„Osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej mogą wnosić pisma procesowe oraz dokumenty z pominięciem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe” – przepis tej treści Ministerstwo Sprawiedliwości planowało dodać do art. 216aa prawa upadłościowego. Analogiczna regulacja miała pojawić się w prawie restrukturyzacyjnym.
Oznaczałoby to, że wszystkie osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej nie muszą składać pism przez Krajowy Rejestr Zadłużonych (KRZ). Obecnie system ten jest jedynym możliwym sposobem komunikacji w postępowaniach upadłościowych i restrukturyzacyjnych. W drodze wyjątku pisma tradycyjną drogą mogą wnosić jedynie wierzyciele, których należności wynikają ze stosunku pracy, alimentów lub niektórych świadczeń rentowych.
O propozycji liberalizacji pisaliśmy w artykule "Wnioski i pisma poza KRZ? Zaskakująca zapowiedź zmian w upadłościach". Została ona przedstawiona w toku prac nad projektem nowelizacji prawa upadłościowego, prawa restrukturyzacyjnego oraz ustawy o KRZ (nr UD260). Projekt dotyczy zwiększenia efektywności postępowań. Jego pierwotny kształt nie przewidywał zmian dotyczących sposobu wnoszenia pism do KRZ. Ministerstwo Sprawiedliwości zapowiedziało jednak dodanie omawianego przepisu w odpowiedzi na uwagę jednego z sądów apelacji poznańskiej.
Było to zaskoczenie, pomysł MS zmierzał bowiem w kierunku przeciwnym do obecnych tendencji cyfryzacyjnych, a ponadto dalej, niż oczekiwał autor uwagi. Jego postulat dotyczył jedynie tego, aby w przypadku osób wykluczonych cyfrowo roczne sprawozdanie upadłego mogło być wprowadzane do KRZ przez pracowników sądu.
Proponowaną zmianę oceniam negatywnie – nie dlatego, że nie dostrzegam problemu wykluczenia cyfrowego, ale dlatego, że dobór narzędzia jest chybiony, mało efektywny. Jest to krok wstecz – komentował dla Prawo.pl dr Bartosz Sierakowski, radca prawny z kancelarii Zimmerman Sierakowski Frosztęga.
Czytaj też w LEX: Model postępowania upadłościowego na tle prawa do zaskarżania orzeczeń i decyzji – zasada dwuinstancyjności postępowania na tle wybranych instytucji Prawa upadłościowego >
Ministerstwo podmienia tabelę uwag
W opublikowanej w kwietniu 2026 r. tabeli uwag przy propozycji przekazanej przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu dotyczącej art. 1 pkt. 6 i 17 projektu widniał komentarz „uwaga uwzględniona”.
Obecnie projekt jest na etapie procedowania przez Komitet Stały Rady Ministrów, który pracuje na nowszym tekście projektu z 11 czerwca 2026 r. Dołączona do niego tabela przy tej samej uwadze zawiera tym razem adnotację „uwaga nieuwzględniona”.
Zobacz w LEX: Upadłość konsumencka w KRZ - najczęstsze problemy >
- W ocenie projektodawcy możliwość składania pism poza systemem powinna być przewidziana jedynie w wyjątkowych wypadkach. Wprowadzenie takiej zmiany spowoduje poza tym poważne skutki w zakresie biurowości sądowej w wydziałach upadłościowych. Należy wskazać, że treść uwagi jest sprzeczna z ogólnymi celami przyjętymi przez MS - cyfryzacji wymiaru sprawiedliwości. Niemożność odejścia od papieru i brak cyfryzacji postępowań sądowych wskazywana jest jako jeden z czynników wydłużających tempo rozpatrywania spraw – czytamy w uzasadnieniu tej decyzji.
Resort zmienia zdanie po krytycznych opiniach
Dlaczego ministerstwo w krótkim odstępie czasu całkowicie zmieniło zdanie? Biuro Komunikacji i Promocji MS w odpowiedzi na pytanie Prawo.pl odpisało, że wpływ miały na to m.in. opinie Rady Legislacyjnej przy premierze oraz przewodniczącego XIX Wydziału Gospodarczego ds. upadłościowych i restrukturyzacyjnych Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy, które wpłynęły po opublikowaniu pierwotnej tabeli z uwagami.
Z obu opinii wynikało, że zmiany są bardzo niekorzystne z punktu widzenia sprawności i szybkości postępowania, jak również tamują jego informatyzację. Ponadto ich wprowadzenie wiązałoby się z ogromnym nakładem pracy oraz kosztami po stronie sądów z uwagi na konieczność skanowania pism.
- Szczegółowa analiza opinii wskazała na słuszność podnoszonych w nich uwag, w związku z czym zrezygnowano z tych rozwiązań – czytamy w odpowiedzi z ministerstwa.
Zobacz też w LEX: Krajowy Rejestr Zadłużonych – aktualne problemy >
Cyfrowy KRZ – a co z osobami wykluczonymi cyfrowo?
Agata Duda-Bieniek, radca prawny i doradca restrukturyzacyjny, prowadząca własną kancelarię komentuje, że brak nowelizacji w uprzednio proponowanym brzmieniu co do zasady jest uzasadniony.
- KRZ funkcjonuje od 2021 r. i jest rozwijany jako docelowo jedyny kanał komunikacji między uczestnikami postępowań upadłościowych i restrukturyzacyjnych, co jest kierunkiem słusznym. Powrót do możliwości składania pism papierowych przez każdą osobę fizyczną – niezależnie od tego, czy rzeczywiście napotyka barierę cyfrową – oznacza, że sąd traci kontrolę nad tym, którym kanałem zostanie skierowana korespondencja w sprawie. Projektowany przepis umożliwiał każdej osobie fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej złożenie pisma z pominięciem systemu, co było kierunkiem błędnym i przekreśleniem prac związanych z cyfryzacją postępowań – mówi prawniczka.
Zwraca jednak uwagę, że rezygnacja ze zmiany pozostawia nierozwiązanym problem osób wykluczonych cyfrowo.
Czytaj też w LEX: Byt zabezpieczenia majątkowego w postępowaniu karnym po ogłoszeniu upadłości >
- Pojawia się wiele wątpliwości co do konstytucyjności obecnych uregulowań, chociażby w zakresie prawa do sądu. Nowelizacja jest zatem potrzebna, ale powinna przede wszystkim dążyć do uregulowania możliwości składania pism przez osoby wykluczone cyfrowo – mówi mec. Duda-Bieniek. - Co ważne, to państwo powinno stworzyć mechanizmy umożliwiające osobom wykluczonym cyfrowo korzystanie z prawa do sądu, które na pewno nie powinno być ograniczone, np. z uwagi na brak komputera, czy wiek upadłego konsumenta – kwituje.
A może zainteresuje cię w LEX:
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
