5 października wchodzą w życie nowelizacje zmieniające zasady obrotu prywatną ziemią rolną. I choć część z nich ma usprawnić transakcje na rynku prywatnym, na nowych przepisach najbardziej stracić mogą fundacje rodzinne, którym ustawodawca odbiera m.in. prawo do zakładania gospodarstw rolnych. Jak oceniają eksperci, może to przyczynić się do spadku zainteresowania zakładaniem tych podmiotów.
Zmiany dotyczą przede wszystkim dwóch ustaw: o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o kształtowaniu ustroju rolnego. Zmodyfikowane zostały również zasady zasiedzenia, dotyczące nieruchomości rolnej.
Czytaj też: Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa zablokuje na dwa miesiące transakcje M&A >>
Nowelizacja dość znacząco poszerza katalog nieruchomości rolnych wyłączonych spod działania podstawowej zasady gospodarowania nieruchomościami rolnymi. Stosowanie przepisów ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego w stosunku do nieruchomości rolnych nie obejmie nieruchomości, w których powierzchnia użytków rolnych jest mniejsza niż 0,3 ha. Oznacza to, że obrót prywatną ziemią rolną co do zasady będzie łatwiejszy i zostanie odciążony od niektórych formalności. Z kolei Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa zyska prawo pierwokupu udziałów i akcji spółek dominujących, posiadających udziały lub akcje w spółkach będących właścicielami nieruchomości rolnych. Ta ostatnia zmiana była oceniana przez prawników jako kontrowersyjna – wskazywano m.in. na fakt, że wpłynie to na wydłużanie finalizowania części transakcji, które podlegają pod nowe przepisy.
Jedna z wchodzących w życie zmian dotyczy przesłanek zasiedzenia z kodeksu cywilnego. Wykreślona zostaje ta część przepisu, która zakładała, że nabyć nieruchomość rolną przez zasiedzenie może jedynie rolnik indywidualny, jeżeli powierzchnia nabywanej nieruchomości rolnej wraz z nieruchomościami rolnymi stanowiącymi jego własność nie przekroczy 300 ha użytków rolnych.
Czytaj też: Sejm "luzuje" obrót ziemią rolną, rewolucji jednak nie będzie >>
Koniec fundacji rodzinnych? Sejm zabiera swobodny obrót ziemią rolną >>
Największe kontrowersje związane z nowymi przepisami wzbudziło to, że z korzystnych ułatwień dotyczących obrotu prywatną ziemią rolną nie skorzystają już fundacje rodzinne. Na mocy nowelizacji ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego usunięto przepisy wyłączające ograniczenia w obrocie nieruchomościami rolnymi powyżej 1 ha w odniesieniu do fundacji rodzinnych, ich fundatorów i beneficjentów będących osobami bliskimi fundatora.
Zobacz procedurę w LEX: Powstanie fundacji rodzinnej >
- Jeżeli głównym celem powołania fundacji rodzinnej była chęć przeniesienia własności nieruchomości rolnych poza obowiązkami wynikającymi z ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, to po wejściu w życie przepisów w życie ta możliwość zostanie zamknięta, ponieważ nowelizacja uchyla przepisy, które zostały dodane przez art. 136 pkt 3 ustawy z 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej. Do czasu wejścia w życie nowelizacji ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, fundacje rodzinne mogły obracać gruntami rolnymi bez spełnienia wymagań, które musiały spełniać podmioty niebędące rolnikami indywidualnymi. Warto pamiętać, że ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego w art. 2a wskazuje, że nabywcą nieruchomości rolnej może być wyłącznie rolnik indywidualny, chyba że ustawa stanowi inaczej; oraz, że powierzchnia nabywanej nieruchomości rolnej wraz z powierzchnią nieruchomości rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rodzinnego nabywcy nie może przekraczać powierzchni 300 ha użytków rolnych – wskazuje Piotr Włodawiec, radca prawny, wspólnik w Kancelarii PROKURENT.
Czytaj w LEX: Funkcjonowanie fundacji rodzinnej, od założenia do wykreślenia z rejestru >
W kontekście fundacji rodzinnych zmiany krytycznie ocenia także Piotr Aleksiejuk, radca prawny w kancelarii Wojarska Aleksiejuk & Wspólnicy.
- Poza zaostrzeniem przepisów dotyczących możliwości zbywania nieruchomości oraz obowiązkiem zawiadamiania Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa o każdorazowym rozporządzeniu nieruchomością rolną i uzyskiwaniu uprzedniej zgody na jej obrót, niniejsze zmiany podważają zaufanie przedstawicieli firm rodzinnych i ich doradców do przedstawicieli władzy wykonawczej - wskazuje prawnik.
Podkreśla również, że jest to jeden z niewielu aktów prawnych, w przypadku którego przeprowadzono rzetelne konsultacje i wsłuchano się w głosy środowiska biznesowego i prawniczego. A teraz jest zmieniany już po czterech miesiącach od momentu, gdy zaczął obowiązywać, i to zdecydowanie na niekorzyść.
- Nowelizacja uchylająca całkowicie wprowadzone raptem parę miesięcy wcześniej przepisy ustawy o fundacji rodzinnej, które zezwalały na swobodny obrót ziemią rolną w obrębie fundacji rodzinnej i jej beneficjentów jest kompromitacją merytoryczną, jak i wizerunkową. Instytucja fundacji rodzinnej ma być bezpieczną przystanią dla wypracowanego przez pokolenia rodzinnego majątku i stanowić remedium na sukcesję, jednakże planowane zmiany mogą spowodować spadek zainteresowania instytucją fundacji rodzinnej, lub też spowodują, iż wiele potencjalnych fundatorów może podjąć decyzję o odroczeniu jej powołania - ocenia mec. Aleksiejuk.
Sprawdź w LEX:
W jaki sposób fundacja rodzinna powinna określić wartość początkową uzyskanej nieruchomości? >
Czy wnoszenie mienia do fundacji rodzinnej podlega opodatkowaniu VAT? >
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
