Rozwój sytuacji w Trybunale Konstytucyjnym będzie miał wpływ na zaplanowane już rozprawy. Wkrótce okaże się, czy i gdzie zapadną spodziewane orzeczenia, a jeśli tak – w jakim składzie zostaną wydane i czy zostaną uznane. Chodzi o obowiązek zwrotu pomocy covidowej (sprawa o sygn. P 5/25) oraz pierwszeństwo Bankowego Funduszu Gwarancyjnego nad innymi wierzycielami w zaspokojeniu roszczeń z funduszów masy upadłości banku (P 1/25).
Szczególnie doniosła może być sprawa P 1/25, której źródłem jest upadłość Getin Noble Banku. Sędzia komisarz zapytał, czy art. 40 ust. 3 prawa upadłościowego jest zgodny z ustawą zasadniczą w zakresie, w jakim prowadzi do pierwszeństwa zaspokojenia z funduszów masy upadłości przed innymi zobowiązaniami kosztów przymusowej restrukturyzacji upadłego banku poniesionych przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny, z pominięciem sądowej kontroli zasadności roszczenia BFG.
Trybunał Konstytucyjny jeszcze przed wydarzeniami z piątku wyznaczył tę rozprawę na 25 listopada 2026 r. Jakiekolwiek orzeczenie prawdopodobnie nie zostałoby opublikowane w Dzienniku Ustaw, co wywołałoby pytania o jego skutki. Wątpliwości pogłębiała obecność w składzie orzekającym sędziego Jarosława Wyrembaka, którego status jako tzw. dublera jest kwestionowany przez część prawników. Aktualna sytuacja wokół TK jeszcze potęguje niewiadome.
- W sytuacji faktycznego przejęcia kontroli nad TK możliwe są dwa scenariusze: albo zostanie wylosowany nowy skład orzekający, albo rozprawa zostanie zdjęta z wokandy. Wydaje się, że zmiana składu orzekającego przed rozpoczęciem rozprawy jest dopuszczalna. Nie powinno być też problemów ze znalezieniem sędziów mogących rozpoznać sprawę, zwłaszcza że obecnie TK ma wyznaczone jedynie dwie rozprawy – mówi Robert Pogorzelski, adwokat prowadzący własną kancelarię, który reprezentuje w sporach z Getinem kredytobiorców. - Na razie jednak na stronie internetowej TK nadal widnieje informacja o rozprawie wyznaczonej na 25 listopada 2026 r. i tego stanu należy się trzymać – dodaje.
Spór może toczyć się o 6,87 mld, tyle – jak wyliczał w piśmie do rzecznika praw obywatelskich Maciej Szczęsny, prezes BFG – Fundusz przeznaczył „na przeprowadzenie procesu przymusowej restrukturyzacji Getin Noble Bank S.A. oraz zapewnienie nieprzerwanej obsługi klientów Getin Noble Bank S.A. i bezpieczeństwa ich środków”. Łącznie operacja ta kosztowała jeszcze więcej, bo 10,34 mld zł - kolejne 3,47 mld zł dorzuciło osiem największych banków w Polsce, które stworzyły System Ochrony Banków Komercyjnych.
Część prawników uważa, że szczególne uprzywilejowanie BFG może prowadzić do sytuacji, w których swoich należności nie odzyskają inni wierzyciele upadłego banku, przede wszystkim dotychczasowi kredytobiorcy frankowi. Wątpliwości co do konstytucyjności tego stanu rzeczy podzielił w 2025 r., przystępując do sprawy, prof. Marcin Wiącek, ówczesny rzecznik praw obywatelskich. W swojej opinii opowiedział się też za tym, aby wierzytelności BFG z tytułu kosztów przymusowej restrukturyzacji mogły być weryfikowane przez sąd w ramach procedury zatwierdzania listy wierzytelności.
Pozytywną opinię o zgodności art. 440 ust. 3 prawa upadłościowego z konstytucją wydała natomiast sejmowa Komisja Ustawodawcza. Jak mówił na jej posiedzeniu dr hab. Marcin Spyra, ekspert ds. legislacji w Biurze Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu, interes majątkowy pozostałych wierzycieli upadłego banku chronią przepisy art. 241 do 242 ustawy o BFG, czego sąd pytający zdaje się nie dostrzegać. - Ci wierzyciele, którzy w wyniku tego, iż koszty postępowania restrukturyzacyjnego zostały zaspokojone z pierwszeństwem przed ich wierzytelnościami, dostali mniej, niż dostaliby, gdyby doszło do upadłości, mają roszczenia odszkodowawcze do Bankowego Funduszu Gwarancyjnego – mówił dr hab. Marcin Spyra.
Z kolei BFG stoi na stanowisku, że hierarchia zaspokajania jego wierzytelności wynika z prawa Unii Europejskiej i została trafnie ujęta przez polskiego ustawodawcę.
- Wierzytelności te powstają bowiem każdorazowo jako efekt nakładów, które BFG musi czynić w celu prawidłowej realizacji ustawowo określonych zadań z zakresu przymusowej restrukturyzacji. Działania w tym obszarze są zaś zawsze podejmowane przez Fundusz w celu zapobieżenia jeszcze większemu kryzysowi, o charakterze systemowym – napisał we wspomnianym już piśmie prezes Szczęsny. Anna Czyż, kierowniczka Wydziału Komunikacji i Edukacji BFG, przekazała serwisowi Prawo.pl, że jest to aktualne stanowisko Funduszu w omawianej sprawie.
Prezes Szczęsny dodał, że „przyznanie Funduszowi w postępowaniu upadłościowym pierwszeństwa przed innymi wierzycielami nie jest niczym innym jak przejawem woli zapewnienia przez ustawodawcę, aby mechanizm reagowania przez Państwo na kryzysowe sytuacje w bankach funkcjonował sprawnie i miał zapewnione źródło choćby częściowego zwrotu poniesionych w interesie publicznym kosztów”.
- Ewentualny wyrok TK stwierdzający niekonstytucyjność przepisów miałby znaczenie przede wszystkim dla konsumentów, którzy zyskaliby szansę na odzyskanie swoich wierzytelności od Getinu - ocenia mec. Pogorzelski. - Niewykluczone, że zmieniłaby się również sytuacja pełnomocników dochodzących od syndyka zwrotu kosztów sądowych, które obecnie są wypłacane tylko w sprawach zainicjowanych przez syndyka. Trudno natomiast oczekiwać, by takie rozstrzygnięcie zachwiało stabilnością systemu bankowego, skoro BFG cztery lata temu był w stanie sfinansować koszty przymusowej restrukturyzacji banku – dodaje.
Jeszcze wcześniej, bo 18 listopada 2026 r. Trybunał – również z sędzią Wyrembakiem w składzie – ma rozpoznać sprawę P 5/25, dotyczącą obowiązku zwrotu całości pomocy covidowej z powodu braku terminowego rozliczenia świadczenia. Wątpliwości co do tego, czy orzeczenie zapadnie, a jeśli tak – w jakim składzie i czy nie będzie kwestionowane – są te same.
Pytanie do TK zadał Sąd Rejonowy Katowice-Wschód, który nabrał wątpliwości co do zgodności z Konstytucją art. 15gga ust. 19 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Przepis ten przewiduje obowiązek zwrotu całości otrzymanego świadczenia na rzecz ochrony miejsc pracy z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na dofinansowanie wynagrodzenia pracowników z powodu naruszenia obowiązków sprawozdawczych wymienionych w art. 15gga ust 15 pkt 3 tej ustawy. Nie ma przy tym możliwości badania przyczyn naruszenia tych obowiązków oraz skali takiego naruszenia, a także prawidłowości wykorzystania otrzymanego świadczenia. Tak sformułowany obowiązek, według katowickiego sądu, może być sprzeczny z konstytucyjną zasadą demokratycznego państwa prawnego.
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
