Zmiany przewiduje projekt ustawy o zmianie ustawy - Prawo upadłościowe, ustawy - Prawo restrukturyzacyjne oraz ustawy o Krajowym Rejestrze Zadłużonych, który przygotowało Ministerstwo Sprawiedliwości. Najdalej idąca zakłada zmianę modelu nadzoru nad wykonywaniem przez upadłego planu spłaty wierzycieli. Obecnie sprawuje go z urzędu sąd, ale MS ocenia, że „regulację tę należy ocenić negatywnie na kilku płaszczyznach”.
Resort stoi na stanowisku, że plan spłaty wierzycieli realizuje przede wszystkim prywatny interes majątkowy wierzycieli, a rolą sądu cywilnego nie jest sprawowanie z urzędu „opieki" nad wierzycielami. Proponuje więc, by nadzór nad prawidłowością wykonywania planu spłaty wierzycieli miał miejsce tylko wtedy, gdy zażądają tego interesariusze. W ten sposób chce także zrealizować postulat zwiększenia efektywności postępowań, przewidziany w dyrektywie 2019/1023.
Zobacz szkolenie online w LEX: Zatwierdzenie układu po nowelizacji z 2025 r. >
Odciążenie sądów, nadzór dla wierzycieli
Z pomysłem projektodawcy zgodził się Sąd Najwyższy. W swojej uwadze do projektu napisał, że urzędowy nadzór sądu nad realizacją planu spłaty w praktyce sprowadza się często do weryfikacji dokumentów księgowych, potwierdzeń przelewów czy sprawozdań okresowych, „co angażuje znaczące zasoby kadrowe sądów bez wyraźnej wartości dodanej z perspektywy ochrony prawnej”.
Pojawiły się jednak i głosy krytyczne. Ośrodek Badań, Studiów i Legislacji Krajowej Rady Radców Prawnych (OBSiL) zwrócił uwagę na ryzyko niewykrycia nieprawidłowości w wykonywaniu planu spłaty, gdyż wierzyciele, szczególnie drobni (nieinstytucjonalni), mogą nie dysponować zasobami do aktywnego monitorowania spłat. Polski Związek Zarządzania Wierzytelnościami zwrócił uwagę, że wierzyciele w obliczu nowych zadań „powinni mieć dostęp do informacji o dochodach i majątku dłużnika w okresie realizacji planu spłaty co najmniej w takim samym zakresie w jakim dzisiaj ma sąd”. Krytykę o charakterze aksjologicznym i systemowym sformułował Związek Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce, według którego nadzór sądu nad wykonywaniem planu spłaty „jest gwarancją każdorazowego spełnienia celu wychowawczego postępowania”.
Z propozycją MS zgadzają się natomiast praktycy, zapytani o to przez Prawo.pl. - Stały nadzór sądowy nad realizacją planu nie jest konieczny tam, gdzie strony mają narzędzia prawne pozwalające samodzielnie reagować na uchybienia – uważa Sylwia Szerenos-Rutkowska, adwokat i kwalifikowany doradca restrukturyzacyjny, członek zarządu Continuum. Jej zdaniem zmiana może pozytywnie wpłynąć na tempo postępowań.
Pozytywnie ocenia ją też Norbert Frosztęga, adwokat, partner w Zimmerman Sierakowski Frosztęga.
Uważam, że nie powoduje ona nadmiernego obciążenia wierzycieli. Każdy wierzyciel w praktyce wie, czy otrzymał należne środki w ramach planu spłaty. Jeśli płatność została dokonana, zasadniczo nie ma potrzeby angażowania się w weryfikację sytuacji majątkowej dłużnika. W przypadku braku spłaty, wierzyciel może złożyć wniosek o uchylenie planu spłaty – mówi.
W LEX znajdziesz wzór projektu planu spłaty wierzycieli w postępowaniu upadłościowym >
Co ze sprawozdaniem rocznym w postępowaniu upadłościowym
Krytycy ograniczenia sądowego nadzoru nad planem spłaty wskazują, że propozycji towarzyszy też zapowiedź poluzowanie wymogów dotyczących rocznego sprawozdania, składanego przez dłużnika. Projektodawca chce zrezygnować z sankcji za brak sprawozdania, jaką jest uchylenie planu spłaty. Przewiduje też, że sąd nie będzie kontrolował sprawozdań pod względem formalnym. Pojawiają się obawy, że dłużnik straci motywację do rzetelnej sprawozdawczości, co pozbawi wierzyciela informacji.
- W praktyce oznacza to brak realnego mechanizmu dyscyplinującego upadłego, co osłabia wykonanie planu i utrudnia wierzycielom kontrolę jego realizacji – przyznaje Sylwia Szerenos-Rutkowska.
Mec. Frosztęga uważa jednak, że obawy wydają się przesadzone.
- W praktyce to brak płatności aktywizuje wierzyciela, natomiast sprawozdania roczne rzadko były weryfikowane i nie inicjowały działań wierzycieli do momentu stwierdzenia zaległości – mówi.
Ile wynosi maksymalny czas realizacji planu spłaty dla wierzycieli? - sprawdź w LEX >
Automatyczne umorzenie zobowiązań
Projekt zakłada też, że z upływem trzeciego miesiąca od upływu okresu, na który został ustalony plan spłaty wierzycieli, nastąpi umorzenie zobowiązań upadłego. Informacja o terminie, z upływem którego to nastąpi, zostanie podana w obwieszczeniu. Wierzyciele będą mieć możliwość wnoszenia do sądu o zmianę lub uchylenie planu spłaty nie tylko w okresie realizacji planu, ale również w ciągu tych trzech dodatkowych miesięcy.
I ta propozycja spotkała się ze sprzecznymi ocenami uczestników konsultacji. SN uważa, że trzymiesięczny okres zapewnia wierzycielom „realną możliwość zainicjowania kontroli sądowej w sytuacji niewykonywania planu spłaty”. OBSiL miał jednak kilka wątpliwości, m.in. co do funkcjonowania przepisów w sytuacji, gdy po umorzeniu zobowiązań ujawnią się okoliczności wskazujące na nieprawidłowości w wykonywaniu planu (np. ukryty majątek, fałszywe oświadczenia dłużnika). - Brak jasnego mechanizmu wzruszenia skutków umorzenia może prowadzić do sytuacji, w których wierzyciele będą pozbawieni możliwości dochodzenia swoich praw – przestrzegał.
- W postępowaniu upadłościowym istotne jest rozważenie interesów wszystkich stron postępowania, nie zaś dążenie do automatyzmu, jeśli chodzi o umorzenie zobowiązań – uważa zaś Związek Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce.
Czytaj też w LEX: Nowe zasady podziału wierzycieli na kategorie interesów >
Mec. Szerenos-Rutkowska ocenia, że zmianę należy co do zasady uznać za słuszną, jednak pod warunkiem zapewnienia wierzycielom realnej możliwości weryfikacji bieżącej sytuacji majątkowej i dochodowej upadłego.
Dotychczas funkcję tę pełniły coroczne sprawozdania, które według projektu nie mają być ani weryfikowane przez sąd, ani objęte sankcją w przypadku ich niezłożenia. W takim kształcie projekt tworzy ryzyko pozbawienia wierzycieli wiedzy niezbędnej do oceny, czy istnieją podstawy do ingerencji w ustalony plan spłaty – mówi.
Z krytyką propozycji legislacyjnej całkowicie nie zgadza się natomiast Norbert Frosztęga. - Proponowane zmiany nie tylko dostatecznie chronią interesy wierzycieli, ale jednocześnie powinny przynieść istotne korzyści. Automatyzm w zakresie skutków umorzenia zobowiązań po upływie określonego czasu pozwoli odciążyć sądy od rutynowych czynności kontrolnych. Dzięki temu sędziowie i referendarze będą mogli poświęcić więcej czasu na czynności orzecznicze i trudniejsze tematy – podsumowuje.
Mniej upadłości firm, ale więcej restrukturyzacji
Konsultacje projektu zbiegły się w czasie z publikacją opracowania „Postępowania upadłościowe i restrukturyzacyjne. Raport 2026” autorstwa firmy MGBI. Wynika z niego, że w ubiegłym roku po raz kolejny liczba upadłości konsumenckich przekroczyła 20 tys. - To w oczywisty sposób obciąża sądy i wydłuża czas rozpoznawania spraw znacznie powyżej ustawowego terminu sześciu miesięcy. System wymaga więc zmian, które usprawnią postępowania upadłościowe – komentuje Sylwia Szerenos-Rutkowska.
Z raportu wynika natomiast, że liczba upadłości firm spadła w ujęciu rok do roku. Rośnie natomiast liczba postępowań restrukturyzacyjnych – w ciągu roku zarejestrowano ponad 5 tys. nowych spraw. Według mec. Szerenos-Rutkowskiej, dane te pokazują, że przedsiębiorcy coraz częściej poszukują rozwiązań pozwalających na dalsze funkcjonowanie firmy, zamiast likwidować biznes.
Czytaj też w LEX: Upadłość czy restrukturyzacja? >
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
