Dodatkowe pieniądze dla rolników za podmokłe tereny

Rolnicy dostaną wsparcie finansowe, jeśli gospodarują na obszarach podmokłych i torfowiskach, co ma zapobiec wysuszaniu się tych rezerwuarów wodnych i ich nadmiernej eksploatacji – tak wynika z nowelizacji ustawy o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027, którą w czwartek bez poprawek przyjął Senat. Teraz ustawa trafi na prezydenckie biurko. Senatorowie zgodzili się również na przedłużenie na kolejną dekadę zakazu sprzedaży ziemi rolnej.

Wsparcie finansowe potencjalnie dotyczy nawet ok. 220 tysięcy gospodarstw rolnych na terenie całej Polski mających grunty podmokłe i powierzchni ok. 400 tysięcy hektarów. Zmiana wprowadzona w trakcie prac sejmowych umożliwi rolnikom otrzymanie nowych płatności w ramach ochrony torfowisk już w bieżącym roku. Wprowadzenie nowej formy wsparcia finansowego dla rolników w ramach interwencji rolno-środowiskowo-klimatycznej „Ochrona torfowisk i obszarów podmokłych na gruntach użytkowanych rolniczo” było możliwe w związku ze zmianą przepisów unijnych. Rolnicy będą mogli otrzymać rekompensatę za poniesione koszty oraz utracone dochody z tytułu realizacji wymogów wynikających z normy GAEC 2. Ta unijna norma obowiązuje w Polsce od 15 marca 2025 r. Dotyczy ochrony gleb bogatych w węgiel (torfowiska, tereny podmokłe) i wprowadza zakaz ich osuszania, orania oraz wydobywania torfu. Obejmuje wyznaczone grunty orne i trwałe użytki zielone zakazując ich przekształcania. Dotyczy ona większych gospodarstw.

Kontroli i sankcjom związanym z realizacją warunkowości nie podlegają gospodarstwa o wielkości do 10 ha użytków rolnych – przypomina Podlaski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Szepietowie. 

Trwałe użytki zielone

Nowe przepisy zmieniają definicję trwałych użytków zielonych (TUZ). Precyzują, że to grunty, które są wykorzystywane do uprawy traw lub innych zielonych roślin pastewnych i które (według dotychczas obowiązującej definicji) nie były objęte zmianowaniem upraw przez co najmniej pięć lat. Zmianowanie to planowe następstwo uprawianych roślin na polu, mające na celu utrzymanie żyzności gleby, ograniczenie chorób i szkodników oraz zwiększenie plonów. Nowe przepisy wydłużają ten czas, po którym grunt orny zostaje uznany za TUZ – z 5 do 7 lat. Jak tłumaczyło Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW) w uzasadnieniu do nowelizacji, rozwiązanie to daje rolnikom większą elastyczność w gospodarowaniu gruntami - ogranicza niepotrzebną orkę wykonywaną tylko po to, aby uniknąć zmiany klasyfikacji. Sprzyja też ochronie gleby i lepszemu zatrzymywaniu wody, pozwala skupić działania ochronne na najbardziej cennych przyrodniczo użytkach zielonych. Grunty, które mają już status trwałych użytków zielonych, nie stracą go automatycznie po zmianie definicji. Jednocześnie przepis umożliwia zmianę klasyfikacji gruntów z inicjatywy rolnika, zgodnie z obowiązującymi przepisami. Polska w tej kwestii korzysta z furtki, jaka daje unijne rozporządzenie 2021/2115/UE pozwalające poszczególnym państwom zliberalizować normy zaliczania terenów do TUZ.

Kontynuacja finasowania z lat poprzednich

Nowela ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027 (Dz. U. z 2024 r. poz.1741) dotyczy również interwencji w sprawie wieloletnich zobowiązań rolno-środowiskowo-klimatycznych oraz zalesieniowych podjętych w poprzednich okresach programowania, które od 2026 r. finansowane będą ze środków nowego planu strategicznego. Czego konkretnie dotyczy ta sprawa?

Chodzi o Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020 (PROW 2014–2020) z kilku pakietów: zrównoważonego rolnictwa, cennych siedlisk i zagrożonych gatunków ptaków (zarówno na obszarach Natura 2000 jak i poza nimi). Działania były podejmowane w 2022 r. na okres 5 lat. - Oznacza to, że realizacja tych 5-letnich zobowiązań zakończy się w dniu 14 marca 2027 r., przy czym zgodnie z zasadą n+3 zobowiązania te mogą być finansowane ze środków PROW 2014–2020 maksymalnie do końca 2025 r. Jednocześnie zgodnie z przepisami oraz wytycznymi Unii Europejskiej (UE), w związku ze zmianą źródła finansowania tych zobowiązań, a także w związku z wygaśnięciem z końcem 2025 r. przepisów UE dotyczących Działania rolno-środowiskowo-klimatycznego PROW 2014–2020, jest konieczne dostosowanie tych zobowiązań do przepisów UE dotyczących okresu programowania na lata 2023–2027. Sfinansowanie ostatniego roku realizacji ww. zobowiązań podjętych w 2022 r. ze środków PS WPR 2023–2027 wymaga zatem uwzględnienia tych zobowiązań w przepisach ustawy PS WPR – to długie, ale szczegółowe uzasadnienie do zmiany przepisów, przygotowane przez MRiRW.

Analogiczna zmiana dotyczy wieloletnich zobowiązań zalesieniowych podjętych w ramach planu rozwoju obszarów wiejskich (na okres 20 lat), Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (na okres 15 lat) lub Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (na okres 12 lat).

Wieloletnie zobowiązania zalesieniowe podjęte w poprzednich okresach programowania od 2026 r. będą finansowane ze środków PS WPR 2023-2027, zatem jest konieczne ich dostosowanie do przepisów UE dotyczących okresu programowania na lata 2023-2027 – brzmi ministerialne uzasadnienie.

Teraz ustawa poczeka na decyzje prezydenta Karola Nawrockiego, a nowe rozwiązania mają wejść w życie już 15 marca.

Moratorium na handel państwową ziemią rolną 

Senatorowie nie wprowadzili też poprawek do ustawy, która o kolejne 10 lat (czyli do końca kwietnia 2036 r.) wydłuża wstrzymanie sprzedaży ziemi rolnej z państwowego zasobu. Nowe przepisy zwiększają też areał, który będzie można sprzedać rolnikowi bez zgody ministra rolnictwa - zakazu nie stosowałoby się do nieruchomości rolnych o powierzchni do 5 hektarów. Dotychczas limit ten wynosił jedynie dwa hektary.

Inny „rolny” akt prawny przyjęty w czwartek w Senacie bez poprawek, to nowelizacja ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Nowela ta pozwala Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa (KOWR) wydać do końca 2027 r. niewykorzystane środki, które były przeznaczone na planowany zakup w 2022 r. akcji Krajowej Grupie Spożywczej. Zakup jednak nie doszedł do skutku, pieniądze wróciły na rachunek KOWR i nie można było nimi inaczej dysponować. Zgodnie z nowelą, teraz KOWR mógłby wykorzystać pieniądze m.in. na udzielanie pożyczek na zakup środków do produkcji rolnej, w tym nawozów i środków ochrony roślin, lub na skup, przechowywanie i przetwarzanie produktów rolnych, obejmowanie lub nabywanie akcji lub udziałów w spółkach handlowych oraz nabywanie nieruchomości lub ich części. Inny cel to nabywanie na własność Skarbu Państwa nieruchomości rolnych w celu poprawy struktury obszarowej gospodarstw.

Nowela przewiduje także, że KOWR mógłby również udzielić wsparcia na rzecz odnawialnych źródeł energii (OZE). W szczególności dotyczy to inwestycji w rolnictwie, w tym na realizację inwestycji w OZE, realizowanych na gruntach Zasobu w zakresie budowy, przebudowy lub rozbudowy urządzeń lub instalacji związanych z pozyskiwaniem zielonej energii, w szczególności biogazu rolniczego lub biometanu, w tym włączenia tych instalacji do sieci dystrybucyjnych lub przesyłowych. Zgodnie z ustawą pieniądze muszą zostać wydane końca 2027 r.

Ponadto nowela precyzuje, że w przypadku, kiedy środki finansowe z gospodarowania mieniem Zasobu, przeznaczone na realizację określonych przepisami zadań nie zostały wydatkowane w danym roku albo zostały zwrócone, np. w wyniku nieskutecznego lub nieważnego objęcia lub nabycia akcji lub udziałów w spółkach handlowych, nie podlegają wpłacie do budżetu państwa.

Te dwie nowele również trafią teraz do prezydenta.