SN: Kwota ani procent szkody wierzycieli nie są potrzebne, by ukarać za niezgłoszenie upadłości

Z Prawa upadłościowego nie można wyprowadzać wniosku, że obniżenie wartości przedsiębiorstwa i rozmiar poniesionej szkody przez wierzycieli musi być określony w procentach lub w konkretnej sumie - orzekł Sąd Najwyższy. Sąd okręgowy błędnie orzekł, że prezes spółki nie ponosi odpowiedzialności, gdyż nie wykazano kwotowo ani procentowo obniżenia wartości przedsiębiorstwa ani wysokości szkody wierzycieli.

Andrzej R. pełnił przez kilka lat funkcję prezesa spółki Przedsiębiorstwo Handlowe V.-S. w Toruniu. Jednak już w kwietniu 2015 roku spółka ta pod jego zarządem nie realizowała zobowiązań wobec wierzycieli i nadal się zadłużała. Andrzej R. we właściwym terminie nie dopełnił obowiązku ogłoszenia upadłości, mimo, że jej wartość ekonomiczna spadała a zadłużenie spółki - rosło.

Czytaj:  
Uproszczona restrukturyzacja sprawdziła się i może zostać na stałe>>
Zaczęła się seria ważnych zmian w prawie upadłościowym i restrukturyzacyjnym>>

Warunki zgłoszenia upadłości

Na mocy art. 373 Prawa upadłościowego spółka i wierzyciele złożyli wniosek o orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej wobec Andrzeja R.

Spór w tej sprawie dotyczył przesłanek z art. 373 ustawy Prawo upadłościowe. W myśl art. 373 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze sąd upadłościowy może orzec pozbawienie prawa prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek wobec osoby, która w zawiniony sposób:

1. będąc do tego zobowiązana z mocy ustawy, nie złożyła w terminie dwóch tygodni od dnia powstania podstawy do ogłoszenia upadłości wniosku o ogłoszenie upadłości;
2. po ogłoszeniu upadłości nie wydała lub nie wskazała majątku, ksiąg handlowych, korespondencji lub innych dokumentów upadłego, do których wydania lub wskazania była zobowiązana z mocy ustawy;
3. po ogłoszeniu upadłości ukrywała, niszczyła lub obciążała majątek wchodzący w skład masy upadłości;
4. jako upadły w toku postępowania upadłościowego nie wykonała innych obowiązków ciążących na niej z mocy ustawy lub orzeczenia sądu albo sędziego-komisarza, albo też w inny sposób utrudniała postępowanie.

Sankcja, jaką jest zakaz prowadzenia działalności gospodarczej, może zostać orzeczona jedynie wobec osoby, która „ze swej winy” uchybiła obowiązkom wskazanym w omawianym przepisie.

Sąd rejonowy orzekł wobec zakaz prowadzenia działalności gospodarczej przez Andrzeja R. Natomiast Sąd Okręgowy w Warszawie zmienił to postanowienie 26 lipca 2018 r. Sąd II instancji stwierdził, że nie wykazano w formie procentowej ani liczbowej straty jaka miało ponieść 12 wierzycieli spółki upadłej. Orzekł zatem, że Andrzej R. nie ponosi odpowiedzialności za uchybienie terminu.

Spółka - wnioskodawczyni złożyła w tej sytuacji skargę kasacyjną, w której zarzuciła sądowi II instancji błędną wykładnię art/ 373 par. 2 Prawa upadłościowego, jakoby procentowo lub kwotowo należało określić obniżenie wartości przedsiębiorstwa i rozmiar pokrzywdzenia wierzycieli.

Jak wskazała pełnomocnik uczestnika radca prawny Patrycja Eckert-Zaczkiewicz ustawa - Prawo upadłościowe nie określa obowiązku ustalania konkretnych sum i szacowania procentowo strat wierzycieli. Nie ma widełek, więc sądy mają dowolność w tym zakresie. Inne uregulowanie prowadziłoby do iluzorycznej ochrony uczestników obrotu gospodarczego. W konsekwencji sąd nie musi powoływać biegłego dla oszacowania obniżonej wartości ekonomicznej przedsiębiorstwa upadłego.

SN uchyla orzeczenie

Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej 12 marca br. uchylił postanowienie Sądu Okręgowego w Warszawie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Jak zaznaczył w uzasadnieniu sędzia Krzysztof Pietrzykowski zarzut skargi dotyczący błędnej interpretacji art. 373 okazał się trafny. - Z Prawa upadłościowego nie można wyprowadzać wniosku, że obniżenie wartości ekonomicznej przedsiębiorstwa i rozmiar poniesionej szkody przez wierzycieli musi być określony w procentach lub w konkretnej sumie - powiedział.

Orzecznictwo SN jest w tej mierze jasne, choćby jako przykład posłużyć może postanowienie o sygnaturze III CZP 61/19 z czerwca 2020 r.

W uzasadnieniu tego postanowienia czytamy: "W orzecznictwie częstokroć dodaje się, że związek przyczynowy pomiędzy uchybieniami wymienionymi w art. 373 ust. 1 pkt 1-4 p.u., a obniżeniem wartości ekonomicznej przedsiębiorstwa upadłego i rozmiarem pokrzywdzenia wierzycieli ma - obok stopnia winy -„zasadnicze znaczenie”.

W orzecznictwie zwraca się uwagę, że permanentne trwanie przedsiębiorcy wstanie niewypłacalności stanowi istotne zagrożenie dla bezpieczeństwa obrotu (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2011 r., III CZP 23/11). Zaś nie wypłacalny dłużnik, który nie decyduje się na uruchomienie procedury upadłościowej, lecz nadal występuje w obrocie gospodarczym, zaciągając nowe zobowiązania, narusza reguły lojalności względem innych uczestników obrotu - wyjaśnia uzasadnienie z czerwca 2020 r..

Sygnatura akt I CSKP 49/21, postanowienie z 12 marca 2021 r.