Ministerstwo Klimatu i Środowiska postanowiło zadecydować za mieszkańców miast i gmin, na co mają wydawać pieniądze z budżetu obywatelskiego. W procedowanej właśnie nowelizacji Prawa ochrony środowiska znalazły się przepisy zobowiązujące miasta na prawach powiatu do wskazania, ile procent budżetu obywatelskiego zostanie przeznaczone np. na zazielenianie miejscowości.
Zdaniem samorządowców, propozycja Ministerstwa Klimatu i Środowiska to próba decydowania za obywateli, na co mogą przeznaczyć oddane do ich dyspozycji przez wspólnoty lokalne środki w ramach budżetu obywatelskiego. Choć budżety zielone funkcjonują już fakultatywnie w wielu miastach, samorządowcy komentują, że tą nowelizacją ministerstwo mówi obywatelom: możecie sobie decydować jak chcecie, pod warunkiem, że wasze decyzje będą zgodne z naszymi oczekiwaniami.
Budżet obywatelski służy angażowaniu mieszkańców w proces podejmowania decyzji. Najczęściej definiowany jest jako forma współudziału mieszkańców danej społeczności lokalnej w podejmowaniu decyzji o przeznaczeniu określonej puli środków publicznych.
Regulacje poświęcane budżetowi obywatelskiemu zostały wprowadzone do ustawy o samorządzie gminnym na mocy ustawy z 11 stycznia 2018 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zwiększenia udziału obywateli w procesie wybierania, funkcjonowania i kontrolowania niektórych organów publicznych. Na mocy przepisów tej ustawy, budżet obywatelski wprowadzono także do ustawy o samorządzie powiatowym oraz ustawy o samorządzie województwa.
Zgodnie z ustawową definicją (art. 5a) ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, budżet obywatelski jest szczególną formą konsultacji społecznych. W ramach budżetu obywatelskiego mieszkańcy w bezpośrednim głosowaniu decydują corocznie o części wydatków budżetu gminy. Zadania wybrane w ramach budżetu obywatelskiego zostają uwzględnione w uchwale budżetowej gminy.
Regulując budżet obywatelski ustawodawca wprowadził szczególne wyróżnienie dla 66 miast na prawach powiatu postanawiając, że „w gminach będących miastami na prawach powiatu utworzenie budżetu obywatelskiego jest obowiązkowe, z tym że wysokość budżetu obywatelskiego wynosi co najmniej 0,5 proc. wydatków gminy zawartych w ostatnim przedłożonym sprawozdaniu z wykonania budżetu.” (art. 5a ust. 5 ustawy o samorządzie gminnym).
Czytaj też: Prawne formy bezpośredniego udziału mieszkańców w zarządzaniu finansami wspólnoty samorządowej >>
W procedowanym obecnie projekcie ustawy o zmianie ustawy – Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw (UD246), którego autorem jest Ministerstwo Klimatu i Środowiska znalazł się zapis, który ten obowiązek miast na prawach powiatu rozszerza. Art. 2 pkt 1 projektu stanowi bowiem, że „w ramach środków wydatkowanych na realizację budżetu obywatelskiego wyodrębnia się pulę środków dedykowaną realizacji projektów związanych z ochroną miejskiego środowiska przyrodniczego, których realizacja ma prowadzić do zwiększania powierzchni biologicznie czynnej oraz retencji wód opadowych i roztopowych.”.
W ocenie strony samorządowej Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, zapis ten nie tylko rozszerza obowiązki miast na prawach powiatu, ale – przede wszystkim – ogranicza swobodę decydowania obywateli o tym, jakie projekty z budżetu obywatelskiego mają być realizowane.
Czytaj też: Działania wzmacniające odporność miast wojewódzkich oraz regionów w Polsce >
Sprawa wykrojenia z budżetu obywatelskiego puli na tzw. budżet zielony po raz pierwszy dyskutowana na posiedzeniu Zespołu ds. energii, klimatu i środowiska Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, które odbyło się 17 maja br.
- Proponowane przepisy bardzo usztywniają budżet obywatelski, wchodzą w kompetencję gmin, narzucają pewne zadanie. Jeżeli nadal to będzie w tym kierunku procedowane, to ZPP będzie za oceną negatywną całego projektu, bo to jest bardzo niebezpieczny kierunek regulowania budżetu obywatelskiego z poziomu centralnego - mówił Adrian Pokrywczyński, ekspert Związku Powiatów Polskich.
Czytaj też: Pojęcie "terenu zieleni". Glosa do wyroku WSA IV SA/Wa 476/10 >>
Podobne stanowisko zaprezentowała Agata Saracyn, koordynatorka komisji i zespołów Unii Metropolii Polskich mówiąc, że grzebanie przy budżetach obywatelskich to nie jest sprawa błaha, jak się może z pozoru wydawać, ponieważ jest to ingerowanie w podejmowanie decyzji przez mieszkańców.
- Jeżeli ustawodawca budżet obywatelski skonstruował jako jedną z form konsultacji społecznych, to nie widzimy możliwości narzucania mieszkańcom decyzji, na co przeznaczyć środki z budżetu obywatelskiego, bo to są lokalne decyzje. Nie ma takiej możliwości, aby narzucać mieszkańcom, jakich wyborów w ramach budżetu obywatelskiego mają dokonywać - mówiła Agata Saracyn. Apelowała, aby resort wycofał się ze zmian, które usztywniają budżety obywatelskie, a tym samym zablokują mieszkańcom możliwość podejmowania decyzji
Przedstawiciele strony samorządowej zwracali też uwagę, że takie usztywnianie budżetów obywatelskich może doprowadzić do ich końca.
- Jeżeli będziemy usztywniać te realizacje, wprowadzać zasady, według których budżety obywatelskie będą realizowane, to co zrobimy w sytuacji, gdy będą świetne projekty mieszkańców, ale nie będą się mieścić w tych ramach? Te środki pozostaną niewykorzystane. Szkoda, żeby w ten sposób budżety obywatelskie kończyły swój żywot. Powinniśmy raczej dawać większe możliwości mieszkańcom brania udziału w tych projektach niż te możliwości zmniejszać i je usztywniać – podkreślała Ewa Całus reprezentująca Związek Miast Polskich.
Ostatecznie, pod naciskiem strony samorządowej, Małgorzata Golińska, wiceminister klimatu i środowiska zadeklarowała, że resort jeszcze raz przeanalizuje przepisy dotyczące budżetu obywatelskiego. – Projekt ustawy o zmianie ustawy Prawo ochrony środowiska jest bardzo ważnym projektem i na pewno za budżety obywatelskie umierać nie będę – deklarowała wiceminister.
WZORY DOKUMENTÓW:
30 maja br. na posiedzeniu plenarnym Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego okazało się jednak, że Ministerstwo Klimatu i Środowiska zdania w sprawie budżetów obywatelskich zmienić nie zamierza. Jacek Ozdoba, wiceminister klimatu i środowiska poinformował, że postulaty strony samorządowej dotyczące wykreślenia z projektu nowelizacji Prawa ochrony środowiska przepisów dotyczących budżetu obywatelskiego nie zostały uwzględnione.
- Przepisy usztywniające budżet obywatelski i ograniczające prawa obywateli do decydowania na co chcą przeznaczać oddane im do dyspozycji środki, są nie do przyjęcia – odpowiadał Marek Wójcik, sekretarz strony samorządowej.
Ostatecznie KWRiST nie zaopiniowała projektu. Do wydania opinii upoważniony został Zespół ds. energii klimatu i środowiska. Resort ma zatem jeszcze szansę wycofać się z nieakceptowanych przez stronę samorządową propozycji dotyczących budżetu obywatelskiego.
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
