WSA: Kierownik USC musi uwzględniać "dane przesłaniające" ojca

Instytucja „danych przesłaniających” ojca ma charakter obowiązkowy i nie może być pominięta przez kierownika USC ani sąd administracyjny, nawet gdy prowadzi do utrwalenia fikcji. Oznacza to, że wpisanie do aktu urodzenia danych podanych przez matkę nie może być uznane za rejestrację informacji nieprawdziwych, a matka dziecka nie może następnie żądać wykreślenia istniejącego wpisu i pozostawienia rubryk niewypełnionych. Pewne działania mógłby na tym polu podjąć sąd powszechny.

Akt urodzenia jest podstawowym dokumentem dla ustalenia stanu cywilnego dziecka. Sporządza się go na podstawie karty urodzenia (lub karty martwego urodzenia) przekazanej przez podmiot leczniczy oraz zgłoszenia urodzenia. Koniecznym elementem aktu są dane rodziców dziecka. Artykuł 61 ust. 2 p.a.s.c. stanowi, że jeżeli nie nastąpiło uznanie ojcostwa albo sądowe ustalenie ojcostwa, w akcie urodzenia zamieszcza się jako imię ojca imię wskazane przez osobę zgłaszającą urodzenie, a w razie braku takiego wskazania – imię wybrane przez kierownika USC.

Jako nazwisko ojca i jego nazwisko rodowe zamieszcza się natomiast nazwisko matki z chwili urodzenia dziecka, z odpowiednią adnotacją. Te „dane przesłaniające/kryjące” są zatem fikcyjne, ale ich wpis jest obowiązkowy. W aktualnym stanie prawnym kierownik USC nie ma kompetencji, by pozostawić rubrykę „ojciec” pustą, gdy nie doszło do uznania czy sądowego ustalenia ojcostwa. Nawet przy transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia, w którym wskazano dwoje rodziców tej samej płci, nie jest dopuszczalne sporządzenie polskiego aktu urodzenia z niewypełnioną rubryką „ojciec”; należy stosować art. 61 ust. 2 p.a.s.c., co oznacza wpisanie danych przesłaniających. 

Aktualnie trwają prace legislacyjne nad zmianą p.a.s.c. – projekt przewiduje m.in. nową redakcję ww. art. 61 ust. 2 oraz dodanie art. 35a p.a.s.c., który umożliwiałby sprostowanie aktu urodzenia poprzez usunięcie danych ojca (pozostawienie rubryki pustej) na wniosek osoby, której akt dotyczy. Do rozstrzygnięcia w oparciu o powołane przepisy doszło w Gdańsku. 

Czytaj: Domniemanie pochodzenia dziecka? Potrzebne zmiany>>

O co chodzi w sprawie?

Maria M. zwróciła się Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego o usunięcie z aktu urodzenia syna fikcyjnych danych ojca, wpisanych na podstawie art. 61 ust. 2 p.a.s.c. W jej ocenie utrzymywanie w akcie nieprawdziwej informacji o ojcu stanowi ingerencję w prawo do prywatności i życia rodzinnego, chronione przez art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz art. 30 i art. 47 Konstytucji. Kierownik Urzędu odmówił. Zwrócił uwagę, że na dzień rejestracji dziecka (3 stycznia 2023 r.) Maria M. nie pozostawała w związku małżeńskim oraz nie doszło do uznania ojcostwa lub sądowego ustalenia ojcostwa. Tym samym, wpisanie jako nazwiska ojca dziecka nazwiska jego matki, a jako imienia ojca imienia wskazanego przez Marię M. nie może być uznane za rejestrację informacji nieprawdziwych. 

Poparł go Wojewoda Pomorski, jak organ II instancji. 

Wyjaśnił, że rozwiązanie zawarte w art. 61 ust. 2 p.a.s.c. ma na celu zapewnienie kompletności aktu stanu cywilnego (art. 60 p.a.s.c.).W sytuacji, gdy nie ma ustalonego ojcostwa, organ nie może odstąpić od zastosowania konstrukcji prawnej z art. 61 ust. 2 p.a.s.c. Przepis art. 61 ust. 2 p.a.s.c. nie daje organowi swobody co do wpisywania bądź niewpisywania danych maskujących. Organ administracji nie jest uprawniony ani do dokonywania oceny konstytucyjności przepisu, ani do stosowania prawa wbrew jego literalnemu brzmieniu. Ewentualna zmiana sytuacji prawnej wymagałaby interwencji ustawodawcy lub orzeczenia sądu. Natomiast potencjalne konsekwencje emocjonalne i społeczne, na które powołuje się skarżąca, nie mogą być przedmiotem rozstrzygnięcia organu administracji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, Maria M. zwracała uwagę na fakt, że obecnie funkcjonujące rozwiązanie nierzadko uniemożliwia normalne funkcjonowanie, np. podczas składania dokumentów w innym kraju. Jej zdaniem, z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że pozostawienie pustej rubryki "ojciec" jest dopuszczalne. 

Sąd nie przyjął tej argumentacji

Wyjaśnił, że zmiany w aktach stanu cywilnego zostały unormowane przez ustawodawcę w Rozdziale 4 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, w art. 35- 43. Jedyną sytuacją, w której organ administracji (kierownik urzędu stanu cywilnego) może dokonać sprostowania aktu stanu cywilnego jest sytuacja objęta przepisem art. 35 p.a.s.c. Tylko akt stanu cywilnego, który zawiera dane niezgodne z danymi zawartymi w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub z innymi aktami stanu cywilnego, o ile stwierdzają one zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych, albo z zagranicznymi dokumentami stanu cywilnego, podlega sprostowaniu przez kierownika urzędu stanu cywilnego, który go sporządził - zaznaczył sąd.

Akt urodzenia dziecka skarżącej nie zawiera natomiast danych niezgodnych z danymi zawartymi w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego. Wprost przeciwnie – wypełnia wolę ustawodawcy. 

Z kolei wyroki na które powoływała się skarżąca tj. z dnia 29 sierpnia 2018 r. sygn. I OSK 2129/16 oraz z dnia 10 października 2018 r. sygn. akt II OSK 2552/16 dotyczyły transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia, i nie zostały podzielone przez późniejsze orzecznictwo sądowoadministracyjne. NSA wprost wskazał, że polskie prawo nie przewiduje możliwości pozostawienia rubryki "ojciec" bez żadnych danych. 

Toczące się prace nad zmianami w p.a.s.c. nie zostały jeszcze ukończone. Projektodawcy przekonują obecnie instytucja tzw. danych przesłaniających jest postrzegana często jako rozwiązanie archaiczne, nie zawsze służące dobru dziecka. Wobec czego w obecnym stanie prawnym brak jest podstawy prawnej do uwzględnienia wniosku skarżącej przez organy administracji, a także uwzględnienia skargi przez sąd.

Ewentualnej możliwości uwzględnienia wniosku skarżącej dopatrywać się należy w art. 36 p.a.s.c., który dotyczy sprostowania aktu stanu cywilnego przez sąd w postępowaniu nieprocesowym. To sąd powszechny, nie zaś sąd administracyjny, kontrolujący działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, byłby uprawniony do oceny wniosku skarżącej także poprzez pryzmat zarzutów podnoszonych przez nią w sprawie niniejszej, dotyczących naruszenia art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz art. 47 i art. 30 Konstytucji RP.

Wyrok WSA w Gdańsku z 1 kwietnia 2026 r. III SA/Gd 670/25