Skarbówka chce wiedzieć więcej o majątkach wniesionych do fundacji rodzinnych

Ministerstwo Finansów proponuje, by organy skarbowe uzyskały pełny dostęp do akt zgromadzonych w rejestrze fundacji rodzinnych i mogły analizować zgromadzone w nich dokumenty, bez potrzeby uzyskiwania zgody sądu i ujawniania samej fundacji swojego zainteresowania jej sprawami. W ocenie prawników, pomysł idzie zbyt daleko. Może się nawet okazać, że przedsiębiorcy odwrócą się od polskich fundacji rodzinnych i zaczną szukać innych jurysdykcji, jak np. Liechtenstein.

Zmianę w dostępie do akt fundacji rodzinnych zakłada projekt nowelizacji ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej oraz niektórych innych ustaw. Ministerstwo Finansów na razie konsultuje go wewnętrznie, serwis Prawo.pl dotarł do wersji z 18 marca 2026 r. Pisaliśmy o nim także w tekście: ZUS dowie się wszystkiego o wszystkich z automatu i bez pisania wniosków

Dostęp do akt "bez konieczności ujawniania zainteresowania"

Zmiana ma dotyczyć dostępu do akt z rejestru fundacji rodzinnych, jaki prowadzi Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. W odróżnieniu od Krajowego Rejestru Sądowego, w którym rejestrowane są zwykłe fundacje i spółki, rejestr fundacji rodzinnych nie jest w pełni jawny. Aby uzyskać wgląd w akta, należy przekonać piotrkowski sąd o posiadaniu interesu prawnego. Dotyczy to także skarbówki, która chcąc zajrzeć w akta, każdorazowo musi wszcząć konkretną procedurę (kontrolę celno–skarbową, kontrolę podatkową lub postępowanie podatkowe). A i tak składając wnioski do SO w Piotrkowie, organy spotykają się z odmową udostępnienia informacji.

Czytaj też w LEX: Postępowanie rejestrowe w sprawie ujawnienia fundacji rodzinnej w rejestrze fundacji rodzinnych >

Ministerstwo Finansów proponuje, by pracownicy i funkcjonariusze KAS mieli prawo dostępu (wglądu) do informacji znajdujących się w aktach rejestrowych zgromadzonych w rejestrze fundacji rodzinnych w celu realizacji ustawowych zadań KAS, również w ramach prowadzonej przez KAS działalności analitycznej, prognostycznej i badawczej.

Nowe uprawnienie ma służyć, jak czytamy w uzasadnieniu projektu, „przede wszystkim wstępnej identyfikacji zjawisk, które mogą następnie podlegać pogłębionej weryfikacji w ramach wszczętej wobec indywidualnego podmiotu procedury (np. postępowania podatkowego)”. Oznacza to zatem odwrócenie obecnych reguł: najpierw organy zajrzałyby w akta, a dopiero na tej podstawie zdecydowały, czy wszczynać kontrolę lub postępowanie.

Projektodawca nie kryje, że „otrzymanie dokumentów / informacji z akt rejestrowych (…) na etapie czynności analitycznych pozwoliłoby organowi KAS oszacować prawdopodobieństwo wystąpienia ewentualnych uchybień, w tym również związanych z nimi potencjalnych uszczupleń podatkowych, bez konieczności ujawniania kontrolowanemu / stronie postępowania podatkowego zainteresowania nim organu KAS”.

Legislacyjnie pomysł miałby zostać zrealizowany przez zmianę art. 113 ust. 2 i 3 ustawy o fundacji rodzinnej i dodanie pracowników i funkcjonariuszy KAS do grona osób, które mogą w obecności pracownika sądu przeglądać akta oraz otrzymać poświadczone odpisy, wyciągi, zaświadczenia i informacje.

Czytaj też w LEX: Funkcjonowanie fundacji rodzinnej, od założenia do wykreślenia z rejestru >

Prawnicy: Zamiary skarbówki zbyt radykalne

Przemysław Kosiński, radca prawny z Cieciórski Kosiński Kancelaria Prawna Spółka Partnerska, nie pozostawia na pomyśle suchej nitki.

– Ustawodawca musi zdecydować, czy chce mieć ciastko, czy zjeść ciastko. Ma pełne prawo uszczelniać system podatkowy, ma prawo uprzywilejować KAS i nadać jej pełny dostęp do akt z rejestru fundacji rodzinnych. Robiąc to, musi się jednak spodziewać spadku popularności fundacji rodzinnej, a nawet odwrotu od polskiej jurysdykcji w kierunku takich państw jak np. Liechtenstein i inne kraje zachodniej Europy, które tę prywatność gwarantują – mówi.

- Przyznanie szerokiego dostępu, tj. dostępu na zasadach przysługujących beneficjentowi lub fundatorowi, pracownikom i funkcjonariuszom KAS jest zbyt daleko idącym prawem. Zwłaszcza, że w aktach znajduje się wiele danych wrażliwych (strategie rozwoju firm rodzinnych, plany sukcesji, dywersyfikacji majątku), które ujawnione mogą spowodować negatywne następstwa zarówno w biznesie, jak i rodzinie – komentuje Piotr Aleksiejuk, radca prawny z kancelarii Wojarska Aleksiejuk & Wspólnicy.

Czytaj też w LEX: Dziedziczenie praw udziałowych na przykładzie dziedziczenia przez fundację rodzinną >

Mec. Kosiński wskazuje, że uchwalona trzy lata temu ustawa o fundacji rodzinnej jest dobra i spowodowała wytworzenie wokół tego instrumentu pewnego kapitału zaufania, który teraz jest niszczony. – Już po trzech latach polski prawodawca chce mieć większą kontrolę nad fundacjami rodzinnymi, więc co będzie za lat 5 czy 10? A przecież fundacje rodzinne miały być budowane na pokolenia – mówi mec. Kosiński. – Same zapowiedzi o tym, że organy skarbowe będą miały wgląd w prywatny majątek wniesiony do fundacji rodzinnej, i że fundator nawet o tym nie będzie wiedział, spowodują, że popularność tej instytucji spadnie, mówiąc wprost, na łeb na szyję. Taka inicjatywa zbliża nas bardziej do Wschodu niż do Zachodu – podsumowuje.

Zobacz też procedurę w LEX: Rodzaje działalności gospodarczej wykonywanej przez fundację rodzinną >

Mec. Aleksiejuk przyznaje, że konieczne jest wypracowanie mechanizmów identyfikacji i piętnowania „patologii” w postaci wykorzystywania fundacji rodzinnej do pośrednictwa w transakcji celem optymalizacji podatkowej. Uważa jednak, że są na to inne sposoby. – Niespełna trzyletnie doświadczenia pokazuje, że wiele informacji i danych można pozyskać w ramach tzw. dostępu do informacji w trybie publicznym. Przykładowo, jeśli KAS uzyskałby informacje, których weryfikacja albo sprawdzenie wymagałoby analizy akt fundacji rodzinnych, byłby to argument do wykazania interesu prawnego, niezbędnego aby mieć dostęp do szczegółowych danych – mówi mec. Aleksiejuk.

Pytanie, co jest ważniejsze z perspektywy państwa: czy zachęta ludzi bardziej zamożnych do tego, by pozostawili swój majątek w fundacjach rodzinnych w Polsce i by on tu pracował, czy też interes fiskalny, o który organy i tak mogą zadbać? – dodaje Przemysław Kosiński.

Czytaj też w LEX: Odpowiedzialność fundacji rodzinnej >

Rejestr fundacji: mankamenty nie uzasadniają rewolucji

Jest jeszcze inny aspekt problemu: sam rejestr fundacji rodzinnych prowadzony w formie analogowej nie jest pozbawiony mankamentów. Problem mają z nim nie tylko organy skarbowe, ale też fundatorzy skarżący się na długi termin rozpoznawania wniosków o wpis. Ba, sam Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim dostrzega wady obecnego rozwiązania i apeluje o zmiany – częściowo ma je wprowadzić rozporządzenie, nad którym pracuje Ministerstwo Sprawiedliwości (więcej na ten temat: Rejestr fundacji rodzinnych - będzie online, ale z brakami).

– Codzienne funkcjonowanie tego rejestru wymaga co prawda poprawy, ale nie kosztem prywatności – zastrzega mec. Kosiński.

Polecamy szkolenie online w LEX: Praktyczne zastosowanie fundacji rodzinnej >

Prawnicy są zgodni, że złym pomysłem byłoby ewentualne rozszerzenie dostępu do akt z rejestru fundacji rodzinnych na osoby, które nie wykażą interesu prawnego. – Akta rejestrowe fundacji rodzinnych zawierają wiele danych poufnych, wrażliwych, zarówno na gruncie rodziny, jak i biznesu. Przykładowo, statut fundacji rodzinnej szczegółowo określa, kto będzie zarządzał, miał wpływ na przedsiębiorstwa, w przypadku śmierci fundatora/fundatorów – wskazuje Piotr Aleksiejuk.

Dodaje, że w aktach tych są też dane wrażliwe beneficjentów, w tym małoletnich, takie jak rodzaj i wysokość świadczeń im należnych, a także informacje o majątku prywatnym, np. nieruchomościach, w których zamieszkują. Przemysław Kosiński dodaje, że fundacja rodzinna różni się np. od kancelarii czy wydawnictwa: służy do zarządzania majątkiem prywatnym, bywa wykorzystywana do inwestowania w papiery wartościowe czy zarządzanie najmem.

Czytaj też w LEX: Audyt fundacji rodzinnej >