System awansu wpisuje się w szerszy kontekst reformy edukacji. Wprowadzenie ustawą z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych innych ustaw systemu awansu uruchomiło mechanizm motywujący nauczycieli do podwyższania kwalifikacji oraz doskonalenia zawodowego a także spowodowało znaczną podwyżkę płac. Zasady awansu zawodowego nauczycieli określają przepisy rozdziału 3a ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 z późn. zm.). Nauczyciele zgodnie z tymi przepisami mogą ubiegać się o następujące stopnie awansu zawodowego: stopień nauczyciela stażysty, stopień nauczyciela kontraktowego, stopień nauczyciela mianowanego, stopień nauczyciela dyplomowanego.