Projekt rozporządzenia zakłada m.in. regulację zautomatyzowanych systemów (automated systems), czyli oprogramowania zdolnego do zawierania umów, w tym wykorzystującego sztuczną inteligencję. Są to na przykład agenci zakupowi AI, którzy mogą w imieniu klienta zarezerwować lot, odnowić abonament na usługi telekomunikacyjne lub złożyć zamówienie na kończące się produkty. Brzmi jak melodia przyszłości, jednak Andrzej Albera, założyciel firmy allclouds.pl i twórca platformy SAIE, przytacza badania, według których w Stanach Zjednoczonych już 17 proc. użytkowników AI sfinalizowało w ten sposób zakup.
Dziś nie ma ani w prawie unijnym, ani w polskim przepisu napisanego wprost dla agenta AI, który zawiera umowy za klienta. AI Act reguluje sam system - wymaga m.in., żeby człowiek wiedział, że ma do czynienia z maszyną (art. 50) - ale o umowach zawieranych przez agenta milczy. Działają więc zasady ogólne, pisane dla ludzi: agent nie jest pełnomocnikiem, tylko narzędziem, więc to, co „kliknie”, idzie na rachunek człowieka, który go uruchomił, a prawa konsumenta, z 14-dniowym odstąpieniem od umowy włącznie, pozostają w mocy – mówi Andrzej Albera.
Projekt DFA zakłada, że jeżeli konsument zgodzi się na automatyczne zawieranie umów przez agenta, powinien móc określić granice jego działania.
- Art. 26 projektu DFA byłby pierwszym unijnym przepisem konsumenckim pisanym wprost dla takich agentów: klient sam wybiera, czy zatwierdza każdą umowę, tylko wybrane według własnych kryteriów, np. ceny maksymalnej, czy żadnej, a ofertę, za której podsunięcie ktoś zapłacił, zawsze zatwierdza sam - wyjaśnia Andrzej Albera.
Dodaje jednak, że projekt nie rozstrzyga, kto ponosi skutki pomyłki agenta.
Zakaz dark patterns, zasady dla influencerów
Propozycja zawiera także zakaz stosowania przez e-sklepy manipulacyjnych taktyk marketingowych (tzw. zwodniczych interfejsów lub dark patterns). Przykładem takiego działania jest wywieranie na konsumencie presji poprzez fałszywy komunikat, że produkt jest już prawie wyprzedany.
Nowe przepisy obejmą też influencer marketing. Influencerzy zostaną zobligowani do przejrzystości przy prezentowaniu treści komercyjnych. Szczególne regulacje będą dotyczyły przekazu kierowanego do małoletnich odbiorców.
Kwestie te, przynajmniej w Polsce, znalazły się już w orbicie zainteresowań właściwego organu, czyli Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Organ nakładał już kary za stosowanie zwodniczych interfejsów (m.in. na Amazona) i uruchomił nawet specjalne narzędzie AI do ich wykrywania, które opisaliśmy w artykule „System multiagentów kontroluje e-sklepy. Tak działa AI w służbie UOKiK”. Głośne były też przypadki kar nałożonych na influencerów, dla których organ wydał nawet poradnik dotyczący prawidłowego oznaczenia treści reklamowych.
- Zwodnicze interfejsy czy kryptoreklama u influencerów już dziś są uznawane za bezprawne, a UOKiK ma do tego instrumenty prawne, m.in. regulacje o nieuczciwych praktykach rynkowych. Akt o sprawiedliwości cyfrowej (DFA) nie tworzy więc tych zakazów od zera, a jedynie próbuje podążać za zmieniającą się rzeczywistością świata e-commerce - regulując coraz to nowsze sytuacje, które mogą być uznane za naruszenie – wyjaśnia mec. Patryk Dykas.
DFA ma też zapewnić jasne i przejrzyste ceny, w szczególności zakupów dokonywanych za pomocą wirtualnych walut oraz w przypadku wydarzeń kulturalnych i sportowych, gdy stosowane są ceny dynamiczne. I ta kwestia była już przedmiotem zainteresowania UOKiK – mec. Dykas przypomina, że organ kwestionował doliczanie obowiązkowych opłat na ostatnim etapie zamówienia przez platformę eBilet.
Nowe przepisy mają też chronić graczy komputerowych, umożliwiać im wyłączenie funkcji uzależniających, które zachęcają do nadmiernych lub kompulsywnych wydatków. Nieletnim nie będzie można oferować rozwiązań przypominających hazard, takich jak mechanizmy „pay-to-win” i „pay-to-progress”.
Ograniczone zostanie personalizowanie cen i reklam kierowanych do małoletnich lub wykorzystujących dane wrażliwe.
Projekt zakłada też łatwiejszą rezygnację z subskrypcji i ograniczenie automatycznych odnowień.
Wreszcie, konsumentom zostanie zagwarantowane prawo do kontaktu z człowiekiem w obsłudze klienta.
- Do tego dochodzi ogólny obowiązek „fairness by design”, czyli uwzględniania interesów konsumenta już na etapie projektowania usługi. Na marginesie - podobną zasadę - jednakże związaną z ochroną danych osobowych („privacy by design”) zawiera ogólne rozporządzenia o ochronie danych (RODO), które nakazuje uwzględnianie ochrony danych w fazie projektowania. Widać, że akty prawa unijnego cechuje maksymalna ochrona użytkownika końcowego, konsumenta, osoby fizycznej – dodaje mec. Dykas.
Co oznacza DFA dla polskiego e-commerce
Propozycje KE zostały przedstawione do dalszych prac w Parlamencie Europejskim i Radzie UE.
- W praktyce dla polskiego e-commerce, który stosuje się do dotychczasowych stanowisk UOKiK, to raczej ewolucja niż rewolucja. Najwięcej pracy czeka platformy, branżę gier i modele subskrypcyjne. Trzeba też pamiętać, że to dopiero projekt aktu prawnego, a przepisy mają być stosowane po 12 miesiącach od wejścia w życie, więc realnie mówimy o perspektywie kilku lat na wdrożenie przewidywanych regulacji przez przedsiębiorców – podsumowuje mec. Dykas.
Nowej regulacji ma towarzyszyć nowelizacja rozporządzenia o współpracy organów ochrony konsumentów (Consumer Protection Cooperation Regulation, CPC), która ma znacząco wzmocnić egzekwowanie prawa. Sama Komisja Europejska będzie uprawniona do prowadzenia postępowań w dużych sprawach dotyczących wielu państw UE i nakładania kar do 6 proc. światowego rocznego obrotu przedsiębiorstwa.
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
