Postępowania wyjaśniające i dyscyplinarne wobec nauczycieli na nowych zasadach – jest projekt

W wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów został opublikowany projekt nowelizacji Karty Nauczyciela. Ministerstwo Edukacji Narodowej planuje usprawnienie, w tym przyspieszenie postępowań wyjaśniających oraz dyscyplinarnych prowadzonych wobec nauczycieli, zwiększając ich przejrzystość przy jednoczesnym wzmocnieniu gwarancji procesowych pedagogów. Planowanym terminem przyjęcia projektu jest IV kwartał br.

Projekt ustawy o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela (UD410) został opublikowany w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów. Jak wyjaśnia ministerstwo, celem projektu jest usprawnienie, w tym przyspieszenie, postępowań wyjaśniających oraz postępowań dyscyplinarnych prowadzonych wobec nauczycieli, zwiększenie ich przejrzystości i przewidywalności, a także zapewnienie wyższego poziomu profesjonalizmu i rzetelności tych postępowań. Nowelizacja ustawy ma zagwarantować nauczycielom większą ochronę przed nadmierną opresyjnością systemu dyscyplinarnego oraz wzmocnienie gwarancji procesowych, w tym prawa nauczycieli do obrony. Ministerstwo zauważyło również potrzebę doprecyzowania i uporządkowania niektórych przepisów rozdziału 10 Karty Nauczyciela dotyczących odpowiedzialności dyscyplinarnej – celem wyeliminowania wątpliwości interpretacyjnych oraz przypadków niewłaściwego stosowania przepisów. Jak zaznacza ministerstwo, kwestie wymagające doprecyzowania były zgłaszane w szczególności przez dyrektorów szkół, nauczycieli i inne podmioty zainteresowane sprawami oświaty.

- Ponadto, w celu wzmocnienia ochrony praw i dobra dziecka, w projekcie ustawy uwzględniono również postulat zgłoszony przez rzecznika praw dziecka dotyczący wprowadzenia obowiązku zawiadamiania przez organy sprawujące nadzór pedagogiczny rzeczników dyscyplinarnych o podejrzeniu popełnienia przez nauczyciela lub dyrektora szkoły czynu naruszającego prawa i dobro dziecka, jeśli taką informację organ uzyska w toku sprawowania nadzoru pedagogicznego - czytamy w uzasadnieniu do projektu ustawy.

MEN informuje, że w projekcie ustawy uwzględniono część postulatów zgłoszonych przez członków grupy roboczej do spraw odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli (powołanej w ramach Zespołu do spraw pragmatyki zawodowej nauczycieli) oraz przewodniczących komisji dyscyplinarnych pierwszych instancji i odwoławczych komisji dyscyplinarnych biorących udział w obradach grupy.

Nowe terminy i wymagania dla rzeczników dyscyplinarnych

Proponowane przez ministerstwo zmiany zostały podzielone na kilka kategorii. Jeśli chodzi o zmiany mające usprawnić i przyspieszyć postępowania wyjaśniające i dyscyplinarne nauczycieli, projekt nowelizacji ustawy zakłada m.in.:

• wprowadzenie możliwości zawieszenia postępowania wyjaśniającego w przypadku, gdy o ten sam czyn wszczęto wobec nauczyciela postępowanie karne albo postępowanie w sprawach o wykroczenia, na czas trwania tych postępowań,
• zmiany w zakresie przesłuchania świadka w postępowaniu wyjaśniającym i dyscyplinarnym,
• określenie terminu, w którym powinna odbyć się rozprawa przed komisją dyscyplinarną pierwszej instancji (nie później niż w terminie 2 miesięcy od dnia otrzymania wniosku rzecznika dyscyplinarnego o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego) oraz odwoławczą komisją dyscyplinarną (nie później niż w terminie 5 miesięcy od dnia otrzymania odwołania od orzeczenia komisji dyscyplinarnej pierwszej instancji),
• wprowadzenie wymagania niezbędnego do pełnienia funkcji rzecznika dyscyplinarnego – rzecznik dyscyplinarny będzie musiał legitymować się wykształceniem prawniczym,
• zmianę składu orzekającego komisji dyscyplinarnej pierwszej instancji oraz odwoławczej komisji dyscyplinarnej.

Istota mediacji

Celem „zmniejszenia opresyjności systemu odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli” MEN wskazuje na możliwość skierowania przez dyrektora szkoły spraw do mediacji. Zgodnie z uzasadnieniem projektu, mediacja miałaby ułatwić rozwiązywanie konfliktów w środowisku szkolnym, odbudowę relacji oraz ograniczyć eskalację sporów. Do mediacji kierowane byłyby wyłącznie sprawy, których charakter na to pozwala (w których są osoby pokrzywdzone deliktem dyscyplinarnym nauczyciela, z wyłączeniem spraw będących jednocześnie przestępstwem). Mediacja byłaby dobrowolna, a czas jej trwania – nie dłuższy niż 30 dni.

MEN przedstawiło fakultatywne przesłanki umorzenia postępowania wyjaśniającego na skutek zawarcia ugody w ramach mediacji oraz w sytuacji popełnienia przez nauczyciela czynu, który w nieznacznym stopniu uchybia godności jego zawodu lub ustawowym obowiązkom. Ponadto projekt ustawy zakłada:

• umożliwienie złożenia przez nauczyciela, którego dotyczy postępowanie wyjaśniające wniosku o dobrowolne poddanie się karze, bez przeprowadzania postępowania dowodowego w postępowaniu dyscyplinarnym,
• możliwość orzeczenia przez komisję dyscyplinarną pierwszej instancji kary upomnienia (na posiedzeniu niejawnym, bez przeprowadzenia rozprawy, na podstawie wniosku rzecznika dyscyplinarnego),
• zmiany w katalogu kar dyscyplinarnych poprzez wprowadzenie kary upomnienia, zastąpienie kary nagany z ostrzeżeniem karą nagany oraz modyfikację kary zwolnienia z pracy z zakazem przyjmowania ukaranego do pracy w zawodzie nauczyciela.

Celem wzmocnienia prawa do obrony ministerstwo proponuje obowiązkowe wysłuchanie nauczyciela (albo dyrektora szkoły) przed podjęciem decyzji o zawieszeniu w pełnieniu obowiązków w szkole.

Bez wątpliwości interpretacyjnych

Widząc potrzebę doprecyzowania przepisów i wyeliminowania niejasności interpretacyjnych MEN w projekcie nowelizacji Karty nauczyciela doprecyzowuje m.in., że zarówno w postępowaniu wyjaśniającym nauczyciel, którego dotyczy to postępowanie, jak i obwiniony w postępowaniu dyscyplinarnym mogą mieć nie więcej niż dwóch obrońców z wyboru. Poza tym ministerstwo doprecyzowuje przepisy dotyczące udostępniania akt postępowania dyscyplinarnego oraz zwrotu wynagrodzenia nauczycielowi lub dyrektorowi szkoły za okres zawieszenia (oprócz wstrzymanej wypłaty części wynagrodzenia zasadniczego zwrot dodatków do wynagrodzenia oraz wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe).

Zmiana ma dotyczyć również okresów zatarcia wprowadzanych kar dyscyplinarnych (kara upomnienia podlegała zatarciu po upływie roku od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o ukaraniu, kara nagany – po upływie 3 lat od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o ukaraniu, a kara zwolnienia z pracy z zakazem przyjmowania ukaranego do pracy w zawodzie nauczyciela w okresie od 6 miesięcy do 3 lat od ukarania – po upływie 5 lat od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o ukaraniu).

Na marginesie, biorąc pod uwagę potrzebę wzmocnienia ochrony praw i dobra dziecka, projekt nowelizacji zakłada, że przy przesłuchaniu świadka, który w chwili przesłuchania ukończył 18. rok życia, nie może być obecny odpowiednio nauczyciel, którego dotyczy postępowanie wyjaśniające, lub obwiniony, jeżeli świadek ten nadal jest uczniem szkoły, w której zatrudniony jest wskazany nauczyciel. - Zmiana ma na celu wzmocnienie ochrony ucznia jako świadka oraz zapewnienie swobody wypowiedzi bez skrępowania czy strachu przed konsekwencjami ze strony nauczyciela, którego dotyczy postępowanie wyjaśniające - uzasadnia ministerstwo.