Konsument będzie mógł odstąpić od umowy zawartej przez internet za pomocą łatwo dostępnej funkcji „odstąp od umowy tutaj”. Dodatkowo przy usługach finansowych wprost zakazane będzie stosowanie tzw. zwodniczych interfejsów. Takie rozwiązania przewiduje projekt Ministerstwa Finansów wdrażający unijną dyrektywę. Jak podkreślają prawnicy, polskie przepisy nie wykraczają poza wymagania prawa UE.
Nowe przepisy dotyczące e-sklepów zawiera projekt ustawy o prawach konsumenta oraz ustawy o konsumenckiej pożyczce lombardowej (UC169), który we wrześniu 2026 r. został skierowany do konsultacji i uzgodnień.
Przepisy o odstąpieniu od umowy zawartej przy użyciu interfejsu internetowego mają znaleźć się w nowych art. 30a i art. 30b ustawy o prawach konsumenta. Będą one miały zastosowanie do przedsiębiorców oferujących możliwość zawierania umów za pośrednictwem strony internetowej lub aplikacji. Jak podkreśla w uzasadnieniu Ministerstwo Finansów, rozwiązanie dotyczy wszystkich rodzajów umów zawieranych na odległość, a nie tylko usług finansowych. To istotne zastrzeżenie. Projekt implementuje bowiem dyrektywę 2023/2673 dotyczącą przede wszystkim usług finansowych, co może być źródłem potencjalnych nieporozumień.
Nowy mechanizm ochrony konsumenta wynikający ze zmian wprowadzonych dyrektywą 2023/2673 – czy konieczne są zmiany polskich przepisów? - czytaj w LEX >
- Celem tego rozwiązania jest zapewnienie, aby konsumenci mogli odstąpić od umowy zawartej na odległość tak samo łatwo, jak mogli ją zawrzeć – pisze projektodawca w uzasadnieniu.
Jak wyjaśnia, konsument ma mieć możliwość odstąpienia od umowy za pomocą stosownej funkcji w interfejsie sklepu internetowego. - Funkcja ta powinna być stale dostępna i wyraźnie widoczna w okresie przysługującym konsumentowi na odstąpienie od umowy. Konsument powinien być w stanie łatwo i w prosty sposób znaleźć tę funkcję oraz skorzystać z niej – opisuje projektodawca.
Nowa funkcja e-sklepów powinna być oznaczona „w łatwo czytelny sposób słowami ‘odstąp od umowy tutaj’ lub innym równoważnym jednoznacznym sformułowaniem”.
Czytaj też w LEX: Nowy mechanizm ochrony konsumenta wynikający ze zmian wprowadzonych dyrektywą 2023/2673 – czy konieczne są zmiany polskich przepisów? >
Nowe przepisy bywają określane hasłem „zwrot jednym kliknięciem” (One Click Return), co jest jednak sporym uproszczeniem. Odstąpienie od umowy jednym kliknięciem mogłoby prowadzić do sytuacji, w której konsument przez pomyłkowy ruch myszą w sposób niezamierzony wykona przysługujące mu prawo. Projektodawca jest tego świadomy i chce takim sytuacjom zapobiec.
Funkcja „odstąp od umowy tutaj” przekieruje więc konsumenta do krótkiego oświadczenia on-line o odstąpieniu od umowy, zawierającego: imię i nazwisko, dane identyfikujące umowę oraz informację o sposobie, w jaki przedsiębiorca potwierdzi otrzymanie odstąpienia.
Wysłanie oświadczenia będzie potwierdzane jeszcze jedną funkcją, tym razem oznaczoną słowami „potwierdź odstąpienie od umowy” lub innym równoważnym jednoznacznym sformułowaniem.
Czytaj też w LEX: Piktogramy jako forma realizacji obowiązku informacyjnego przedsiębiorcy wobec konsumenta >
Innym rozwiązaniem dotyczącym interfejsów internetowych – ale tym razem wyłącznie w odniesieniu do umów o świadczenie usług finansowych na odległość - będzie wyrażony wprost w ustawie zakaz stosowania tzw. zwodniczych interfejsów (dark patterns).
Czytaj też w LEX: Zwodnicze interfejsy w świetle DSA i innych aktów prawa unijnego – wielopoziomowy zakaz >
Przewidziany w projektowanym art. 42a ust. 2 ustawy o prawach konsumenta zakaz będzie dotyczył wykorzystywania interfejsów zaprojektowanych, zorganizowanych lub obsługiwanych w sposób, który wprowadza konsumentów w błąd lub nimi manipuluje lub w inny istotny sposób utrudnia lub ogranicza ich zdolność do podejmowania wolnych i świadomych decyzji.
Czytaj też w LEX: Zdalna identyfikacja i onboarding klienta banku – między Prawem bankowym, AML i RODO >
Niezależnie od tych przepisów, już dziś tego typu techniki są zwalczane przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, który do ich wyszukiwania wykorzystuje sztuczną inteligencję.
To druga próba wprowadzenia przepisów o interfejsach do polskiego porządku prawnego. Poprzednią podjął Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w projekcie ustawy o kredycie konsumenckim (UC82). Rząd zrezygnował jednak z jego dalszego procedowania.
- UC169 zasadniczo utrzymuje znaną z projektu UC82 funkcję „odstąp od umowy tutaj” – mówi Joanna Świątek, radca prawny w Gardocki i Partnerzy Adwokaci i Radcowie Prawni.
- Wycofany projekt autorstwa UOKiK i obecny projekt Ministerstwa Finansów w zasadzie nie różnią się między sobą, jeśli chodzi o wprowadzanie ułatwień odstąpienia od umowy przez konsumenta czy też walkę z dark patterns. W tym zakresie proponowane przepisy z obu projektów są praktycznie rzecz biorąc takie same i powielają rozwiązania wpisane w art. 16e dyrektywy 2023/2673 – ocenia Piotr Skurzyński, radca prawny, partner w Rödl.
Projektodawca zapewnia, że aby nie nakładać na przedsiębiorców dodatkowych obowiązków, zrezygnował z możliwości wprowadzenia dodatkowych, bardziej rygorystycznych rozwiązań, mimo że dopuszcza je dyrektywa. - Nie zdecydowano się m.in. na wprowadzenie dodatkowych wymogów dotyczących interfejsów internetowych – podkreśla ministerstwo w ocenie skutków regulacji.
Mec. Skurzyński tłumaczy, że dyrektywa stwarza państwom członkowskim możliwość ustanowienia dodatkowych zabezpieczeń przed manipulacyjnym projektowaniem stron internetowych i aplikacji służących do zawierania umów o usługi finansowe.
- Państwo może ustanowić bardziej rygorystyczne wymagania niż ten minimalny standard. W praktyce mogłoby to oznaczać np. rozszerzenie zakazu na inne dark patterns – wskazuje Martyna Popiołek-Dębska, radca prawny prowadząca własną kancelarię,
Przykłady takich rozwiązań można znaleźć np. we Włoszech i na Węgrzech, gdzie zdecydowano się wprowadzić dodatkowy obowiązek przyjęcia i stosowania przez przedsiębiorców odpowiednich wewnętrznych procedur compliance, mających zapobiegać sytuacji, w której interfejsy zawierają w sobie dark patterns – mówi mec. Skurzyński.
Mec. Popiołek-Dębska podsumowuje, że polski projektodawca nie zrezygnował z implementacji art. 16e dyrektywy, lecz z krajowego gold-platingu, czyli wykraczania ponad niezbędny standard.
- Z perspektywy sektora bankowego należy ocenić to pozytywnie, ponieważ ogranicza to krajowy gold-plating i związane z nim dodatkowe obowiązki regulacyjne. Po wejściu nowych przepisów w życie banki nadal będą jednak objęte unijnym standardem zakazującym stosowania zwodniczych i manipulacyjnych interfejsów – dodaje mec. Świątek.
Zobacz w LEX: Zestawienie projektów ustaw dla profesjonalnych pełnomocników, sędziów i notariuszy >
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
