Jedną z barier ograniczających stosowanie kryteriów pozacenowych w zamówieniach publicznych pozostaje ryzyko odpowiedzialności osób podejmujących decyzje zakupowe. Chociaż przepisy przewidują uwzględnianie efektów gospodarczych, społecznych i środowiskowych, obawa przed naruszeniem dyscypliny finansów publicznych sprzyja wyborowi ofert opartych przede wszystkim na najniższej cenie – to diagnoza problemu. Dlatego Rzecznik MŚP proponuje rozważenie zmian, które umożliwiłyby szersze stosowanie kryteriów jakościowych, środowiskowych oraz kosztów całego cyklu życia zamawianych produktów i usług. Postulowane rozwiązania zakładają również, że odpowiedzialność zamawiającego następuje w sytuacji, gdy określenie kryteriów oceny ofert rażąco narusza przepisy ustawy z 11 września 2019 r. - Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 793), lub powoduje szkodę w finansach publicznych.
Najniższa cena zakupu stanowi jedynie część rzeczywistego kosztu zamówienia. O jego gospodarczym znaczeniu przesądzają również trwałość dostarczonych rozwiązań, dostępność serwisu, bezpieczeństwo dostaw oraz wydatki ponoszone w kolejnych latach. Tymczasem obecne regulacje skłaniają osoby odpowiedzialne za zamówienia do wyboru rozwiązań najłatwiejszych do uzasadnienia podczas kontroli. Proponujemy stworzenie warunków prawnych pozwalających podejmować racjonalne decyzje zakupowe z uwzględnieniem pełnych kosztów i korzyści gospodarczych – wskazuje Krzysztof Traczyk, Dyrektor Generalny Biura Rzecznika MŚP.
Jak mierzyć local content
Stąd też propozycja wprowadzenia Wskaźnika Realnej Retencji Kapitału (WRRK), który umożliwiłby ocenę wpływu zamówień publicznych na krajową gospodarkę. Podstawą jego obliczania byłyby dane dotyczące przepływów finansowych, zatrudnienia i rozliczeń podatkowych, pozyskiwane między innymi z dokumentacji wykonawców oraz rejestrów publicznych.
W dyskusji o local content zbyt wiele uwagi poświęca się deklaracjom dotyczącym udziału krajowych przedsiębiorstw, a zbyt mało rzeczywistym przepływom kapitału. Sama polska siedziba wykonawcy daje ograniczoną wiedzę o gospodarczym znaczeniu kontraktu. Dlatego rekomendujemy miernik oparty na weryfikowalnych danych, który pozwoli ustalić, jaka część środków wydatkowanych na inwestycję zasila krajową gospodarkę. Państwo powinno dysponować narzędziami umożliwiającymi ocenę efektów własnej polityki zakupowej – podkreśla Traczyk.
Proponowany wskaźnik miałby charakter sprawozdawczy i służyłby ocenie efektów realizowanych zamówień, bez wpływu na punktację ofert w postępowaniach prowadzonych na podstawie PZP. Takie rozwiązanie pozwoliłoby pogodzić potrzebę monitorowania udziału komponentu krajowego z unijnymi zasadami równego traktowania wykonawców i uczciwej konkurencji. W przedstawionych rekomendacjach wskazano również możliwość szerszego wykorzystania kryteriów związanych z kosztami eksploatacji, dostępnością części zamiennych, czasem reakcji serwisu oraz bezpieczeństwem cyfrowym. Ich stosowanie mogłoby sprzyjać przedsiębiorstwom oferującym trwałe rozwiązania i stabilne łańcuchy dostaw, niezależnie od kraju pochodzenia wykonawcy.
Zwiększenie udziału polskich firm w inwestycjach publicznych wymaga świadomego wykorzystania możliwości, jakie zapewniają obowiązujące przepisy. Odpowiednio skonstruowane kryteria zakupowe, połączone z pomiarem rzeczywistych przepływów finansowych, pozwolą ocenić, jakie korzyści dla gospodarki przynoszą poszczególne inwestycje. W ten sposób dyskusję o local content można oprzeć na konkretnych danych, zamiast na deklaracjach – podkreśla Traczyk.
Rzecznik MŚP liczy, że zainicjuje międzyresortową dyskusję nad zmianami legislacyjnymi, opracowaniem praktycznych wytycznych dla zamawiających oraz stworzeniem jednolitej metodologii pomiaru udziału komponentu krajowego w wydatkach publicznych. Proponowane rozwiązania mają służyć zwiększeniu efektywności zamówień i szerszemu uczestnictwu polskich mikroprzedsiębiorców oraz małych i średnich firm w realizacji strategicznych inwestycji.
Konkurs dla mniejszego biznesu
Ideę local content postanowiła wesprzeć Agencja Rozwoju Przemysłu (RP). Agencja ogłasza konkurs dla MŚP, w którym nagrodą jest bezpłatny udział w marcowych targach Power Connect 2027. Nabór wniosków ma ruszyć w listopadzie. Firmy będą mogły zyskać w pełni wyposażone stoisko wielkości sześciu metrów kwadratowych w „Strefie Local Content” podczas odbywających się 17-19 marca 2027 r. w Gdańsku targów.
Polska dysponuje szerokim zapleczem produkcyjnym, technologicznym i inżynieryjnym w sektorze energetyki. Transformacja tego obszaru gospodarki, której jesteśmy świadkami, przynosi ogromną szansę rozwoju krajowym firmom. To one mają stać się partnerami przełomowych inwestycji - podkreśla wiceminister aktywów państwowych Eliza Zeidler.
Wiceprezes ARP Ilona Deręgowska wyjaśnia, że Strefa Local Content ma być specjalnym miejscem wystawienniczym przeznaczonym do prezentacji polskich przedsiębiorstw. Celem jest wsparcie rozbudowy krajowego łańcucha dostaw, a także promocja potencjału polskiego przemysłu. Ostatecznie do udziału ma zostać zaproszonych 80 firm.
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
