Nagranie szkolenia Decyzje o warunkach zabudowy po 31 sierpnia 2026 r. Plany ogólne, grunty rolne, obszary uzupełnienia zabudowy i nowe zasady inwestowania
Włącz wersję kontrastową
Zmień język strony
Prawo.pl

Referendarz ma orzekać o upadłości konsumenckiej – MS nie rezygnuje

Referendarze sądowi, zamiast sędziów, będą orzekali o ogłoszeniu upadłości osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej – przewiduje projekt nowelizacji procedury cywilnej i niektórych ustaw, w tym prawa upadłościowego. Ministerstwo Sprawiedliwości forsuje ten pomysł mimo krytyki m.in. Stowarzyszenia Sędziów Insolwencyjnych, według którego rozwiązanie to jest sprzeczne z Konstytucją RP i nieadekwatne do faktycznych problemów i potrzeb.

mlotek sad
Źródło: iStock

O propozycji resortu sprawiedliwości zawartej w projekcie nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (UD429) pisaliśmy w lipcu br. w tekście „Upadłości konsumenckie dla referendarzy - ministerstwo chce odciążyć sędziów”. Sami referendarze zapewniali wówczas, że są przygotowani na przyjęcie nowych obowiązków. Z drugiej strony, już wtedy pojawiały się wątpliwości prawników co do konstytucyjności proponowanych zmian, ustawa zasadnicza zastrzega bowiem sprawowanie wymiaru sprawiedliwości dla sędziów.

Krytyczną argumentację w toku prac nad projektem rozwinęło Stowarzyszenie Sędziów Insolwencyjnych. Jak czytamy w jego uwadze, decyzja o ogłoszeniu upadłości, w tym co do wyboru trybu (komisarskiego lub uproszczonego) oraz co do wyboru syndyka, jest decyzją ingerującą w prawo własności dłużnika i wierzycieli, a także osób trzecich, które zawierały z upadłym umowy.

Wszelka ingerencja w prawo własności powinna odbywać się na mocy orzeczenia sądu, i to sądu niezależnego i niezawisłego, a nie na mocy orzeczenia organu ochrony prawnej, jakim jest referendarz sądowy, który nie korzysta z przymiotu niezawisłości (jak sędzia), a jedynie z przymiotu niezależności – zwraca uwagę sędziowskie stowarzyszenie.

I przestrzega, że wprowadzenie proponowanej zmiany może doprowadzić do stwierdzenia niekonstytucyjności tej regulacji i skutków dla Skarbu Państwa, w tym roszczeń odszkodowawczych.

Proponowaną zmianę, jako zbyt daleko idącą, oceniła również PGE Polska Grupa Energetyczna S.A.

- Orzekanie o upadłości konsumenckiej przez referendarzy jest ingerencją w sprawowanie wymiaru sprawiedliwości przez sędziów – uważa największa w Polsce firma energetyczna.

Ministerstwo Sprawiedliwości nie podziela jednak tych argumentów i w najnowszej wersji projektu, przekazanej w ubiegłym tygodniu Stałemu Komitetowi Rady Ministrów, utrzymało swoją propozycję.

Czy wierzyciel będzie mógł zaskarżyć postanowienie referendarza?

W odpowiedzi na krytyczne uwagi, MS powołuje się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego K 11/95, w którym zdefiniowano wymiar sprawiedliwości „przedmiotowo, jako czynność polegającą na rozstrzygnięciu konfliktów prawnych”.

- Nie każde orzeczenie wydane w ramach postępowania sądowego jest wymierzaniem sprawiedliwości – pisze MS.

Resort sprawiedliwości dodaje też, że w myśl projektowanych przepisów orzeczenie referendarza sądowego będzie podlegać zaskarżeniu do sądu upadłościowego, który orzekać będzie jako sąd drugiej instancji. I przywołuje inne orzeczenie TK (P 38/08), w którym Trybunał nie dopatrzył się w podobnym rozwiązaniu naruszenia prawa do sądu oraz zasady sprawiedliwości proceduralnej.

Wątpliwości co do konstytucyjności proponowanego rozwiązania ma też dr Hubert Zieliński, adiunkt w Zakładzie Postępowania Cywilnego WPiA UAM.

O ile Ministerstwo Sprawiedliwości powołuje się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, zgodnie z którym wymogi konstytucyjne są spełnione w przypadku umożliwienia kontroli rozstrzygnięcia organu pozasądowego przez sąd (P 38/08), to musimy pamiętać o tym, że postanowienie o ogłoszeniu upadłości konsumenckiej jest dla wierzycieli zasadniczo niezaskarżalne, z wyjątkiem zagadnienia jurysdykcji krajowej. Postanowienia sądów upadłościowych wydawane w wyniku rozpoznania wniosków dłużników co do zasady nie podlegają zatem kontroli sądów drugiej instancji, w szczególności brak jest możliwości zaskarżenia ich w części dotyczącej ogłoszenia upadłości. Założenie, że na postanowienie referendarza sądowego o ogłoszeniu upadłości konsumenckiej będzie przysługiwał środek zaskarżenia do sądu, jest zatem kontrowersyjne – komentuje dr Hubert Zieliński.

Według literalnego brzmienia proponowanego przepisu, „na postanowienie wydane przez referendarza sądowego przysługuje skarga w przypadkach, w których na postanowienie sądu służyłoby zażalenie”.

Wcześniej dr Zieliński podnosił  m.in., że nałożenie dodatkowych obowiązków na referendarzy, bez zwiększenia ich liczby, może negatywnie odbić się na tych postępowaniach, w których pełnią oni funkcję sędziów-komisarzy.

 

Referendarze mają wiedzę i mogą odciążyć sędziów

Nie wszyscy prawnicy podzielali jednak obawy.

- Po kolejnych liberalizacjach przepisów sąd bada przede wszystkim kompletność wniosku oraz spełnienie podstawowych przesłanek ustawowych. Trudno więc uzasadnić, dlaczego czynności te muszą być każdorazowo wykonywane przez sędziego. Przekazanie ich referendarzom pozwoliłoby odciążyć sędziów i skierować ich aktywność tam, gdzie rzeczywiście potrzebna jest pogłębiona analiza prawna oraz doświadczenie orzecznicze – mówił Prawo.pl Kamil Hajduk, kwalifikowany doradca restrukturyzacyjny z Kancelarii Restrukturyzacyjnej sp. z o.o.

Praktycznie za każdym razem, kiedy dostajemy nowe sędziowskie kompetencje, pojawiają się argumenty, że jest to ryzykowne, bo chodzi o sprawowanie wymiaru sprawiedliwości, lub wskazuje się na konsekwencje związane z rozstrzyganiem takich spraw. Osoby, które te kwestie podnoszą, zdają się zapominać, że referendarze to prawnicy ze zdanymi egzaminami zawodowymi, po aplikacjach, z ogromną, specjalistyczną wiedzą i doświadczeniem zdobytym na salach sądowych – mówiła zaś Iwona Chełminiak-Szymkiewicz, starszy referendarz sądowy, prezes zarządu Stowarzyszenia Referendarzy Sądowych Lex Iusta.

 - Warto przypomnieć, że od 2017 roku prowadzimy m.in. nadzór nad egzekucją komorniczą. Rozpoznajemy więc skargi na czynności komornika (z wyłączeniem egzekucji z gospodarstw rolnych). Badamy m.in. prawidłowość jego działań. Jeśli więc w tym zakresie nie ma wątpliwości dotyczących czynności podejmowanych przez referendarzy, kompetencji, jakie mają, ani tego, czy jest to sprawowanie wymiaru sprawiedliwości, to nie rozumiem, dlaczego pojawiają się one teraz w zakresie upadłości konsumenckich - mówił Piotr Walesiak, przewodniczący V Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego, członek Stowarzyszenia Referendarzy Sądowych Lex Iusta.

Ministerstwo Sprawiedliwości w najnowszej wersji projektu wycofało się natomiast z innej zmiany dotyczącej referendarzy, tj. rozszerzenia ich kognicji o orzekanie w sprawach o stwierdzenie nabycia spadku. Uzasadnieniem są liczne uwagi Stowarzyszenia Lex Iusta i poszczególnych referendarzy sądowych.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.

 

 

 

Polecamy książki biznesowe