Trudniej będzie pod biało-czerwoną banderą zarejestrować jacht, ma być bowiem więcej kontroli, w tym obowiązkowa tuż przed wpisem do polskiego rejestru – to odpowiedź rządu na morski sukces, który przerósł najśmielsze oczekiwania, ale też powoduje wiele nadużyć. Rząd zatwierdził odpowiednią nowelizację przepisów podczas wtorkowego posiedzenia, a teraz zajmą się nią parlamentarzyści.
Rada Ministrów przyjęła we wtorek projekt nowelizacji ustawy z 12 kwietnia 2018 r. o rejestracji jachtów i innych jednostek pływających o długości do 24 m (Dz. U. z 2024 r. poz. 1536). Projekt trafi teraz do laski marszałkowskiej (numer w RCL – UD305). Podstawowym celem projektu jest zwiększenie skuteczności nadzoru polskiej administracji morskiej nad jednostkami pływającymi pod "biało-czerwoną" oraz usprawnienie funkcjonowania systemu REJA24, w tym zapewnienie aktualności i wiarygodności danych zawartych w rejestrze.
Rejestr REJA24 obejmuje jednostki sportowo-rekreacyjne śródlądowe i morskie, żaglowe i motorowe, a także śródlądowe jednostki przeznaczone do połowu ryb. Obowiązek rejestracji dotyczy jachtów i innych jednostek pływających o długości większej niż 7,5 metra lub o mocy silnika większej niż 15 kilowatów (kW) stanowiących polską własność. Jednostki, które nie są polską własnością, oraz o mniejszej długości kadłuba lub mocy silnika, mogą być rejestrowane na wniosek właściciela. Rejestracji można dokonać m.in. przez starostwa powiatowe na terenie całego kraju, a nie tylko na Pomorzu.
Co istotne i co jest źródłem sukcesu polskiej bandery na jachtach, polski rejestr ma charakter otwarty i umożliwia rejestrację - a tym samym uzyskanie polskiej przynależności - jednostek pływających bez ograniczeń co do kraju pochodzenia właściciela jednostki. Dokument rejestracyjny jest wydawany bezterminowo. Zgodnie ze stanem na 2025 r. liczba jednostek w systemie REJA24 przekroczyła już 90 tysięcy i stale rośnie (o tym fenomenie pisaliśmy w tekście Rejestracja jachtu w Polsce). Aż ok. 40 proc. stanowią jednostki, których właściciel wskazał miejsce siedziby (osoba prawna) albo zamieszkania (osoba fizyczna) poza terytorium Polski. Co dziesiąty zarejestrowany w REJA24 jacht ma właściciela spoza UE. Dzięki temu polska bandera – w przeciwieństwie do marynarki handlowej, w której rejestrze jest zaledwie kilkanaście jednostek i to przeważnie holowników – jest widoczna w zasadzie na wszystkich akwenach, w tym tak egzotycznych, jak Pacyfik czy Ocean Indyjski.
Byłem w Portugalii jedynym Polakiem w marinie w pełnej polskich jachtów - opisuje fenomen REJA24, a jednocześnie paradoks tego rejestru Wojciech Kaczor, jeden z żeglarzy.
Ministerstwo Infrastruktury (MI), które przygotowało nowelizację, dostrzega jednak wiele nadużyć oraz różne niepokojące trendy.
Wyspecjalizowani pośrednicy oferują na rynku światowym rejestrację jednostek pływających pod polską banderą, pobierając za swoje usługi opłaty kilkadziesiąt razy większe niż opłata za rozpatrzenie wniosku o rejestrację pobierana przez organ rejestrujący, a jednocześnie nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za przedstawiane wnioski, nie weryfikują zawartych w nich informacji i poprawności podawanych danych. Pośrednicy są zainteresowani procedowaniem jak największej liczby wniosków, ponieważ każda rejestracja oznacza dla nich przychód. Wniosek o rejestrację może być złożony w dowolnym z 382 organów rejestrujących, którymi są starostowie, prezydenci miast oraz Polski Związek Żeglarski i Polski Związek Motorowodny i Narciarstwa Wodnego. Kompetencje organów rejestrujących są bardzo zróżnicowane, niektóre rozpatrują ogromną liczbę wniosków i nabywają praktykę w stosowaniu przepisów, inne rozpatrują tylko kilka wniosków w ciągu roku. Dodatkowo należy podkreślić ograniczone narzędzia proceduralne i formalno-prawne będące w dyspozycji organów rejestrujących – diagnozuje problem MI.
Inaczej mówiąc – urzędnicy nie mają możliwości skutecznego zweryfikowania przedstawianych przez pośredników w imieniu zagranicznych podmiotów dokumentów jachtów morskich. Nie mają nawet bezpośredniego kontaktu z armatorami.
Istniejący wymóg wskazania we wniosku o rejestrację adresu do korespondencji na terytorium RP powinien, zgodnie z intencją projektodawcy, zapewniać organom polskiej administracji kontakt z zagranicznym armatorem jednostki pływającej. Stałą praktyką jest jednak wpisywanie adresu pośrednika w procesie rejestracji jako adresu do korespondencji – twierdzi MI.
Mimo więc, że w rejestrze jest już około stu tysięcy jachtów z całego świata, to nie ma wystarczająco skutecznych narzędzi, aby weryfikować jednostki pragnące uzyskać polską przynależność oraz skutecznie realizować nadzór nad jachtami pływającymi pod biało-czerwoną banderą.
Inna kwestia, to wykorzystywanie jachtów przez zorganizowane grupy przestępcze, w tym kartele z Ameryki Łacińskiej. Dochodzi do incydentów przemytu narkotyków na jachtach mających polską rejestrację, ale załogantów-cudzoziemców (kilka takich spektakularnych przypadków odnotowano na wodach wokół Wysp Kanaryjskich).
Po pierwsze - projekt nowelizacji przewiduje wprowadzenie obowiązku przeglądu wstępnego. Pozwoli to zlokalizować jednostkę, wzrosną też jednak przez to koszty dla armatora, gdyż przegląd wstępny będzie przeprowadzany przez upoważnioną uznaną organizację, a jego koszt będzie pokrywać właściciel jednostki. Dokumentacja z przeglądu wstępnego będzie dla organu rejestrującego podstawą dla wydania decyzji o wpisaniu jednostki do rejestru.
Wprowadzenie przeglądów wstępnych oraz obowiązku aktualizacji danych zapewni, że armatorzy/właściciele jednostek wchodzących pod polską banderę będą otrzymywali rzetelną informację o wymaganiach przepisów polskiego prawa w zakresie spoczywających na nich obowiązków. Możliwy będzie realny kontakt z armatorem/właścicielem jednostki, a obowiązek poddania się inspekcji bezpieczeństwa w celu uzyskania karty bezpieczeństwa w odniesieniu do jachtów podlegających takim wymaganiom będzie możliwy do wyegzekwowania – zakłada MI.
Po drugie - dla wszystkich zarejestrowanych w REJA24 jednostek ma istnieć obowiązek cyklicznego potwierdzania ważności danych znajdujących się w rejestrze lub ich aktualizacji, co odbywać się będzie nie rzadziej niż co pięć lat (początkowo planowano przeprowadzać weryfikację nie rzadziej niż raz na dwa lata). Obowiązek ten będzie dotyczyć zarówno nowych wpisów do rejestru, jak i jednostek już zarejestrowanych przed wejściem w życie przepisów ustawy. W przypadku braku potwierdzenia danych w wymaganym terminie organ rejestrujący będzie uprawniony do wykreślenia jednostki z rejestru z urzędu. Oznacza to jednocześnie, że w ciągu pięciu lat od wejścia w życie nowelizacji rejestr REJA24 czeka duża weryfikacja i być może wielkie sprzątanie (sama nowela zacznie obowiązywać dopiero po upływie 12 miesięcy od dnia jej ogłoszenia w Dzienniku Ustaw). REJA24 ma być przez to przydatna również do wpisywania i skutecznego egzekwowania zastawu rejestrowego ustanawianego na jachtach celem zabezpieczenia wierzytelności, co obecnie jest trudne do wyegzekwowania, gdyż w rejestrze jest łatwo się zarówno pojawić, jak i z niego szybko zniknąć.
Po trzecie - zniknie też możliwość rejestracji pod polską banderą jednostek o długości do 7,5 metra, z mocą silnika, która nie przekracza15 kW, a także jednostek śródlądowych.
Jakie kroki w REJA24 musi wykonać posiadacz skutera, który został mu skradziony? - sprawdź w LEX >
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
