NSA: Pacjent może chodzić, ale niekoniecznie składać wyjaśnienia w postępowaniu podatkowym

Organ podatkowy nałożył na skarżącego karę porządkową za bezzasadne niezłożenie wyjaśnień. Ukarany zwrócił uwagę, że przebywał na zwolnieniu lekarskim. Nie przekonało to organów i sądu pierwszej instancji, ponieważ na zwolnieniu napisano, że „pacjent może chodzić”. Naczelny Sąd Administracyjny stanął jednak po stronie skarżącego i stwierdził, że taka adnotacja nie zawsze w rzeczywistości daje możliwość zareagowania na wezwanie do złożenia wyjaśnień.

Marek A. (dane zmienione), pomimo skutecznego wezwania, nie złożył w zakreślonym terminie wyjaśnień w postępowaniu podatkowym. Burmistrz uznał, że doszło do bezzasadnego niezłożenia wyjaśnień, więc wydał postanowienie, w którym ukarał Marka A. karą porządkową w wysokości 500 zł. Ukarany złożył zażalenie. Dołączył do niego zwolnienie lekarskie, z którego wynikało, że był niezdolny do pracy w okresie, w którym został zobowiązany do złożenia wyjaśnień. Sporne rozstrzygnięcie zostało jednak utrzymane w mocy przez samorządowe kolegium odwoławcze. Nie zakończyło to sporu, ponieważ Marek A. wniósł skargę. 

Pierwsza instancja oddaliła skargę

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zwrócił uwagę, że w treści zwolnienia lekarskiego wskazano, że „pacjent może chodzić”. Określenie to nie determinuje dokładnie, jakich czynności Marek A. nie mógł wykonywać. Tym samym nie oznacza to automatycznie, że nie mógł on złożyć wyjaśnień. W ocenie sądu, sama choroba, bez wskazania charakteru schorzenia i wytłumaczenia, dlaczego uniemożliwiało ono złożenie wyjaśnień, nie usprawiedliwiała biernego zachowania skarżącego. Przyczyny muszą bowiem wskazywać na faktyczną niemożność spełnienia żądania organu, a ciężar usprawiedliwienia niewykonania obowiązku spoczywa na ukaranym. W świetle powyższego, WSA oddalił skargę. Marek A. nie zgodził się z tym rozstrzygnięciem, więc złożył skargę kasacyjną.

Odmowa musi być jednoznaczna i wskazywać na brak woli

Sprawą zajął się Naczelny Sąd Administracyjny, który wskazał, że zgodnie z art. 262 par. 1 pkt 2 ustawy Ordynacja podatkowa, strona, pełnomocnik strony, świadek lub biegły, którzy mimo prawidłowego wezwania organu podatkowego bezzasadnie odmówili lub nie dokonali w terminie wyznaczonym w wezwaniu złożenia wyjaśnień, zeznań, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin, przedłożenia tłumaczenia dokumentacji obcojęzycznej lub udziału w innej czynności, mogą zostać ukarani karą porządkową. Odmowa musi mieć charakter jednoznaczny i wskazywać na brak woli poddania się nałożonym obowiązkom.

Zobacz w LEX zestawienie: Wysokość kary porządkowej nakładanej w trybie przepisów Ordynacji podatkowej >

Sąd podkreślił, że celem tej regulacji jest zdyscyplinowanie uczestników postępowania i wymuszenie posłuchu wezwaniom organów podatkowych. Ponadto ma ona zapewnić sprawny przebieg postępowania i wydanie rozstrzygnięcia w przewidzianym ustawowo terminie.

Adnotacja „pacjent może chodzić” nie zawsze daje taką możliwość

NSA uznał, że na gruncie rozpatrywanej sprawy nie doszło do bezzasadnej odmowy złożenia wyjaśnień. Skarżący przedłożył zwolnienie lekarskie obejmujące datę, do której został zobowiązany do złożenia wyjaśnień. Zawarte w jego treści stwierdzenie "pacjent może chodzić" pozwala jedynie na wykonywanie zwykłych czynności życia codziennego, które nie przeszkadzają w rekonwalescencji. Pacjent w takiej sytuacji może załatwiać sprawy urzędowe, jednakże aktywność ta nie powinna być zbyt wyczerpująca i obciążać organizmu. NSA zwrócił uwagę, że adnotacja na zwolnieniu "pacjent może chodzić” nie zawsze w rzeczywistości daje możliwość zareagowania na wezwanie organu. Natomiast oczekiwanie, że Marek A. wskaże charakter schorzenia było nieuzasadnione. Sąd zgodził się ze skarżącym, że numer statystyczny choroby na zwolnieniu lekarskim jest udostępniany wyłącznie lekarzowi, pacjentowi i Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Ponadto nawet gdyby przyjąć zasadność nałożonej kary, to organ nie wyjaśnił, jakimi przesłankami kierował się przy ustalaniu jej wysokości.

Mając powyższe na uwadze, NSA uchylił w całości zaskarżony wyrok oraz postanowienie samorządowego kolegium odwoławczego i poprzedzające je postanowienie burmistrza.

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 grudnia 2025 r., sygn. akt III FSK 1299/24

Sprawdź w LEX: W jakiej formie organ podatkowy powinien uchylić postanowienie o nałożeniu kary porządkowej? >