają charakter systemowy i wpływają na funkcjonowanie rynku finansowego w Polsce. Instytucja ta spełnia więc definicję „państwowego urzędu centralnego” w rozumieniu ustawy antykorupcyjnej.

Nie zgadza się z tym Marcin Kubiczek. W swoim stanowisku złożonym do akt postępowania upadłościowego Getin Noble Banku argumentuje, że BFG nie jest ani państwową osobą prawną, ani urzędem centralnym, a zatem pracowników tej instytucji nie obejmuje zakaz przewidziany w ustawie antykorupcyjnej.

Na ten temat zapewne wypowie się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając skargę syndyka na decyzję o zawieszeniu mu licencji.

Sąd Okręgowy w Warszawie w sprawie VB Leasing zmierzy się zaś – według pełnomocnika powoda - z pytaniami o to, czy BFG ma chronić obywateli, banki czy stabilność państwa, czy działa bardziej w interesie państwa niż uczestników rynku oraz czy jest bardziej instytucją gwarancyjną czy quasi-organem administracji.

Formalnie BFG nie został powołany do ochrony konkretnych banków ani wszystkich wierzycieli w równym stopniu. Jego głównym zadaniem jest ochrona stabilności systemu finansowego, bezpieczeństwa depozytów i ograniczanie ryzyka kryzysów. To oznacza, że interes indywidualnego wierzyciela może czasami ustąpić interesowi publicznemu – wskazuje prof. Chmaj.

Jak dodaje, BFG uzyskał też wyjątkowo silne uprawnienia ingerujące w prawa majątkowe. - Może przenosić aktywa, zobowiązania i podejmować decyzje o fundamentalnym znaczeniu dla właścicieli oraz wierzycieli banków. W praktyce jego kompetencje przypominają częściowo kompetencje organu administracji wyposażonego w nadzwyczajne środki interwencji. I niestety jak widzimy w przypadku resolutions Idea Banku, przymusowa restrukturyzacja może przybierać formę niemal wywłaszczenia. Niby nie wprost, ale prowadzi do bardzo podobnych skutków ekonomicznych. Dlatego musi spełniać konstytucyjne standardy proporcjonalności, ochrony własności i prawa do sądu. Właśnie dlatego kluczowa jest możliwość późniejszej kontroli sądowej działań BFG – podsumowuje pełnomocnik.