Sąd Rejonowy we Włocławku uważa, że wierzyciel mając świadomość konsekwencji swej bezczynności powinien liczyć się z tym, iż postępowanie egzekucyjne z tych właśnie względów zostanie umorzone. I to może również nastąpić po dniu 1 stycznia 2019 r., gdy zasady rozliczenia kosztów postępowania określone będą według nowych zasad. Mimo to zapytał Sąd Najwyzszy czy jest to właściwe stanowisko.
Sąd Rejonowy we Włocławku zapytał Sąd Najwyższy, jak traktować bezczynność wierzyciela polegającą na zaniechaniu żądania podjęcia zawieszonego postępowania egzekucyjnego, i działania komornika sądowego, który umorzył postępowanie egzekucyjne po 1 stycznia 2019 r.? Podczas gdy postanowienie to powinno zostać wydane przed tą datą, bo okres sześciu miesięcy bezczynności wierzyciela upłynął wcześniej. Którą ustawę stosować do kosztów sądowych - starą czy nową?
Czytaj też: Ubezpieczenie na życie z funduszem kapitałowym można unieważnić, ale to niełatwe>>
Zdaniem Sądu Rejonowego, wskazana w zagadnieniu prawnym kwestia nie była dotychczas przedmiotem wypowiedzi judykatury.
Zaznaczono przy tym, że w uchwale z 27 lutego 2020 r, Sąd Najwyższy rozstrzygnął, iż art. 29 ustawy z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych nie ma zastosowania, jeżeli wierzyciel złożył wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego przed dniem wejścia w życie tej ustawy.
Sąd drugiej instancji zauważył, że w doktrynie prawa procesowego dominuje pogląd, iż w przypadku przedstawionym w zagadnieniu prawnym należy ustalić opłatę stosunkową na podstawie art. 29 u.k.k., gdyż zgodnie z art. 52 ust. 2 u.k.k., do postępowań egzekucyjnych wszczętych i niezakończonych do dnia 1 stycznia 2019 r. Nowe przepisy art. 29 i 30 ustawy stosuje się od dnia jej wejścia w życie, tj. od dnia 1 stycznia 2019 r.
Wskazuje się dodatkowo, że zastosowanie art. 29 i 30 u.k.k. od 1 stycznia 2019 r. również do spraw będących już w toku znajduje uzasadnienie w tym, że wskazane przepisy weszły w życie ponad osiem miesięcy po ogłoszeniu ustawy, co dawało wierzycielom dostatecznie dużo czasu na podjęcie decyzji co do sposobu zakończenia postępowania egzekucyjnego. I to w zależności od postępów tego postępowania.
Ustalenie i pobór opłat określonych w art. 29 i 30 u.k.k. zależało od daty zakończenia postępowania, tj. daty wydanego postanowienia o umorzeniu postępowania, a nie jego uprawomocnienia.
Sąd Rejonowy, przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdził, że wierzyciel zajmujący się profesjonalnie i zawodowo skupowaniem i egzekucją wierzytelności, dysponując wiedzą o zmianach zasad ustalania opłat egzekucyjnych, przewidujących od 1 stycznia 2019 r. obciążanie nimi wierzyciela w przypadku umorzenia postępowania na podstawie art. 824 § 1 pkt. 4 k.p.c., i korzystając z vacationis legis nowej ustawy, powinien podjąć jeszcze w 2018 r. stosowne czynności w postępowaniu egzekucyjnym.
Zaniechanie ich przez wierzyciela stanowi argument przemawiający za językową wykładnią art. 52 ust. 2 u.k.k., w którym ustawodawca zastosował zasadę aktualizacji.
Sąd drugiej instancji odnotował pogląd przeciwny, zgodnie z którym jeżeli upływ terminu przewidzianego w art. 824 § 1 pkt. 4 k.p.c. powstał przed dniem 1 stycznia 2019 r., a komornik wydał postanowienie o umorzeniu postępowania po tym dniu, opłata stosunkowa powinna być ustalona i pobrana od dłużnika na podstawie art. 49 ust.2 u.k.s.e. Argumentacja ta oparta jest na wątpliwościach natury konstytucyjnej co do możliwości stosowania nowych zasad obliczania i poboru opłat na podstawie art. 29 i 30 u.k.k., co prowadziłoby do tego, że nowe przepisy stosowano by do oceny zdarzeń mających miejsce pod rządami dawnego prawa (tzw. retroakcja niewłaściwa w ramach postępowania będącego w toku).
Sformułowano również pogląd, że w takim przypadku art. 52 ust. 2 u.k.k. należy odnosić wyłącznie do tych spraw, w których przesłanki pobrania opłat opisane w art. 29 i 30 u.k.k. nastąpiły po dniu 1 stycznia 2019 r.
Poparcie dla tej argumentacji Sąd Rejonowy odnalazł w treści uzasadnienia wskazanej uchwały Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2020 r., III CZP 62/19, która została jednak wydana – co stanowczo podkreślił Sąd drugiej instancji – w odmiennym stanie faktycznym i prawnym i odnosiła się do sytuacji, w której komornik umorzył postępowanie egzekucyjne po dniu 1 stycznia 2019 r. na wniosek wierzyciela złożony przed tym dniem i orzekł o opłacie stosunkowej na podstawie art. 29 u.k.k. Analogiczna argumentacja dotycząca niekonstytucyjności art. 52 ust.2 u.k.k. doprowadziła do wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 1 grudnia 2020 r., P 6/19, w którym przepis ten został uznany za niezgodny art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji.
Sąd Rejonowy w pełni podzielił argumentację prawną przedstawioną w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego i przychylił się do poglądu, że ma ona odpowiednie zastosowanie również w sytuacji opisanej w przedstawionym zagadnieniu prawnym. Przemawia za tym podobna sytuacja wierzyciela, który co prawda nie złożył wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, lecz mając świadomość swej bezczynności w zawieszonym postępowaniu egzekucyjnym, oczekuje umorzenia postępowania egzekucyjnego przez komornika.
Skoro w tej sprawie postępowanie zostało zawieszone w dniu 22 marca 2017 r., to wobec braku wniosku wierzyciela o jego podjęcie, powinno zostać umorzone po dniu 22 września 2017 r., a nie dopiero w dniu 17 maja 2019 r. W takiej sytuacji, w przypadku językowej wykładni decyzja o sposobie naliczenia opłaty stosunkowej oraz tego, kto finalnie będzie zobowiązany do jej uiszczenia, również jest całkowicie niezależna od wierzyciela i dłużnika.
Zróżnicowanie sytuacji wierzycieli
W ten sposób dochodzi do nieuzasadnionego różnicowania sytuacji wierzycieli wyłącznie na podstawie daty, w której umorzono postępowanie na podstawie art. 824 § 1 pkt. 4 k.p.c., co w efekcie prowadzi do różnych rozstrzygnięć w zakresie ustalenia, kto fi nalnie poniesie koszty postępowania egzekucyjnego.
Sędziowie zauważają, że nie można jednak tracić z pola wadzenia istotnych różnic pomiędzy sytuacją wierzyciela, którego wniosek o umorzenie postępowania, złożony przed dniem 1 stycznia 2019 r. został uwzględniony po tym dniu, co wiązało się z koniecznością poniesienia opłaty stosunkowej, a sytuacją wierzyciela zobowiązanego do jej poniesienia ze względu na swą bezczynność.
W pierwszym przypadku wierzyciel jest aktywną stroną postępowania egzekucyjnego, która wiedząc o zmianie zasad rozliczania kosztów egzekucyjnych od dnia 1 stycznia 2019 r., odpowiednio wcześniej złożyła wniosek o jego umorzenie licząc na wydanie takiego postanowienia przez komornika do dnia 31 grudnia 2018 r.
W drugim przypadku wierzyciel jest stroną bierną, a jego bezczynność jest wprost podstawą do obligatoryjnego umorzenia postępowania przez komornika na zasadzie art. 824 § 1 pkt. 4 k.p.c.
Sąd Rejonowy stwierdził, że wierzyciel mając świadomość konsekwencji swej bezczynności powinien liczyć się z tym, iż postępowanie egzekucyjne z tych właśnie względów zostanie właśnie umorzone, co może również nastąpić po dniu 1 stycznia 2019 r., gdy zasady rozliczenia kosztów postępowania określone będą według nowych zasad określonych w art. 29 i 30 u.k.k.
Sygnatura akt III CZP 25/21
