Wydane we wrześniu warunki techniczne dla budowli kolejowych zostaną szybko poprawione. To efekt zarzutów, że mogłyby one znacząco opóźnić albo utrudnić budowę Portu Polska (od końca 2025 r. nowa nazwa projektu Centralnego Portu Komunikacyjnego) i prowadzących do niego linii kolejowych, a w przyszłości zablokować wykorzystanie terenów budowlanych nad linią średnicową w Warszawie.
Ministerstwo Infrastruktury (MI) opublikowało projekt nowelizacji rozporządzenia z 17 września 2026 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie (Dz. U. z 2026 r. poz. 1225). Projekt trafił do konsultacji publicznych, opiniowania i uzgodnień (numer w RCL – 198). Jakie są przyczyny nowelizacji rozporządzenia, które obowiązuje zaledwie kilka tygodni? Wszystko przez to, że od 20 września br. nie obowiązują już wszystkie stare rozporządzenia dotyczące warunków technicznych w budownictwie. W niektórych przypadkach urzędnicy zdążyli z wydaniem nowych przepisów, ale kilku ważnych aktów prawnych nie wydano i przez to powstał stan prawnej niepewności. Trzeba było nawet uchwalić nowelizację prawa budowlanego precyzującą, które przepisy można stosować przez najbliższe miesiące – wyznaczającą ostateczną datę prawnej prowizorki na 20 marca 2028 r. (pisaliśmy o tym w tekście Prowizorka uratuje budowlankę przed paraliżem).
Chlubnym wyjątkiem wydawało się - przynajmniej początkowo - właśnie kolejnictwo, gdyż MI zdążyło wydać dla tego sektora budowlanego nowe warunki techniczne.
Problem w tym, że par. 113 tego rozporządzenia, czyli przepisy przejściowe, okazał się bublem prawnym, gdyż nie uwzględniały one sytuacji, że wytworzona przed 20 września br. w wielu przypadkach skomplikowana dokumentacja projektowa różnych inwestycji (w tym głównie realizowanych w ramach Portu Polska, czyli dawnego CPK i kolei dużych prędkości prowadzących do niego) nie spełniałaby nowych wymagań, a brakowało jasnego przepisu uznającego, że do tych spraw w toku nadal można stosować poprzednie przepisy zamiast nowych.
Problem wykrył Patryk Wild, architekt, urbanista, samorządowiec oraz ekspert w dziedzinie transportu i infrastruktury, jeden z pomysłodawców CPK i „szprych” kolejowych łączących Port Polska z całym krajem. Najwięcej kontrowersji wzbudził nowy wymóg czterometrowej odległości podpór tunelu od osi torów (par. 42 nowego rozporządzenia). Nakazuje on odsunięcie podpór nowych tuneli kolejowych, nad którymi mają znajdować się budynki, od osi torów głównych o co najmniej cztery metry. Wild podkreślał, że taki wymóg oznacza konieczność przeprojektowania tunelu kolejowego na odcinku pod terminalem CPK. Alternatywnym rozwiązaniem byłoby wystąpienie od odstępstwo od warunków technicznych dla tej konkretnej inwestycji. Oznaczałoby to kilkumiesięczną, a nawet kilkuletnią zwłokę w projektowaniu i realizacji tych strategicznych inwestycji kolejowych.
Inny przykład utrudnień, jakie mogłyby wywołać nowe przepisy, dotyczył warszawskiej Linii Średnicowej, a w zasadzie przestrzeni nad nią, która ma być zabudowana po kompleksowej przebudowie tego newralgicznego odcinka kolejowego, planowanej na lata 2031-2035. W mediach padały też zarzuty, że nowe przepisy utrudnią wykorzystanie olbrzymich terenów inwestycyjnych kolei położonych w okolicach stołecznej ulicy Towarowej. Sprawa była m.in. przedmiotem kontroli poselskiej przeprowadzonej bezpośrednio w resorcie infrastruktury przez posłankę Paulinę Matysiak (niezrzeszoną). Do ministerstwa trafiła też interpelacja poselska nr 20600 posłanki Wioletty Marii Kulpy (PiS), z której wynika, że nowe rozporządzenie zagrażałoby również liniom kolejowym, które mają z CPK biec w kierunku Płocka i Włocławka.
Jakie analizy bezpieczeństwa, obliczenia i ekspertyzy uzasadniały przyjęcie wartości czterech metrów? Kiedy przepis wprowadzono do projektu rozporządzenia oraz czy konsultowano go ze spółką CPK i projektantami terminala, stacji i tuneli? Proszę podać daty konsultacji, zgłoszone uwagi i sposób ich rozpatrzenia oraz udostępnić dokumenty stanowiące podstawę tego wymagania. Czy przeprowadzono analizę zgodności projektów terminala, stacji kolejowej i tunelu pod terminalem CPK z par. 42 ust. 2? Proszę wskazać datę analizy, jej wykonawcę, ustalenia oraz konkretny zakres obiektów wymagających ewentualnego dostosowania – pyta pos. Kulpa, gdyż MI nie umiało przekonująco wyjaśnić, kiedy i dlaczego zapis o czterech metrach pojawił się w rozporządzeniu.
Ministerstwo Infrastruktury jeszcze nie odpowiedziało na interpelację – termin na odpowiedź mija bowiem dopiero w przyszłym tygodniu. Zbliżoną treścią interpelację skierował też inny poseł, ale MI zdecydowało się wydłużyć termin na udzielenie odpowiedzi.
Niemniej jednak resort infrastruktury opublikował już projekt poprawiający nowe przepisy, odnosząc się zwłaszcza do przypadku torów do Portu Polska.
W wyżej wymienionych przypadkach dokumentacja i warunki zamówienia zostały przygotowane zgodnie z wcześniejszymi wymaganiami, ale w związku z wejściem w życie nowych regulacji konieczna byłaby ich ponowna analiza i dostosowanie do wymagań określonych w przepisach rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 17 września 2026 r. (…). W tym kontekście pokreślić należy, że zmiana warunków technicznych w toku realizacji prac projektowych może wiązać się z opóźnieniem w przygotowaniu i realizacji trwających procesów inwestycyjnych. Skutek ten jest generowany przez konieczność ponownego opracowania materiałów projektowych, zmiany zakresu świadczeń wykonawcy lub wydłużenie przygotowania inwestycji – przyznaje MI w uzasadnieniu do nowelizacji.
Projekt ma umożliwić inwestorom kontynuowanie takich zamierzeń na podstawie wymagań, zgodnie z którymi je przygotowano lub w oparciu o które udzielono zamówień na opracowanie materiałów i dokumentacji projektowych. Formalnym potwierdzeniem stosowania dotychczasowych warunków technicznych byłoby oświadczenie, na którego złożenie byłoby aż 10 lat. Najbardziej kontrowersyjny „wymóg czterech metrów” nie będzie obowiązywał m.in. w przypadku inwestycji mających już decyzję środowiskową, czyli właśnie dla węzła kolejowego przy CPK, gdyż wydano ją jeszcze w ubiegłym roku. Wynika to z modyfikacji zapisów - zamiast wniosku o pozwolenia na budowę wystarczającym warunkiem ma być złożenie przed 20 września 2026 r. wniosku o wydanie decyzji środowiskowej (lub o uzyskanie zgody wodnoprawnej). Port Polska ma zaś już od prawie roku ostateczną decyzję środowiskową dla całego lotniska (wraz z węzłem kolejowym). W praktyce poprawione przepisy dotyczą głównie spółek budujących infrastrukturę kolejową, więc bardzo istotnych dla gospodarki. Nowa wersja kolejowych warunków technicznych zacznie prawdopodobnie obowiązywać już pod koniec listopada albo na początku grudnia, po przejściu opiniowania, uzgodnień i konsultacji publicznych.
Do wyjaśnienia nadal pozostaje też, kto i kiedy wprowadził do rozporządzenia kontrowersyjne zapisy.
Czy już wiadomo kto i po co wpisał do słynnego rozporządzenia wymóg czterech metrów odległości od osi torów podpór w tunelach kolejowych pod budynkami? – pyta Wild na portalu X wiceministra Piotra Malepszaka.
Odpowiedzi na to pytanie też – przynajmniej na razie - nie ma.
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
