Obowiązek podatkowy powstawał będzie raz - z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o nabyciu spadku, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydania europejskiego poświadczenia spadkowego. Możliwe będzie przywrócenie sześciomiesięcznego terminu dla zwolnienia z podatku, o ile uchybienie terminowi nie nastąpiło z winy podatnika - pisze Katarzyna Siwiec, radca prawny i doradca podatkowy.
Podpisana przez prezydenta nowelizacja ustawy o podatku od spadków i darowizny z 21 listopada 2025 r. (druk sejmowy 1837) zawiera trzy istotne z punktu widzenia podatników zmiany.
Pierwsza ze wspomnianych zmian wprowadza do ustawy jeden moment powstania obowiązku podatkowego przy nabyciu w drodze dziedziczenia i skorelowany z nim obowiązek złożenia zeznania podatkowego.
W obecnym stanie prawnym, przy nabyciu w drodze dziedziczenia obowiązek podatkowy powstaje po raz pierwszy z chwilą przyjęcia spadku (art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn), zaś jeżeli nabycie w drodze dziedziczenia było niezgłoszone do opodatkowania, a następnie stwierdzone np. orzeczeniem sądu, obowiązek ten powstaje z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia (art. 6 ust. 4 ustawy). Ma miejsce zatem odnowienie tego obowiązku podatkowego po raz kolejny. Problemem jednak jest to, że często do przyjęcia spadku dochodzi z mocy prawa, a nie w wyniku jakichś konkretnych działań spadkobiercy. Art. 1015 kodeksu cywilnego stanowi bowiem, że spadkobierca może złożyć oświadczenie o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Niezłożenie oświadczenia skutkuje nabyciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza z upływem tego terminu. Na kanwie obecnych regulacji, taki nieświadomy w zasadzie nabycia spadku i powstania obowiązku podatkowego spadkobierca powinien w terminie miesiąca od przyjęcia spadku złożyć zeznanie podatkowe.
Ustawa zawiera rozwiązanie, zgodnie z którym obowiązek podatkowy powstawał będzie raz - z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o nabyciu spadku, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydania europejskiego poświadczenia spadkowego. Jeżeli stwierdzenie nabycia spadku będzie dokonywane przez inny niż sąd organ państwa obcego, za zarejestrowanie aktu poświadczenia dziedziczenia uważać się będzie się również wydanie dokumentu stwierdzającego nabycie spadku przez ten organ. Jeżeli ustawa wejdzie w tym kształcie w życie, data przyjęcia spadku będzie zatem obojętna. Spadkobierca, który będzie dysponował orzeczeniem sądu czy poświadczeniem dziedziczenia, a więc już w pełni świadomy nabycia spadku, będzie dopiero zobowiązany do złożenia zeznania.
Sprawdź też w LEX: Jak opodatkować odziedziczone fundusze inwestycyjne? >
Natomiast niezwykle istotna jest druga zmiana polegająca na możliwości przywrócenia terminu do zgłoszenia nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych przez członków najbliższej rodziny oraz zgłoszenia nabycia w drodze dziedziczenia lub zapisu windykacyjnego własności przedsiębiorstwa osoby fizycznej lub udziału w nim. Obecnie art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn gwarantuje członkom najbliższej rodziny zwolnienie z podatku, jeżeli zgłoszą oni naczelnikowi Urzędu Skarbowego na formularzu SD-Z2 nabycie rzeczy i praw majątkowych w drodze dziedziczenia - w terminie sześciu miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku (analogiczne rozwiązanie przewiduje art. 4b w odniesieniu do przedsiębiorstwa).
Zobacz procedurę w LEX: Zwolnienie od podatku od spadków i darowizn nabycia w drodze dziedziczenia lub zapisu windykacyjnego własności przedsiębiorstwa osoby fizycznej lub udziału w nim >
Problemem jest jednak to, że termin ten charakter materialnoprawny co oznacza, że niezłożenie w jego trakcie zgłoszenia SD-Z2 skutkuje utratą zwolnienia podmiotowego. Termin ten nie podlega przywróceniu. Osoby, które dziedziczą duży majątek i mogłyby z tego zwolnienia skorzystać, ale nie dopełniły formalności muszą w rezultacie zostać opodatkowane na zasadach określonych dla nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej. Nie ma przy tym znaczenia czy nie dopełniły formalności w sposób zawiniony, czy niezawiniony.
Czytaj również: Będzie łatwiej o zwolnienie z podatku od spadków i darowizn
Po wejściu w życie ustawy będzie możliwe przywrócenie tego terminu, o ile uchybienie terminowi nie nastąpiło z winy podatnika. Jeżeli zatem spadkobierca nie złoży zgłoszenia o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych na druku SD-Z2 bez swojej winy, bo np. ciężko zachoruje, będzie mógł ubiegać się o przywrócenie terminu. I to jest bardzo pozytywna wiadomość dla wielu podatników. Podanie o przywrócenie terminu będzie trzeba wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, uprawdopodabniając brak winy w niedotrzymaniu tego terminu i jednocześnie trzeba będzie złożyć także zeznanie na formularzu SD-Z2.
Sprawdź też w LEX: Czy comiesięczne darowizny od matki trzeba zgłaszać w SD-Z2 osobno co miesiąc, czy można złożyć kilka deklaracji naraz i wpisać jedną datę ich wypełnienia? >
Trzecia zmiana wprowadza obowiązek złożenia przez podatnika w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego, w tym na podstawie art. 6 ust. 4, właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego zeznania podatkowego o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych według ustalonego wzoru. W obecnym stanie prawnym obowiązek taki istnieje tylko wówczas, gdy obowiązek podatkowy powstaje w sposób określony w art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy, czyli z chwilą przyjęcia spadku. Ponowne powstanie obowiązku podatkowego na podstawie art. 6 ust. 4 ustawy nie powoduje powstania obowiązku złożenia zeznania podatkowego, co podkreślają sądy administracyjne w licznych orzeczeniach (tak. np. wyrok NSA z 16 października 2025 r. (sygn. III FSK 389/25). To z kolei rodzi określone skutki prawne. Mianowicie w takiej sytuacji nie ma zastosowania pięcioletni termin przedawnienia, o którym mowa w art. 68 par. 2 pkt 1 ordynacji podatkowej, a termin trzyletni. Wprowadzenie obowiązku złożenia zeznania na podstawie art. 6 ust. 4 oznacza, że zastosowanie będzie miał termin pięcioletni.
Katarzyna Siwiec, radca prawny i doradca podatkowy
Czytaj też w LEX: Darowizny na rzecz członków rodziny jako sposób unikania opodatkowania >
