PPWR od 12 sierpnia. Kontrola może przyjść przed polską ustawą

Od 12 sierpnia 2026 r. przedsiębiorcy mają stosować unijne rozporządzenie dotyczące opakowań i odpadów opakowaniowych. Polska ustawa, która ma wskazać właściwe organy, zasady kontroli i sankcje, nadal pozostaje na etapie prac legislacyjnych. Nie oznacza to jednak, że do czasu jej uchwalenia firmy mogą odłożyć PPWR na później. Pierwsze kontrole mogą być wybiórcze i nie zawsze prowadzić do nałożenia kary pieniężnej, ale nadal mogą zakończyć się koniecznością wycofania opakowania albo zatrzymaniem towaru na granicy - pisze Łukasz Pamuła, starszy menedżer w Thedy and Partners.

Rozporządzenie PPWR zaczyna być stosowane 12 sierpnia 2026 r. i jako rozporządzenie unijne nie wymaga wdrożenia do polskiego prawa. Obowiązki przedsiębiorców wynikające bezpośrednio z jego przepisów nie są zatem uzależnione od uchwalenia nowej ustawy krajowej. 

Polska ustawa o opakowaniach i odpadach opakowaniowych nadal jest projektem rządowym. Projekt UC100 ma między innymi wskazać organy odpowiedzialne za nadzór, uregulować kontrole opakowań wprowadzanych na rynek unijny i wprowadzić krajowe sankcje. Ma również przebudować system rozszerzonej odpowiedzialności producenta. Zakres tych zmian pokazuje, że ustawa będzie miała duże znaczenie dla praktyki stosowania PPWR, ale jej brak nie wstrzymuje samego rozporządzenia. 

Sytuację dodatkowo komplikuje termin przewidziany w samym PPWR. Państwa członkowskie mają ustanowić przepisy dotyczące sankcji do 12 lutego 2027 r. Możliwe jest więc, że przez pierwsze miesiące stosowania rozporządzenia nie będzie jeszcze kompletnego katalogu polskich kar za jego naruszenie. Taki stan nie oznacza jednak, że opakowanie niezgodne z PPWR będzie można legalnie wprowadzać do obrotu do czasu uchwalenia przepisów sankcyjnych. 

Dwa rodzaje kontroli będą funkcjonowały równolegle 

Po 12 sierpnia trzeba będzie odróżniać kontrole prowadzone na podstawie dotychczasowych polskich przepisów od kontroli zgodności opakowań z PPWR. 

Obecna ustawa o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi nadal obowiązuje. Organy mogą więc kontrolować zakres wpisów w BDO, prowadzenie ewidencji, sprawozdawczość, realizację obowiązków odzysku i recyklingu, opłatę produktową czy obowiązki dotyczące produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych. Nie ma podstaw, aby przyjąć, że te działania zostaną zawieszone tylko dlatego, że trwają prace nad nową ustawą. 

Drugi obszar to zgodność samego opakowania z wymaganiami PPWR. Tutaj sytuacja będzie mniej uporządkowana. Projektowana ustawa ma dopiero precyzyjnie rozdzielić kompetencje krajowych organów i określić procedury. Jednocześnie PPWR zostało włączone do unijnego systemu nadzoru rynku ustanowionego rozporządzeniem 2019/1020. Oznacza to, że opakowania podlegają mechanizmom kontroli produktów, w tym kontroli opartej na analizie ryzyka i działaniom podejmowanym wobec produktów niezgodnych. 

W pierwszych miesiącach można spodziewać się nierównomiernej praktyki kontroli. Organy mogą koncentrować się zarówno na dotychczasowych obowiązkach środowiskowych, jak i na dokumentacji konkretnego opakowania, zwłaszcza gdy kontrola wynika ze skargi, informacji od konkurenta lub problemów ujawnionych przy imporcie.

Kontrola prawdopodobnie rozpocznie się od dokumentów 

PPWR wprowadza wymagania produktowe. Organ nie musi więc zaczynać od oględzin magazynu lub pobierania próbek. W wielu przypadkach pierwszym krokiem będzie wezwanie przedsiębiorcy do przedstawienia dokumentacji dla wybranego rodzaju opakowania. 

“Wytwórca” opakowania ma przed jego wprowadzeniem do obrotu przeprowadzić ocenę zgodności, sporządzić dokumentację techniczną i wystawić deklarację zgodności UE. Dokumentacja powinna wykazywać zgodność z wymaganiami PPWR dotyczącymi m.in. składu opakowania, możliwości jego recyklingu, minimalizacji, zawartości materiałów z recyklingu lub ponownego użycia – oczywiście w takim zakresie, w jakim poszczególne wymagania są już stosowane w danym momencie. Producent powinien również posiadać procedury zapewniające zgodność kolejnych partii opakowań. 

"Importer” z kolei nie może ograniczyć się do stwierdzenia, że opakowanie zostało zaprojektowane i wyprodukowane przez zagranicznego dostawcę. Przed wprowadzeniem go do obrotu powinien sprawdzić, czy jego pozaunijny kontrahent (w wielu przypadkach nie zawsze będzie to fizyczny producent danego opakowania) przeprowadził ocenę zgodności, sporządził dokumentację i deklarację zgodności oraz czy opakowanie posiada wymagane oznaczenia i dane identyfikacyjne. 

W trakcie kontroli mogą więc paść pytania o to: 

• kto jest wytwórcą danego opakowania w rozumieniu PPWR, 
• kiedy przeprowadzono ocenę zgodności,
• jakiej wersji lub specyfikacji opakowania dotyczy deklaracja zgodności, 
• jakie badania, obliczenia lub oświadczenia dostawców potwierdzają spełnienie wymagań, 
• czy dokumentacja obejmuje opakowanie rzeczywiście używane przez firmę, a nie podobny produkt z katalogu dostawcy, 
• jak przedsiębiorca reaguje na zmianę materiału, kleju, farby drukarskiej, powłoki albo dostawcy komponentu. 

PPWR zakłada, że organy nadzoru będą co roku dążyły do sprawdzenia, na podstawie oceny ryzyka, prawidłowości przynajmniej części deklaracji zgodności. Nie należy więc traktować deklaracji jako formalnego załącznika, który można przygotować dopiero po otrzymaniu pisma od organu (zwłaszcza, że w wielu przypadkach samo uzyskanie danych o opakowaniu może być czasochłonne i nie pozwolić na dochowanie przewidzianych przepisami PPWR terminów na dostarczenie takiej deklaracji). 

Szczególne znaczenie może mieć kontrola importu 

Jednym z pierwszych miejsc, w których brak dokumentacji może mieć praktyczne konsekwencje, jest granica celna Unii Europejskiej. 

Przepisy o nadzorze rynku pozwalają organom odpowiedzialnym za kontrolę produktów wprowadzanych na rynek UE zawiesić ich dopuszczenie do obrotu między innymi wtedy, gdy nie przedstawiono wymaganej dokumentacji, istnieją wątpliwości co do jej prawidłowości albo produkt może być niezgodny z przepisami. Po konsultacji z właściwym organem nadzoru rynku towar może nie zostać dopuszczony do obrotu. 

Nie oznacza to, że od 12 sierpnia każdy kontener zostanie zatrzymany w celu sprawdzenia deklaracji zgodności dla kartonów, folii i palet. Kontrole mają być prowadzone na podstawie analizy ryzyka. Większego zainteresowania można oczekiwać w przypadku importu produktów w opakowaniach mających kontakt z żywnością, opakowań wielomateriałowych, przesyłek pochodzących od dostawców, którzy nie mają przedstawiciela lub innego podmiotu odpowiedzialnego w Unii, oraz sytuacji, w których dokumenty handlowe nie pozwalają ustalić pochodzenia opakowania. 

Dla importera zatrzymanie towaru może być bardziej dotkliwe niż późniejsza kara administracyjna. Koszty składowania, przerwany łańcuch dostaw i brak możliwości realizacji zamówień pojawiają się od razu, niezależnie od tego, czy polska ustawa sankcyjna została już uchwalona. 

Nie wszystkie wymagania PPWR obowiązują od razu 

Kontrola po 12 sierpnia 2026 r. powinna dotyczyć wyłącznie wymagań, które są już stosowane. PPWR zawiera rozbudowany kalendarz. Część obowiązków zacznie działać w 2028 r., część w 2030 r., a niektóre będą jeszcze uzależnione od wydania przez Komisję Europejską aktów wykonawczych lub delegowanych. 

Przykładowo nowe zharmonizowane oznakowanie materiałowe opakowań nie stanie się obowiązkowe 12 sierpnia 2026 r. Ma ono być stosowane od późniejszej daty wskazanej w art. 12 PPWR. Nie powinno się więc przygotowywać do kontroli przez mechaniczne wdrożenie wszystkich rozwiązań opisanych w rozporządzeniu, bez sprawdzenia ich terminów. 

Od początku stosowania PPWR znaczenie będą natomiast miały między innymi ograniczenia dotyczące substancji obecnych w opakowaniach. Szczególnie widocznym obszarem są opakowania przeznaczone do kontaktu z żywnością zawierające substancje PFAS powyżej poziomów określonych w rozporządzeniu. W przypadku takich opakowań kontrola może obejmować wyniki badań, informacje o metodzie badawczej oraz dokumenty otrzymane od producentów surowców i komponentów. 

Przedsiębiorca powinien być również przygotowany do wyjaśnienia, dlaczego uznał dane opakowanie za zgodne z wymaganiami obowiązującymi właśnie 12 sierpnia 2026 r. Ogólne zapewnienie dostawcy, że produkt „spełnia wymagania europejskie”, może nie wystarczyć, jeżeli nie wiadomo, jakiego produktu, partii, składu i zestawu przepisów dotyczy. 

Brak kary pieniężnej nie oznacza braku konsekwencji 

Nawet jeżeli w pierwszym okresie nie będzie możliwe nałożenie polskiej kary przewidzianej specjalnie za dane naruszenie PPWR, organ nadzoru może żądać podjęcia działań naprawczych. Rozporządzenie przewiduje możliwość doprowadzenia opakowania do zgodności, ograniczenia lub zakazania jego udostępniania, wycofania z rynku albo odzyskania od użytkowników. Podobne działania mogą zostać podjęte także wobec opakowania formalnie zgodnego, które mimo to stwarza ryzyko dla zdrowia, bezpieczeństwa lub środowiska. 

Do tego dochodzą konsekwencje handlowe. Duże sieci, platformy sprzedażowe i odbiorcy przemysłowi mogą oczekiwać dokumentacji wcześniej niż organy. Brak deklaracji zgodności albo niemożność ustalenia, kto odpowiada za opakowanie, może prowadzić do wstrzymania dostaw lub zakwestionowania zgodności produktu na podstawie umowy. 

Jak przygotować się na pierwszą kontrolę 

Przedsiębiorca nie musi od razu tworzyć jednakowo rozbudowanej dokumentacji dla wszystkich opakowań. Powinien jednak wiedzieć, które opakowania mają największe znaczenie dla jego działalności i gdzie ryzyko jest największe. 

Pierwszym krokiem powinno być przypisanie roli dla poszczególnych grup opakowań. Ta sama spółka może być producentem opakowania sprzedawanego pod własną marką, importerem opakowania pochodzącego spoza Unii i dystrybutorem w odniesieniu do innej części oferty. 

Następnie należy połączyć konkretne opakowania z deklaracjami zgodności i dokumentacją techniczną. Dokument powinien pozwalać ustalić, jakiego wariantu produktu dotyczy, kto go podpisał i na jakich dowodach oparto ocenę zgodności. 

Warto również sprawdzić, czy dokumentację da się rzeczywiście uzyskać od dostawcy w krótkim terminie. Informacja, że wszystkie dokumenty posiada centrala grupy albo fabryka w Azji, nie rozwiąże problemu podczas kontroli lub zatrzymania przesyłki. 

Potrzebna jest także prosta procedura reagowania na niezgodność: kto podejmuje decyzję o wstrzymaniu sprzedaży, jak identyfikowane są partie towaru, którzy odbiorcy otrzymali produkt i w jaki sposób firma może przeprowadzić wycofanie. 

Autor: Łukasz Pamuła, starszy menedżer w Thedy & Partners