Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn podatkowi podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy lub praw majątkowych znajdujących się na terytorium Polski, jeżeli następuje ono tytułem darowizny lub polecenia darczyńcy. Ustawodawca obejmuje więc podatkiem wszelkie nieodpłatne przysporzenia majątkowe, niezależnie od charakteru relacji łączącej strony.
Obowiązek podatkowy ciąży na obdarowanym (art. 5 ustawy). Powstaje on:
- z chwilą złożenia oświadczenia darczyńcy w formie aktu notarialnego,
- a w przypadku umowy zawartej bez zachowania formy szczególnej – z chwilą spełnienia świadczenia (art. 6 ust. 1 pkt 4).
Jeżeli przepisy wymagają szczególnej formy dla oświadczeń obu stron, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą złożenia tych oświadczeń.
Czytaj też w LEX: Skutki nowelizacji ustawy o podatku od spadków i darowizn w 2025 roku w zakresie uzyskiwania zaświadczeń z Urzędu Skarbowego dla praktyki notarialnej >
W systemie LEX znajdziesz zagadnienie powiązane z tym artykułem:
Przedmiot opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn
Najczęściej czytane w temacie:
Czytaj więcej w systemie informacji prawnej LEX
To zagadnienie zawiera:
Najczęściej czytane w temacie:
Czytaj więcej w systemie informacji prawnej LEX
Podstawa opodatkowania
Podstawę opodatkowania stanowi czysta wartość nabytych rzeczy lub praw, czyli wartość po potrąceniu długów i ciężarów (art. 7 ust. 1). Ustalana jest ona według:
- stanu rzeczy i praw z dnia nabycia,
- cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego.
Jeżeli przed wymiarem podatku nastąpi ubytek rzeczy spowodowany siłą wyższą, podstawę ustala się według stanu z dnia wymiaru, a odszkodowanie z ubezpieczenia wlicza się do podstawy opodatkowania.
Zobacz też procedurę w LEX: Podstawa opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn - darowizna >
Konkubinat a grupy podatkowe
Zgodnie z definicją słownikową konkubinat oznacza trwały związek niepotwierdzony zawarciem małżeństwa. Jest to relacja faktyczna, nieuregulowana w polskim prawie rodzinnym ani cywilnym. Nie wywołuje skutków prawnych właściwych małżeństwu, w szczególności w zakresie dziedziczenia, obowiązków alimentacyjnych czy statusu podatkowego.
Sprawdź też w LEX: Czy dobrowolna spłata rodzeństwa za otrzymany od rodziców dom podlega zgłoszeniu jako darowizna? >
Zgodnie z art. 14 ust. 1–3 ustawy wysokość podatku zależy od grupy podatkowej, do której zaliczony jest nabywca. Zaliczenie następuje według osobistego stosunku nabywcy do darczyńcy.
Ustawa wyróżnia trzy grupy podatkowe:
- Grupa I – najbliższa rodzina (małżonek, zstępni, wstępni, rodzeństwo itd.),
- Grupa II – dalsza rodzina (np. rodzeństwo rodziców, zstępni rodzeństwa),
- Grupa III – wszyscy inni nabywcy.
Konkubent nie jest wymieniony ani w grupie I, ani w grupie II. Oznacza to, że ustawodawca świadomie nie zrównał konkubinatu z małżeństwem ani z relacjami rodzinnymi.
Czytaj też w LEX: Darowizny na rzecz członków rodziny jako sposób unikania opodatkowania >
Konkubinat bez prawa do zwolnienia z podatku
W interpretacji indywidualnej dyrektora KIS z 23 września 2025 r. (0111‑KDIB2‑2.4015.99.2025.1.PB) podkreślono, że:
- konkubinat nie jest instytucją prawną,
- nie wywołuje skutków w sferze prawa cywilnego,
- nie wpływa na zaliczenie do grupy podatkowej,
- nawet regulacje zagraniczne dotyczące związków partnerskich nie mają znaczenia dla polskiego podatku od spadków i darowizn.
W konsekwencji konkubenci zawsze należą do III grupy podatkowej.
Czytaj też w LEX: Stosunki majątkowe między konkubentami >
Grupa „zero” obejmuje wyłącznie najbliższą rodzinę (małżonka, zstępnych, wstępnych, rodzeństwo, pasierba, ojczyma, macochę). Umożliwia ona całkowite zwolnienie z podatku po zgłoszeniu darowizny. Konkubenci nie są w niej ujęci, więc nie mogą korzystać z tego zwolnienia.
Sprawdź w LEX: Czy podatnik może darować żonie samochód i skorzystać z grupy zerowej, jeżeli są w trakcie rozwodu? >
![PIT. Komentarz [PRZEDSPRZEDAŻ]](/gfx/prawopl/_thumbs/produkty_foto/83261/978-83-8390-510-5_,mXqL62OeqFTLkrXdmIyYmw.jpg)
Cena promocyjna: 279.2 zł
|Cena regularna: 349 zł
|Najniższa cena w ostatnich 30 dniach: 279.2 zł
Kwota wolna i zasada kumulacji darowizn
Dla III grupy podatkowej kwota wolna wynosi 5733 zł (art. 9 ust. 1 pkt 3). Oznacza to, że:
- darowizny do tej kwoty są nieopodatkowane,
- opodatkowaniu podlega jedynie nadwyżka ponad tę wartość.
Jeżeli darowizny od tego samego darczyńcy są dokonywane wielokrotnie, obdarowany musi zsumować:
- darowizny z roku, w którym nastąpiło ostatnie nabycie,
- oraz darowizny z pięciu poprzednich lat (art. 9 ust. 2).
Podatek oblicza się od łącznej wartości, pomniejszając go o podatek zapłacony wcześniej.
Obdarowany jest zobowiązany do:
- złożenia zeznania SD‑3 w terminie miesiąca od powstania obowiązku podatkowego (art. 17a ust. 1),
- dołączenia dokumentów mających wpływ na ustalenie podstawy opodatkowania.
Wyjątek: Jeżeli darowizna została dokonana w formie aktu notarialnego, obowiązek poboru podatku spoczywa na notariuszu jako płatniku (art. 18 ust. 1 pkt 1).
Podsumowując, darowizna dokonana pomiędzy konkubentami jest opodatkowana według zasad właściwych dla III grupy podatkowej, ponieważ konkubinat nie jest w polskim prawie traktowany jak małżeństwo ani inna relacja rodzinna. Opodatkowaniu podlega nadwyżka ponad kwotę wolną 5733 zł, a obdarowany ma obowiązek zgłoszenia darowizny, chyba że czynność została dokonana u notariusza. Zasady te mają charakter jednoznaczny i są konsekwentnie potwierdzane w interpretacjach podatkowych.
