SKD: Zatory na wokandach rozładuje tylko ustawa
Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały w sprawie właściwości miejscowej spraw o sankcję kredytu darmowego (SKD). Oznacza to, że sądy w Warszawie i Poznaniu nadal będą obciążone sprawami cesji wierzytelności, a problem równomiernego rozłożenia spraw o SKD po wokandach w całym kraju musi rozwiązać rządowy projekt nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego.

Problem – przynajmniej jeśli chodzi o sankcję kredytu darmowego (SKD) - dotyczy w praktyce dwóch sądów pierwszoinstancyjnych: SR Poznań-Nowe Miasto i Wilda oraz SR dla Warszawy-Woli. Opisywaliśmy go wcześniej w tekście: SKD cesja wierzytelności właściwość sądu). To do tych sądów trafia fala pozwów dotyczących SKD po cesji wierzytelności wynikających z tego tytułu. Wydziały cywilne tych sądów zalane są tysiącami podobnych treściowo masowych pozwów kierowanych przez skupujących wierzytelności konsumenckie (głównie spółki z grupy Helpfind). Z danych Ministerstwa Sprawiedliwości wynika, że tylko do poznańskiego SR przez niecały rok trafiło aż ok. 6600 takich pozwów, a do Warszawy – 2200. Liczby te cały czas rosną. MS szacuje ponadto, że w sądzie na stołecznej ulicy Kocjana liczba spraw tej kategorii będzie stale wzrastać, do tego stopnia, iż samych spraw przekazanych może być finalnie nawet ok. 10 tysięcy.
Masowe sprawy SKD nie są też lubiane przez sędziów. Z ankiety MS wynika bowiem, że generują większą ilość sporządzanych uzasadnień. Badanie zaistnienia okoliczności SKD, czyli wskazanych w enumeratywnym katalogu zawartym w art. 45 ust. 1 ustawy z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2025 r. poz. 1362) zwiększa obciążenie i czas związany z rozpoznaniem sprawy, gdyż każdorazowo należy zbadać całość umowy, będącej podstawą roszczenia pod kątem wszystkich okoliczności i przesłanek warunkujących zastosowanie tej sankcji. Ponadto sprawy te niejednokrotnie dla merytorycznego rozstrzygnięcia wymagają dokładnej analizy treści postanowień umownych i skomplikowanych obliczeń rachunkowych.
Forum shopping po polsku
Temida stanęła więc przed problemem odciążenia wokand, aby masowe sprawy dotyczące SKD nie kumulowały się w sądach rejonowych właściwych ze względu na wskazywaną siedzibę spółek skupujących wierzytelności, ale rozkładały się bardziej równomiernie, np. zgodnie z miejscem zamieszkania konsumentów, którzy pierwotnie byli stronami umów o kredyt konsumencki. Chodzi o polską odmianę tzw. forum shoppingu, czyli taktyki procesowej polegającej na celowym wyborze przez stronę sporu takiego sądu lub państwa (jurysdykcji), w którym przepisy prawa lub praktyka orzecznicza dają największą szansę na korzystne rozstrzygnięcie. W Polsce dotyczy to nie tylko SKD, ale też cesji roszczeń z tytułu ubezpieczeń, dochodzenia roszczeń przez firmy windykacyjne itp., jak również niektórych spraw rodzinnych, spraw dotyczących upadłości konsumenckiej czy praw autorskich. Nie są to jednak tak znaczące ilości spraw jak w przypadku SKD. Zjawisko forum shoppingu budzi kontrowersje wśród prawników jako strategia procesowa oraz potencjalne nadużycie prawa. Strona ma co prawda prawo korzystać z dostępnych możliwości prawnych, jednak z drugiej strony ustawodawcy często wprowadzają mechanizmy mające zapobiegać manipulowaniu właściwością sądów.
Praktyka tzw. forum shoppingu, którą stosują parakancelarie (spółki masowo skupujące roszczenia od konsumentów), a która polega na tym, że całkowicie swobodnie wybierają sąd, w którym liczą na korzystne orzeczenia, powinna zostać wyeliminowana. Przepisy, na które powołują się wspomniane spółki, w założeniu miały ułatwić dochodzenie roszczeń konsumentom wedle ich miejsca zamieszkania. Z pewnością jednak przepisy te nie miały na celu „żonglowania” właściwością miejscową sądów – podkreśla Wojciech Wandzel, adwokat w kancelarii KKG Legal.
Trzy pytania z Wielkopolski
Problem ten dostrzegł też Sąd Okręgowy w Poznaniu i na wiosnę skierował do Sądu Najwyższego (SN) kilka pytań prawnych z prośbą o podjęcie uchwały. Poznańscy sędziowie zapytali – po pierwsze - czy nabywca wierzytelności wynikającej z zastosowania przez kredytobiorcę SKD, będący spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, może – na podstawie art. 37(2) par. 1 kodeksu postępowania cywilnego – wytoczyć powództwo o tę wierzytelność przeciwko bankowi, który udzielił kredytu konsumenckiego, przed sąd właściwy dla miejsca siedziby spółki (czyli siedziby powoda). Tu sędziowie przytoczyli obowiązujące brzmienie art. 37(2) par. 1 k.p.c.: powództwo o roszczenie wynikające z czynności bankowej przeciwko bankowi, innej jednostce organizacyjnej uprawnionej do wykonywania czynności bankowych lub ich następcom prawnym można wytoczyć przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania albo siedziby powoda. Przepis ten obecnie nie określa więc właściwości sądu ze względu na miejsce zamieszkania albo siedzibę konsumenta (cedenta), ale ze względu na miejsce zamieszkania albo siedzibę powoda w takim postępowaniu, nie zawierając jednocześnie żadnych ograniczeń ani doprecyzowań dotyczących strony powodowej.
Wprowadzenie tego przepisu miało, w związku z centralizacją usług bankowych w kilku największych miastach, a przede wszystkim w Warszawie, zapobiec nadmiernemu obciążeniu sądów w tych miastach oraz ukrócić wydłużenie okresu rozpoznawania spraw (co miało miejsce przy uwzględnieniu reguły właściwości ustanowionej w art. 30 k.p.c.) – przypominał w uzasadnieniu pytań do SN sędzia Tomasz Żak.
Po drugie, SO w Poznaniu zapytał, czy sąd w sprawie z takiego powództwa może zakwestionować wpis siedziby powoda w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS), uznając, że wpis ten nie jest zgodny z rzeczywistym stanem rzeczy. Wreszcie – po trzecie – sędziowie prosili SN o odpowiedź, czy zmiana swojej siedziby przez spółkę z o.o., która nabyła wierzytelność wynikającą z zastosowania przez kredytobiorcę SKD, dokonana przed wytoczeniem powództwa o tę wierzytelność w celu skorzystania z właściwości przemiennej z art. 37(2) par. 1 k.p.c., może zostać uznana za nadużycie prawa procesowego na podstawie art. 41 k.p.c. ze wskazaniem na interes organizacyjny wymiaru sprawiedliwości.
Brakuje uchwały, potrzebna ustawa
SN uznał jednak, że nie podejmie uchwały w tej sprawie (postanowienie SN z 29 października 2026 r., III CZP 19/36).
Z zaskoczeniem przyjąłem informację, że SN odmówił podjęcia uchwały, która zmierzałaby do ukrócenia tej wyjątkowo nagannej praktyki. Być może więc o motywach takiego rozstrzygnięcia SN wypowie się w uzasadnieniu postanowienia o odmowie podjęcia uchwały – zaznacza mec. Wandzel.
Kwestie te może jednak rozwiązać przygotowana przez Ministerstwo Sprawiedliwości nowelizacja kodeksu postępowania cywilnego (numer w RCL – UD383, druk sejmowy nr 3299), która obecnie jest już na etapie sejmowym. MS przewiduje bowiem, że fala pozwów SKD znacznie przewyższy nawet tsunami, jakim były dla sądowych wokand sprawy frankowe. Resort ministra Waldemara Żurka wskazuje, że także Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej dołożył w tej sprawie swoje trzy grosze w wyroku z 9 października 2025 r. (C-80/24), potwierdzając możliwość zbywania wierzytelności przez konsumentów na rzecz wyspecjalizowanych firm zajmujących się taką działalnością.
Z oczywistych względów, orzeczenie to miało wpływ na zwiększenie liczby spraw w sądach zwłaszcza położonych w dużych aglomeracjach, w których swoje siedziby mają największe banki, oraz podmioty zajmujące się masowym skupywaniem roszczeń – tłumaczy MS w uzasadnieniu projektu noweli.
Projekt zakłada, że powództwo o roszczenie wynikające z czynności bankowej przeciwko bankowi, innej jednostce organizacyjnej uprawnionej do wykonywania czynności bankowych lub ich następcom prawnym można byłoby wytoczyć przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania osoby fizycznej albo siedziby osoby prawnej lub innego podmiotu niebędącego osobą fizyczną, które z bankiem lub inną jednostką organizacyjną uprawnioną do wykonywania czynności bankowych dokonywały tej czynności bankowej. Przelew wierzytelności nie wpływałby na właściwość sądu.
To jednak nie wszystko – projekt nowelizacji k.p.c. zakłada, że przez pięć lat od jej wejścia w życie - powództwa, niezależnie od tego czy doszło do cesji, wytaczałoby się jedynie przed sąd, w którego okręgu konsument ma miejsce zamieszkania. Pozew musiałby zawierać oznaczenie miejsca zamieszkania konsumenta-cedenta.
Celem zmian jest zatem rozproszenie spraw do różnych sądów w Polsce i równomierne ich obciążenie, co mogłoby w sposób znaczący przełożyć się na przyspieszenie postępowań sądowych. Ponadto propozycje te wpisują się w program MS „Sprawny Sąd” – czytamy w uzasadnieniu projektu.
Na nowelizację k.p.c. czekają też z nadzieją prawnicy oraz eksperci zajmujący się kwestiami finansowymi, kredytami i sporami sądowymi z nimi związanymi.
Mam nadzieję, że ustawodawca przyjmie projekt UD383, który ostatecznie zniesie możliwość manipulowania właściwością miejscową przez spółki skupujące roszczenia konsumenckie. Zgodnie bowiem z tym projektem jedynie strona czynności bankowej będzie mogła wytoczyć powództwo przed sąd jej miejsca zamieszkania. Uważam, że te zmiany powinny być wprowadzone niezwłocznie, ponieważ parakancelarie dosłownie zalewają pozwami wybrane sądy. Skutkiem tego jest istotne ograniczenie dostępu do sądów osobom, które chciałby załatwić swoje ważne sprawy (np. spadkowe) – tłumaczy mec. Wandzel.
Prace nad nowelizacją uważnie śledzi też Dariusz Kaczorowski, specjalista od finansów osobistych, zaznacza, że zmiana przepisów nie powinna wpłynąć na sprawy już będące w sądach.
Nowe zasady nie mają obejmować postępowań wszczętych przed wejściem ustawy w życie. Sprawy już rozpoczęte powinny pozostać w dotychczasowych sądach aż do prawomocnego zakończenia. Projekt nie zapowiada więc masowego przekazywania rozpoczętych postępowań do sądów właściwych dla miejsc zamieszkania konsumentów – podkreśla Kaczorowski.
To istotne dla osób, które już pozwały kredytodawcę, oraz dla firm prowadzących rozpoczęte sprawy po nabyciu roszczeń.
Samo przyjęcie projektu przez rząd i skierowanie go do Sejmu nie stanowi podstawy do przeniesienia trwającego postępowania. Ostateczne skutki prawne trzeba jednak będzie sprawdzić dopiero w uchwalonych przepisach przejściowych – zastrzega Kaczorowski.
W tej akurat kwestii MS odrzuciło sugestie sędziów z SR dla Warszawy-Woli, aby w sprawach pierwszoinstancyjnych, które jeszcze się nie zakończyły, dokonać przekazania według nowej właściwości. MS argumentował, że mogłoby to doprowadzić do większego paraliżu i opóźnień w rozpoznawanych dotychczas sprawach, dlatego powinny być one rozpoznane do końca przez te sądy, które już się nimi zajmują.
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.









