Jeśli urzędnicy skarbowi uznają, że dana transakcja była zawarta tylko w celu uniknięcia zapłaty podatku, mogą pominąć jej skutki i domagać się zaległej daniny i odsetek. Okazuje się, że z klauzuli obejścia prawa skarbówka korzysta coraz częściej. Cały czas problemem jest jednak zakres stosowania klauzuli. Doradcy podatkowi zauważają też nowy, zaskakujący trend.
Serwis Prawo.pl dotarł do danych dotyczących spraw prowadzonych przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej w zakresie stosowania klauzuli ogólnej przeciwko unikaniu opodatkowania (GAAR).
Wyjaśnijmy – ogólną klauzulę przeciwko unikaniu opodatkowania (tzw. GAAR) wprowadzono do polskiego prawa podatkowego 15 lipca 2016 r. Daje ona prawo pomijania skutków podatkowych transakcji dokonanych głównie w celu uzyskania korzyści podatkowych. Chodzi w szczególności o treść art. 119a ordynacji podatkowej. Unikaniem opodatkowania są tego rodzaju działania, które nakierowane są przede wszystkim na obniżenie czy też brak opodatkowania, przy użyciu nieuzasadnionych ekonomicznie czynności oraz w sposób sprzeczny z intencją prawodawcy podatkowego. W przypadku stwierdzenia unikania opodatkowania, organ podatkowy uprawniony jest do pozbawienia podatnika korzyści podatkowej. Następuje to w decyzji podatkowej określającej zobowiązanie podatkowe podatnika z pominięciem zdarzeń, które zostały podjęte bądź wykorzystane do unikania opodatkowania.
PROCEDURA: Klauzula przeciwko unikaniu opodatkowania >
Z danych, do których dotarliśmy, wynika, że GAAR – wciąż nie jest powszechnie stosowany przez pracowników fiskusa – jednak urzędnicy sięgają po to narzędzie coraz częściej. Istotnie rośnie bowiem liczba decyzji wydawanych w pierwszej instancji w oparciu o ogólną klauzulę obejścia prawa – od momentu wprowadzenia tego przepisu w 2016 roku do końca 2020 r. wydano bowiem jedynie 18 takich decyzji, podczas gdy w samym 2021 roku aż 21.
- Oczywiście należy wziąć pod uwagę, że postępowania dotyczące GAAR należą raczej do tych czasochłonnych, stąd zrozumiałe jest że w początkowym okresie funkcjonowania tych regulacji szef KAS nie wydawał decyzji w tym zakresie. Niemniej coraz częściej zauważalne są próby stosowania tego rozwiązania. Potwierdza to również moja praktyka – zauważa dr Anna Wojciechowska, doradca podatkowy, partner w Solveo Advisory.
Co ciekawe, zdecydowanie więcej postępowań związanych z GAAR prowadzonych jest z tzw. przejęcia od innych organów podatkowych. Innymi słowy postępowanie wszczyna rutynowo naczelnik urzędu skarbowego lub celno-skarbowego, jednak po przeprowadzeniu pewnych czynności kontrolnych - wobec podejrzenia zastosowania GAAR - przekazuje sprawę do szefa KAS, który jest właściwy do dokonywania rozstrzygnięć w tym zakresie. W 2021 roku spośród 109 prowadzonych postępowań w obszarze ogólnej klauzuli obejścia prawa aż 82 zostało właśnie przejętych do dalszego prowadzenia przez szefa KAS – to nowy trend.
- To wskazuje, że pomysł zastosowania GAAR w danej sprawie często nie wynika z analiz prowadzonych na etapie typowania do kontroli (w oparciu o dostępne fiskusowi bazy danych), a raczej rodzi się dopiero w toku czynności kontrolnych jako wynik analizy urzędników – twierdzi dr Anna Wojciechowska. Jej zdaniem, potwierdza to, jak ważne jest, by wyjaśnienia i dokumenty składane przez podatnika w toku kontroli były przemyślane i spójne. Zwłaszcza, że decyzje wydane przez szefa KAS w zakresie GAAR do końca 2021 r. dotyczą lat podatkowych 2016-2018 – a upływ czasu potrafi niestety zniekształcić postrzeganie przez podatnika danej sytuacji.
Co ciekawe, najwięcej negatywnych rozstrzygnięć w oparciu o GAAR dotyczyło podatku dochodowego od osób fizycznych. Różowo nie wygląda jednak statystyka postępowań w II instancji - z 25 zakończonych na tym etapie spraw – 23 było rozstrzygniętych w całości na niekorzyść podatników, a pozostałe dwie decyzje I instancji uchylono i orzeczono co do istoty sprawy.
Zdaniem dr Anny Wojciechowskiej, tendencja wzrostowa w zakresie prób stosowania GAAR niestety utrzyma się. I to niekoniecznie dlatego, że podatnicy coraz częściej świadomie decydują się na ryzykowne podatkowo rozwiązania w celu obejścia prawa. - Osobiście raczej upatruję tego w niespójnych i często niedookreślonych przepisach podatkowych, a także w tym, że organy podatkowe z coraz większym zainteresowaniem spoglądają na GAAR – mówi nasza rozmówczyni.
Rosnąca liczba postępowań w zakresie klauzuli GAAR nie jest jednak jedynym problemem podatników.
Okazuje się bowiem, że organy podatkowe często badają tylko wygodny fragment transakcji i uznają, że celem działania podatnika była optymalizacja podatkowa. Praktyka fiskusa została jednak dostrzeżona i skrytykowana przez sądy administracyjne.
Szef KAS ma obowiązek dokonywać analizy w oparciu o całokształt powiązanych ze sobą transakcji, a nie tylko wybranego przez siebie fragmentu. Ma to kluczowe znaczenie dla dalszego badania przesłanek zastosowania klauzuli GAAR. Jednoznacznie potwierdził to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który orzekał w dwóch połączonych sprawach o sygn. akt III SA/Wa 1247/21 i III SA/Wa 1248/21.
- Co istotne, sąd odwołał się do opinii Rady ds. Przeciwdziałania Unikaniu Opodatkowania i wskazał, że nie jest możliwe stwierdzenie, iż doszło do unikania opodatkowania jedynie na podstawie analizy wybranych czynności dokonanych przez podatników. Takie działanie skutkowało niezgodnym z przepisami GAAR pominięciem szeregu istotnych dla oceny sprawy celów biznesowych oraz okoliczności faktycznych i prawnych. Z tych też właśnie powodów sąd uchylił niekorzystne dla podatników decyzje. Są to prawdopodobnie pierwsze korzystne dla podatników orzeczenia w kwestii stosowania GAAR – mówił Prawo.pl Jakub Pachecka, doradca podatkowy w Deloitte.
Jego zdaniem, uznanie, że szef KAS ma obowiązek dokonywać analizy w oparciu o całokształt powiązanych ze sobą transakcji, a nie wybranego przez siebie ich fragmentu, ma kluczowe znaczenie dla dalszego badania przesłanek zastosowania GAAR.
Zobacz więcej: Fiskus musi badać całość transakcji, a nie tylko wygodny fragment >>
Doradcy podatkowi wskazują dodatkowo, że organy podatkowe nierzadko klauzulę dotyczącą unikania opodatkowania stosują do rozliczeń za okresy, w których przepisy w tym zakresie jeszcze nie obowiązywały. Pisaliśmy o tym w artykule pt. Fiskus walczy z unikaniem opodatkowania, ale często bez podstawy prawnej >>
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
