Krajowy Rejestr Zadłużonych (KRZ) funkcjonuje od 2021 r. Jest nie tylko oficjalną bazą prowadzonych postępowań upadłościowych i restrukturyzacyjnych, ale też narzędziem do ich elektronicznego prowadzenia. To przez KRZ składa się obecnie wnioski i pisma procesowe w postępowaniach restrukturyzacyjnych, upadłościowych oraz dotyczących orzeczenia zakazu prowadzenia działalności gospodarczej.
Nowelizacja ma odciążyć sądy
Może się jednak zdarzyć, że elektroniczny sposób prowadzenia postępowania okaże się barierą nie do przeskoczenia dla osoby wykluczonej cyfrowo, chociażby z racji wieku. Na taki przypadek zwrócił uwagę Adrian Moryson, referendarz sądowy z Sądu Rejonowego Poznań – Stare Miasto w Poznaniu, który wziął udział w opiniowaniu procedowanego właśnie projektu ustawy o zmianie ustawy – prawo upadłościowe, ustawy – prawo restrukturyzacyjne oraz ustawy o KRZ (nr UD260).
Planowana nowelizacja dotyczy zwiększenia efektywności postępowań oddłużeniowych dotyczących osób fizycznych na etapie wykonywania planu spłaty wierzycieli. Projektowane przepisy przenoszą ciężar niektórych czynności z sądu na wierzycieli. Zmieniają m.in. zasady składania przez upadłego do akt postępowania rocznych sprawozdań na temat jego sytuacji majątkowej i zawodowej. Sąd nie będzie już badał treści i formy tych dokumentów, a niezłożenie sprawozdania nie będzie stanowiło samodzielnej przesłanki uchylenia planu spłaty. Jednocześnie projektodawca pisze w uzasadnieniu, że zmiana ta nie powinna negatywnie rzutować na sytuację wierzycieli, „którzy ze sprawozdań mogą czerpać wiedzę na temat poprawy sytuacji dłużnika”. Innymi słowy, wierzyciel powinien mieć możliwość zapoznania się ze sprawozdaniem, by świadomie wnioskować o zmianę lub uchylenie planu spłaty.
Czytaj też w LEX: Model postępowania upadłościowego na tle prawa do zaskarżania orzeczeń i decyzji – zasada dwuinstancyjności postępowania na tle wybranych instytucji Prawa upadłościowego >
Skoro sąd nie będzie badał formy sprawozdania, można wyobrazić sobie, że ktoś złoży je w formie tradycyjnej, z pominięciem KRZ. Taki dokument nie zostanie umieszczony w systemie teleinformatycznym.
W zaistniałej sytuacji ze sprawozdaniem nie będzie mógł się zapoznać wierzyciel, który akta postępowania może analizować wyłącznie poprzez system KRZ, w następstwie czego może on wystąpić z wnioskiem o uchylenie planu spłaty – pisze w swojej uwadze Adrian Moryson.
Referendarz zaproponował, by w ustawie wprost dopuścić możliwość składania sprawozdań w formie tradycyjnej i przewidzieć sposób wprowadzania tych dokumentów do systemu KRZ przez pracowników sądu.
MS rozszerza wyłączenia z KRZ
W odpowiedzi na uwagę (przekazaną za pośrednictwem Sądu Apelacyjnego w Poznaniu) MS zaproponowało nowelizację art. 216aa prawa upadłościowego. Przepis ten dotyczy nielicznych wyjątków od zasady wnoszenia pism przez KRZ. Po zmianie ust. 1 ma przybrać następujące brzmienie: „Osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej mogą wnosić pisma procesowe oraz dokumenty z pominięciem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe”.
Dalsze proponowane przepisy wprowadzają wyjątki: system teleinformatyczny ma być jednak obligatoryjny dla osób reprezentowanych przez profesjonalnego pełnomocnika, zaś wniosek o ogłoszenie upadłości będzie trzeba złożyć na formularzu. Resort zapowiada, że w celu zachowania spójności systemowej analogiczna zmiana zostanie wprowadzona także w prawie restrukturyzacyjnym (prawdopodobnie omyłkowo wskazuje art. 169b tej ustawy; kwestii tej dotyczy art. 196b).
Zobacz w LEX: Upadłość konsumencka w KRZ - najczęstsze problemy >
Agata Duda-Bieniek, radca prawny i doradca restrukturyzacyjny prowadząca własną kancelarię, zwraca uwagę, że intencją poznańskiego sądu było jedynie umożliwienie składania przez dłużników określonych sprawozdań w formie tradycyjnej i następnie wprowadzanie ich do KRZ przez pracownika biura podawczego.
- Ustawodawca zaś zaproponował bardzo szeroką nowelizację art. 216aa prawa upadłościowego – przepisu, który do tej pory wprowadzał wyjątki od ogólnej zasady, że pisma procesowe oraz dokumenty wnosi się wyłącznie za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe, z wykorzystaniem udostępnionych w tym systemie formularzy elektronicznych – mówi prawniczka. - Wykładnia literalna art. 216aa p.u. w projektowanym brzmieniu prowadzi do wniosku, że dłużnik (a potem upadły) nie będzie zobowiązany do wnoszenia za pośrednictwem KRZ żadnych pism. Każda osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej będzie miała możliwość pominięcia zinformatyzowanego systemu – komentuje.
Prawnicy: to krok wstecz
Dr Bartosz Sierakowski, radca prawny z kancelarii Zimmerman Sierakowski Frosztęga, zwraca uwagę, że elektroniczne prowadzenie postępowań – w tym dotyczących upadłości konsumenckich, które stanowią ok. 80 proc. wszystkich spraw – jest normą.
- Obecnie konsumenci mogą złożyć wniosek upadłościowy na piśmie, a pracownik sądu wprowadza go do KRZ. Zasadą jednak jest, że już po ogłoszeniu upadłości także konsument powinien składać pisma przez KRZ. Proponowaną zmianę oceniam negatywnie – nie dlatego, że nie dostrzegam problemu wykluczenia cyfrowego, ale dlatego, że dobór narzędzia jest chybiony, mało efektywny. Jest to krok wstecz – komentuje dr Sierakowski.
Jego zdaniem postępowania już obecnie trwają za długo, a zapowiadany wyłom od zasady może przełożyć się na ich dalsze wydłużenie.
- Państwo powinno skupić się na lepszej organizacji systemowej w zakresie pomocy osobom wykluczonym cyfrowo m.in. w drodze nieodpłatnej pomocy prawnej, organizacji punktów informacji i poradnictwa (w kontekście szeroko rozumianej koncepcji prawa do dobrej e-administracji). Można by także na szerszą skalę zaangażować doradców restrukturyzacyjnych jako pełnomocników konsumentów z urzędu – proponuje.
Zobacz też w LEX: Krajowy Rejestr Zadłużonych – aktualne problemy >
Agata Duda-Bieniek przyznaje, że problem wykluczenia cyfrowego w kontekście KRZ budzi dyskusje w doktrynie. - Również praktyka sądów upadłościowych nie jest jednolita – część już teraz umożliwia w toku postępowania upadłościowego składanie upadłym pism z pominięciem systemu, część uznaje, że jest to absolutnie niemożliwe – mówi prawniczka, która uważa, że nowelizacja w tym zakresie jest mimo wszystko potrzebna.
- Przy czym po pierwsze, nowelizacja nie powinna „odbyć się przypadkiem”, a po drugie - brak możliwości składania pism za pośrednictwem KRZ powinien dotyczyć tylko i wyłącznie osób wykluczonych cyfrowo – zastrzega.
Czytaj też w LEX: Byt zabezpieczenia majątkowego w postępowaniu karnym po ogłoszeniu upadłości >
W obecnym kształcie, projektowany przepis umożliwi każdej osobie fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej złożenie pisma z pominięciem systemu – nawet jeśli nie było to w żaden sposób dla niej utrudnione. To z kolei prowadzi do poważnych wątpliwości o osiągnięcie i wyegzekwowanie celu zinformatyzowanych postępowań upadłościowych – dodaje mec. Agata Duda-Bieniek.
- Należy mieć nadzieję, że projektowany przepis to tylko proteza tymczasowa oparta na błędnym założeniu, że każdy konsument jest wykluczony cyfrowo, a równolegle zostaną podjęte działania realne, zmierzające do wspierania osób dotkniętych rzeczywistym wykluczeniem cyfrowym – podsumowuje mec. Sierakowski.
A może zainteresuje cię w LEX:
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
