Dźwięk bramki antykradzieżowej przy wyjściu ze sklepu potrafi wywołać stres nawet u osoby, która legalnie opłaciła wszystkie zakupy. Zdarza się to także w wyniku pomyłek obsługi sklepu czy błędów technologicznych. Niemniej niejednemu klientowi mocniej zabiło serce w takim momencie – pisze Mateusz Ostrowski, prawnik, doktorant UW.
Często dochodzi do sytuacji, w których pracownik ochrony natychmiast żąda otwarcia torby, okazania zawartości plecaka albo przejścia na zaplecze sklepu. Zdarza się również, że ochrona próbuje wywierać presję psychiczną, sugerując popełnienie kradzieży jeszcze przed jakąkolwiek weryfikacją sytuacji.
Tymczasem przepisy prawa jasno określają granice uprawnień pracowników ochrony. Ochroniarz nie jest funkcjonariuszem policji i nie posiada kompetencji pozwalających na przeprowadzanie przymusowych rewizji osobistych wobec klientów sklepu.
Prawa i obowiązki pracowników ochrony reguluje ustawa o ochronie osób i mienia. Zgodnie z jej przepisami pracownik ochrony może podjąć interwencję wobec osoby stwarzającej bezpośrednie zagrożenie dla życia, zdrowia lub chronionego mienia. Uprawnienia te nie mają jednak charakteru nieograniczonego.
Oznacza to, że ochrona może ująć osobę wyłącznie w sytuacji:
Samo uruchomienie bramki antykradzieżowej nie stanowi jeszcze dowodu kradzieży. Systemy zabezpieczeń bardzo często reagują błędnie, między innymi z powodu nierozmagnesowanych klipsów zabezpieczających, błędów systemu, produktów zakupionych w innych sklepach, elementów elektroniki, kosmetyków lub akcesoriów posiadających znaczniki RFID.
W takich okolicznościach brak jest podstaw do automatycznego traktowania klienta jako sprawcy wykroczenia lub przestępstwa.
Najważniejszą kwestią pozostaje fakt, że pracownik ochrony nie posiada ustawowego prawa do przeszukania klienta. Oznacza to brak możliwości samodzielnego:
Ochrona może jedynie zwrócić się z prośbą o dobrowolne okazanie zawartości bagażu. Klient ma pełne prawo odmówić wykonania takiego polecenia i sama odmowa nie stanowi podstawy do przypisania winy.
Pracownik ochrony nie może również zmuszać klienta do przejścia na zaplecze sklepu ani stosować presji psychicznej mającej wymusić poddanie się kontroli. Bezprawne zatrzymanie osoby lub ograniczenie jej możliwości opuszczenia sklepu może prowadzić do odpowiedzialności cywilnej, a w skrajnych przypadkach także karnej.
W praktyce sądowej wielokrotnie analizowano sytuacje, w których działania ochrony przekraczały dopuszczalne granice interwencji. Szczególne znaczenie ma wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach (sygn. akt I ACa 563/12), dotyczący klientki niesłusznie podejrzanej o kradzież po uruchomieniu bramki antykradzieżowej.
W sprawie tej klientka została zatrzymana przez ochronę oraz zmuszona do okazania zawartości torebki na oczach innych osób. Sąd uznał, że działania pracowników ochrony były bezprawne i doprowadziły do naruszenia dóbr osobistych kobiety, w szczególności jej godności, dobrego imienia oraz poczucia wolności.
W uzasadnieniu podkreślono, że pracownicy ochrony nie posiadają kompetencji przysługujących organom ścigania. Samo podejrzenie popełnienia kradzieży nie uprawnia jeszcze do stosowania działań charakterystycznych dla policyjnej kontroli osobistej.
Sąd zwrócił również uwagę, że przedsiębiorca odpowiada za działania osób wykonujących ochronę na terenie sklepu. Nieuzasadnione oskarżanie klientów, publiczne podważanie ich uczciwości lub wywoływanie upokorzenia może skutkować odpowiedzialnością odszkodowawczą.
Jeżeli ochrona rzeczywiście dysponuje konkretnymi dowodami wskazującymi na popełnienie kradzieży, możliwe pozostaje wezwanie policji. Funkcjonariusze posiadają ustawowe uprawnienia do przeprowadzenia kontroli osobistej oraz dalszych czynności procesowych.
Do czasu przyjazdu patrolu ochrona może podjąć działania wyłącznie w granicach przewidzianych przez ustawę. Niedopuszczalne pozostaje stosowanie przymusu wobec osoby, wobec której brak jest jednoznacznych dowodów popełnienia czynu zabronionego.
W praktyce wiele sytuacji kończy się na błędzie systemu zabezpieczeń albo nieprawidłowo dezaktywowanym znaczniku produktu. Z tego względu automatyczne traktowanie klienta jak sprawcy kradzieży może zostać uznane za działanie naruszające jego prawa.
Piszcząca bramka nie odbiera konsumentowi ochrony prawnej ani prawa do poszanowania godności. Granice interwencji ochrony są wyraźnie określone przez przepisy i nie mogą być rozszerzane wyłącznie na podstawie wewnętrznych procedur sklepu czy presji wywieranej przez personel.
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
