Od niedzieli ruszają obowiązkowe mediacje budowlane

Sprawy sądowe związane z robotami budowlanymi będą trafiać do obowiązkowych mediacji, co ma ułatwić rozstrzyganie skomplikowanych, trwających latami sporów mniej angażując sędziów i biegłych. Dotyczy to również klasycznych spraw o zapłatę, czyli postępowań upominawczych i nakazowych, gdy pozwani nie zaakceptują nakazu zapłaty i wniosą sprzeciw albo zarzuty.

Tak wynika z ustawy z 5 sierpnia 2025 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2025 r. poz. 1172), której część przepisów zaczyna obowiązywać od niedzieli 1 marca br. W uzasadnieniu do nowelizacji k.p.c. argumentowano, że sprawy budowlane mają szczególną predyspozycję do mediacji – często są to duże i skomplikowane spory, angażujące biegłych, powodujące duże koszty postepowań sądowych pomiędzy partnerami biznesowymi, którzy nadal ze sobą współpracują przy innych kontraktach budowlanych.

Najpierw mediacja, potem ewentualnie rozprawa

Chodzi o przepisy k.p.c., które regulują postępowanie w sprawach wynikających z umów o roboty budowlane. Zgodnie z dodawanym art. 458 (3a) par. 1 k.p.c. w takich sprawach sąd przed posiedzeniem przygotowawczym albo pierwszym posiedzeniem wyznaczonym na rozprawę skieruje strony do mediacji. Jednak strona będzie posiadała prawo sprzeciwienia się prowadzeniu mediacji i może zachować się biernie, nie uczestnicząc w niej. Zgodnie z przepisami to sąd ma obowiązek skierować sprawę do mediacji, ale nie nakazuje się stronom, aby w jej ramach się porozumiały i w niej aktywnie uczestniczyły.

Obowiązek skierowania stron do mediacji nie ma zastosowania – na początkowym etapie - do spraw podlegających rozpoznaniu w postępowaniu upominawczym, elektronicznym postępowaniu upominawczym albo postępowaniu nakazowym. Dopiero gdy będzie pewne, że sprawa nie zakończy się szybko, czyli strona wniesie sprzeciw po wydaniu nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym albo zarzuty a postępowaniu nakazowym, sąd wyśle sprawę do mediacji albo przed posiedzeniem przygotowawczym albo przed pierwszym posiedzeniem wyznaczonym na rozprawę. To akurat jest skopiowanie ogólnej zasady stosowanej przy mediacjach (opisanej w art. 183(8) k.p.c.)

Zgodnie z art. 14 ust. 7 ustawy nowelizującej, art. 458(3a) k.p.c. stosuje się w postępowaniach wszczętych po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy. Oznacza to, że do spraw wszczętych i niezakończonych przed 1 marca br. będą miały zastosowanie dotychczasowe zasady.

Podzielone opinie ekspertów

Czy obowiązkowe mediacje przed rozpoczęciem procesu sądowego to szansa na szybsze kończenie sporów w budownictwie?- zapytał w specjalnej ankiecie prawników-praktyków Łukasz Mróz, radca prawny w kancelarii Mróz Radcy Prawni Sp. p., specjalizujący się w sporach budowlanych. Ponad trzysta głosów rozłożyło się prawie po równo, choć nieznacznie wygrali sceptycy. O wielu obawach (ale też nadziejach) związanych z mediacjami w sporach budowlanych piszemy w Prawo.pl w tekście Co zmienią mediacje w sporach budowlanych.