ZUS dowie się wszystkiego o wszystkich z automatu i bez pisania wniosków
Szef Krajowej Administracji Skarbowej chce tak zmienić przepisy, by Zakład Ubezpieczeń Społecznych mógł sam, systemowo, za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, pozyskiwać dane z bazy KAS w indywidualnych sprawach. Dziś dane są udostępniane na żądanie ZUS do opracowania aktuarialnych analiz i prognoz w zakresie ubezpieczeń społecznych oraz weryfikacji danych własnych ZUS, by skutecznie mógł dokonać poboru należności z tytułu składek. Pytanie tylko, jak ten przepis będzie stosowany.
Serwis Prawo.pl dotarł do projektu ustawy o zmianie ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej oraz niektórych innych ustaw, w wersji z 18 marca 2026 r. Ministerstwo Finansów na razie konsultuje go wewnętrznie. Projektowana ustawa zmienia aż 20 innych ustaw. Wśród zmian zaproponowanych do ustawy o KAS jest umożliwienie Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych pozyskiwania danych w sprawach indywidualnych w zakresie oczekiwanym przez ZUS.
- ZUS już dziś może występować o tego typu dane w indywidualnych sprawach w związku z prowadzonymi postępowaniami. Z projektu wynika, że zyska łatwy, bo zautomatyzowany, dostęp do szerokiego zakresu danych o płatnikach – mówi serwisowi Prawo.pl Magdalena Januszewska, radca prawny, specjalizująca się w sprawach z zakresu prawa pracy i zabezpieczeń społecznych.
Czytaj również: ZUS chce wszystko wiedzieć o każdym swoim kliencie>>
Niby jeden przepis, ale ważny
Chodzi o dodawany do ustawy o KAS nowy art. 52ab. Zgodnie z nim, Szef Krajowej Administracji Skarbowej udostępnia Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, w zakresie niezbędnym do realizacji zadań ustawowych, o których mowa w art. 68 ust. 1, art. 69 oraz art. 71 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2026 r., poz. 199), dane i informacje zgromadzone w systemach teleinformatycznych Szefa Krajowej Administracji Skarbowej (ust. 1). Te dane i informacje, jak stanowi ust. 2, będą udostępniane w drodze teletransmisji danych za pośrednictwem systemu teleinformatycznego bez konieczności składania każdorazowo wniosków o udostępnienie. Szczegółowe zaś warunki techniczne udostępniania danych i informacji, w myśl ust. 3, ma określać porozumienie zawarte pomiędzy Szefem Krajowej Administracji Skarbowej a Zakładem Ubezpieczeń Społecznych.
- Proponowane brzmienie art. 52ab ustawy o KAS ma na celu zapewnienie możliwości pozyskiwania przez ZUS danych udostępnianych z zasobów informacyjnych KAS bez konieczności każdorazowego składania wniosku o udostępnienie danych. Strategia ZUS na lata 2021–2025 zakłada optymalizację świadczonych usług dla klientów, w tym ograniczenie pozyskiwania od obywateli danych, które są zgromadzone w bazach innych instytucji publicznych. Jednym z kierunków strategicznych jest również integracja danych w ramach e-administracji, w tym możliwość budowy szyny wymiany danych z wybranymi instytucjami państwowymi (MEN, MNiSW, KRUS, NFZ, MF, MRPiPS, itp.). Rezultatem podejmowanych działań ma być m. in. zmniejszenie zakresu obowiązków informacyjnych klientów wobec ZUS oraz zapewnienie dostępu do danych z wybranymi instytucjami państwowymi w celu zwiększenia efektywności realizacji zadań publicznych i poprawy efektywności działania administracji państwowej. Podkreślić należy, że powyższe założenia są w pełni zgodne i realizują cele Strategii Cyfryzacji Polski do 2035 r., która promuje wprowadzanie rozwiązań prawnych usprawniających i automatyzujących wymianę danych między rejestrami publicznymi dla poprawy realizacji zadań publicznych – wyjaśnia MF w uzasadnieniu.
Jak dalej tłumaczy ministerstwo, dotychczasowe regulacje wiążą się z koniecznością prowadzenia korespondencji, czy osobistą wizytą klienta ZUS w innej publicznej placówce w celu pozyskania wymaganych informacji. Wymagają wnioskowego pozyskiwania przez ZUS danych zgromadzonych w bazach innych instytucji publicznych. Angażują zarówno pracowników ZUS, klienta ZUS jak i podmiot zewnętrzny, do którego wniosek jest kierowany. - Możliwość pobierania przez ZUS danych udostępnianych z systemów teleinformatycznych pozwoli na ograniczenie lub wręcz wyeliminowanie czasochłonnego procesu związanego z pozyskiwaniem informacji w trybie wnioskowym, a także zmniejszy obowiązki klientów ZUS. Proponowane rozwiązanie pozwalające na pozyskiwanie w drodze automatycznej udostępnianych danych między instytucjami przyniesie wymierne korzyści dla obywateli oraz administracji publicznej – dodają autorzy projektu.
Udostępnianie danych ZUS – po co nowy art. 52ab, skoro jest art. 52
Mecenas Januszewska zwraca uwagę, że projektowana ustawa nie przewiduje usunięcia obowiązującego art. 52 ustawy o KAS, na podstawie którego już dziś Szef KAS udostępnia dane na żądanie ZUS.
A skoro taki przepis już dziś obowiązuje i nie zostanie usunięty, to pytanie, po co wprowadzony ma zostać nowy art. 52ab?
Odpowiedź daje uzasadnienie do projektu. - Na mocy art. 52 ustawy o KAS, Szef KAS udostępnia ZUS na jego żądanie określone w przepisie dane i informacje, w celu wykonywania ustawowych zadań przez ZUS w zakresie opracowywania aktuarialnych analiz i prognoz w zakresie ubezpieczeń społecznych oraz weryfikacji danych własnych ZUS, zmierzającej do skutecznego poboru należności z tytułu składek – wyjaśnia MF.
Według resortu finansów, przepis ten zawiera ściśle określony katalog danych, które Szef KAS na żądanie udostępnia ZUS oraz wskazuje cel pozyskania danych i informacji, który został określony jako wykonywanie ustawowych zadań przez ZUS w zakresie opracowywania aktuarialnych analiz i prognoz w zakresie ubezpieczeń społecznych oraz weryfikacji danych własnych ZUS zmierzającej do skutecznego poboru należności z tytułu składek. - Art. 52 jest realizowany w ten sposób, że obecnie na żądanie ZUS udostępniany jest przez Szefa KAS wskazany w przepisie zakres danych i informacji. Przekazywane dane są zbiorem statycznym generowanym w reżimie rocznym. Dane przekazywane są w formie plików płaskich (txt) na zaszyfrowanym nośniku. Struktura i tryb przekazywania są corocznie uzgadniane pomiędzy ZUS a Ministerstwem Finansów – wyjaśnia ministerstwo. Jak podkreśla dalej, art. 52 (zakres danych, cel ich pozyskiwania oraz sposób realizacji) nie daje możliwości systemowego pozyskiwania danych w sprawach indywidualnych w zakresie oczekiwanym przez ZUS, na co wskazuje również fakt wprowadzenia takiej możliwości w ograniczonym zakresie dopiero na gruncie (obowiązującego od dnia 1 listopada 2024 r.) art. 52aa ust. 2 ustawy o KAS.
Mimo to, jak twierdzi resort finansów, przepisy nie dają możliwości systemowego pozyskiwania danych w sprawach indywidualnych w zakresie oczekiwanym przez ZUS. Dlatego zasadne jest – jak czytamy w uzasadnieniu do projektu - wprowadzenie do porządku prawnego projektowanego przepisu umożliwiającego systemową wymianę uzgodnionego dotychczas zakresu danych we wskazanych celach w projektowanym art. 52ab niezależnie od dotychczas przyjętych i realizowanych rozwiązań szczególnych.
ZUS dostanie szeroki zakres danych – dowie się więcej, niż wiedział do tej pory
Co ciekawe, jak przyznaje MF, na potrzeby projektowanej regulacji, w ZUS przeprowadzone zostały obszerne analizy prowadzonych postępowań pod kątem zapotrzebowania na dane zgromadzone w systemach teleinformatycznych KAS i w toku roboczych spotkań z przedstawicielami Ministerstwa Finansów potwierdzono dostępność oczekiwanych danych. - W wyniku tych analiz ustalono, że dane, do których ZUS chciałby uzyskać dostęp w sposób określony w projekcie, wykorzystywane będą do prowadzenia postępowań z zakresu zadań własnych oraz zleconych – zaznaczają autorzy projektu.
Jakie dane chce pozyskiwać ZUS i w jakim celu? To pokazuje specjalna tabelka. Wiedza na temat np. wysokości nadpłaty/zwrotu/podatku zerowego z tytułu podatku dochodowego/VAT wraz z terminem zwrotu ma pomóc przy dokonaniu zajęcia wierzytelności z tytułu nadpłaty podatku PIT/VAT. Informacja o źródle dochodów uzyskiwanych w ramach tego zakresu pozwoli Zakładowi, będącemu wierzycielem należności publicznoprawnych, skuteczniej realizować obowiązki ustawowe w zakresie dochodzenia należności.
- Niewątpliwie ZUS uzyska w ten sposób wygodny dostęp do szerokiego zakresu danych. Nie będzie przy tym musiał występować z wnioskami o ich udostępnienie, co znacznie przyspieszy ich pozyskanie – podkreśla mec. Magdalena Januszewska. I dodaje: - Trudno dzisiaj przewidzieć, jak w praktyce będzie wyglądało stosowanie tego przepisu, bo zapewne wymagać to będzie ustaleń między ZUS i KAS. Można się jednak spodziewać, że będzie to narzędzie szeroko stosowane w postępowaniach prowadzonych przez ZUS.
