Ulgi innowacyjne coraz popularniejsze, ale są kłopoty z interpretacją przepisów

Rośnie popularność ulg podatkowych przewidzianych na innowacje technologiczne. Nie brak jednak kłopotów interpretowaniem prawa do tych ulg przez organy skarbowe. Koniec roku może skłaniać do zastanowienia nad wstecznym zastosowaniem tej ulgi za minione lata, o ile jest odpowiednio udokumentowana.

Ponad 3,5 tys. podatników skorzystało z ulgi na badania i rozwój w 2021 roku - wynika z danych Ministerstwa Finansów. Z roku na rok rośnie popularność tej ulgi, przewidzianej zarówno dla podatników PIT, jak i CIT. W 2016 roku, gdy można było skorzystać z niej pierwszy raz, uwzględniło ją w rozliczeniach tylko 571 firm. Potem z roku na rok ta liczba rosła, by w 2020 przekroczyć 3 tys.

Rośnie też łączna kwota odliczeń związanych z korzystaniem z tej ulgi. W 2021 r. wyniosła aż 4,65 mld zł. To kwota na którą składają się m.in. wynagrodzenia pracowników, koszty surowców i materiałów zużytych przy opracowywaniu innowacji. Kwota ta systematycznie rośnie: w 2016 r. wyniosła ok. 250 mln zł, a w 2018 r. przekroczyła 2,2 mld zł.

Innowacje z przeszłości nie zawsze da się rozliczyć

- Te wyniki mogą jeszcze wzrosnąć i to nawet w statystyce za już zakończone lata podatkowe. Wielu podatników korzysta z tej ulgi wstecznie, poprzez korektę deklaracji podatkowej za dany rok - zauważa Michał Rodak, doradca podatkowy w Grant Thornton. Zastrzega jednak, że takie działanie może być legalne tylko wtedy, jeśli w roku, którego dotyczy korekta, rzeczywiście dany podatnik poniósł wydatki na badania i rozwój oraz zostały one właściwie udokumentowane i odpowiednio zaksięgowane. Korekta też nie może sięgać w przeszłośc dalej, niż 5 lat, czyli w ramach okresu przedawnienia zobowiązań podatkowych.

Niestety, na takie wsteczne uwzględnianie nie zgadzają się władze skarbowe w przypadku innej innowacyjnej ulgi, zwanej IP Box. Chodzi o preferencyjne opodatkowanie dochodów z praw własności intelektualnej, dotyczących opracowania nowoczesnych technologii, często programów komputerowych. Jednym z warunków zastosowania takiej ulgi jest prowadzenie ewidencji księgowej uwzględniającej osobno przychody i koszty związane i niezwiązane z pracami nad takimi innowacjami. Według interpretacji wydawanych przez Krajową Informację Skarbową, nawet w przypadku wyodrębnienia historycznych dokumentów i stworzenia osobnych kont ujmujących przeszłe zdarzenia, podatnik nie może stosować tej ulgi retrospektywnie.

- Takie podejście nie ma wyraźnej podstawy w prawie - twierdzi Michał Rodak. Dodaje, że trwają jednak spory w sądach administracyjnych, dotyczące podobnych spraw i niewykluczone, że sądom uda się wypracować linię orzeczniczą, podważającą takie stanowisko fiskusa. - Wiem o wielu podatnikach, którzy konsekwentnie zbierają dokumentację za ubiegłe lata, w nadziei że nastawienie władz skarbowych się zmieni - przyznaje ekspert.

Ulga IP Box, mimo tych przeszkód, też zyskuje na popularności. W 2021 roku skorzystało z niej 7166 podatników, a w 2019 r - jedynie niecałe 2 tys. Wprawdzie korzystający z niej podatnicy wybierają różne formy opodatkowania, ale zastosowanie preferencyjnej pięcioprocentowej stawki podatku dochodowego jest zawsze atrakcyjne. Wpływy z tak skalkulowanego podatku w 2022 r. wyniosły  171 mln zł. Eksperci z Grant Thornton policzyli, że gdyby nie stosować tej ulgi, a podatnicy ją uwzględniający płacili liniowy 19-procentowy PIT, to fiskus zainkasowałby od nich niemal czterokrotnie więcej, bo ok. 650 mln zł.

Ulgi rozszerzane i zawężane

Dotychczas kolejne rządy raczej rozwijały niż ograniczały ulgi podatkowe sprzyjające unowocześnianiu polskiej gospodarki. Także w ramach tzw. Polskiego Ładu, od 1 stycznia 2022 r. umożliwiono równoczesne korzystanie przez tego samego podatnika z ulgi IP Box oraz z ulgi na badania i rozwój.

- Podatnik komercjalizujący wyniki prac badawczo-rozwojowych i osiągający z nich dochody kwalifikowane w rozumieniu przepisów o IP Box nie będzie zobligowany do dokonania wyboru na koniec roku podatkowego pomiędzy dwoma wykluczającymi się preferencjami, tak jak to było do końca 2021 r. - przypominało w komunikacie Ministerstwo Finansów w lutym br.

Jednakże, mimo wprowadzania kolejnych udogodnień prorozwojowych (także na prototyp i działalność centrum badawczo-rozwojowego) ostatnio jedno z nich ograniczono. Chodzi o ulgę na robotyzację, przysługującą na zakupy automatycznych urządzeń do firm. Wyłączono jej stosowanie dla m. in. kopalń, hut, przedsiębiorstw przerabiających odpady i innych, w których odbywają się procesy szkodzące środowisku. Stosowne zmiany do PIT i CIT już zostały uchwalone 16 listopada przez Sejm i czekają na rozpatrzenie w Senacie.