Ochrony dóbr osobistych osób prawnych w kodeksie cywilnym dotyczy jeden przepis - art. 43. Jest jednak lakoniczny. Mówi jedynie, że w ich wypadku stosuje się odpowiednio przepisy o ochronie dóbr osobistych osób fizycznych. Nierzadko więc ciężko jest ustalić, co jest, a co nie jest takim dobrem. Taki sam problem dotyczy również ułomnych osób prawnych. Eksperci postulują zmianę prawa.
Ochrona dóbr osobistych osoby prawnej często gości na wokandzie sądowej, na co zwraca uwagę Czytelnik w ramach akcji "Poprawmy prawo". Zdaniem ekspertów warto zastanowić się nad zmianą przepisów.
Czytaj też: RPO: Osobie prawnej nie przysługuje zadośćuczynienie
W opinii Czytelnika konieczna jest zmiana art. 43 kodeksu cywilnego. Chodzi o dodanie przykładowego katalogu dóbr osobistych osób prawnych oraz wyszczególnienie środków ochrony, które przysługują osobom prawnym w przypadku naruszenia ich dóbr osobistych. Jego zdaniem art. 43 k.c. powinien mieć następujące brzmienie:
Według Czytelnika zmiany są o tyle konieczne, że od 1965 roku, kiedy to k.c. wszedł w życie art. 43 k.c., nie był nowelizowany w tym zakresie. Regulacje prawne odnoszące się do ochrony dóbr osobistych osób prawnych, które uchwalono ponad pół wieku temu, nie dają im gwarancji ochrony na terenie Polski.
Czytaj też w LEX: Ostrowska Klaudia, Czy znak towarowy może być uznany za dobro osobiste? >
Część prawników uważa, że zmiana jest konieczna, rozwieje bowiem wątpliwości. Dzięki temu mniej będzie sporów na tym tle.
- Zaproponowana nowelizacja art. 43 k.c. to krok w dobrym kierunku. Aktualnie przepis jest dość lapidarny. W praktyce może to rodzić trudności interpretacyjne. Dotyczą one z jednej strony tego, jakie konkretnie dobra osobiste przysługują osobie prawnej, a z drugiej – jakich roszczeń może dochodzić osoba prawna w związku z naruszeniem jej dóbr. Oczywiście istnieje w tym zakresie bogate orzecznictwo oraz literatura prawnicza, w których wyszczególniono dobra osobiste osób prawnych. Jednym z najczęściej omawianych dóbr osobistych tych jednostek jest dobre imię. Przykładowo, definicję dobrego imienia osoby prawnej przedstawił Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z 6 sierpnia 2015 r., (sygn. akt: I ACa 544/15), zaś przykłady naruszenia tego dobra można znaleźć w orzeczeniu Sądu Najwyższego z 18 września 2019 r. (sygn. akt: IV CSK 297/18). Jednakże orzeczenia nie są prawnie wiążące, zaś szereg dóbr osobistych może budzić wątpliwość, np. dobro w postaci marki, rozumianej jako nazwa handlowa, przedsiębiorcy - mówi Alicja Rytel, adwokat z Patpol Legał Piróg i Wspólnicy.
Jej zdaniem wyliczenie przykładowych dóbr osobistych osób prawnych oraz wskazanie roszczeń w przepisie zwiększyłoby pewność prawa. - Taka zmiana redakcyjna ułatwiłaby stosowanie przepisu w praktyce. Osoby prawne zaś mogłyby łatwiej ustalić rodzaj chronionych dóbr oraz środki ochrony - dodaje.
Czytaj też w LEX: Ignaczak Agata, Firma jako dobro osobiste spółek prawa handlowego oraz problematyka jego naruszenia w Internecie >
Wtóruje jej Maciej Gawroński, radca prawny i partner w GP Partners. - Doprecyzowanie kodeksu cywilnego w zakresie dóbr osobistych osób prawnych mogłoby być korzystne, szczególnie obecnie, gdy sądownictwo, w tym Sąd Najwyższy, targane jest wewnętrznymi problemami personalnymi a sędziowie wolą zajmować się sobą nawzajem niż swoją misją. Odesłanie do „odpowiedniego” stosowania przepisów o dobrach osobistych osób fizycznych stało się zbyt elastyczne i część sądów przyjmuje, że osoba prawna krzywdy doznać nie może. Ja się z tym poglądem nie zgadzam. Nierzadko zdarza się, że ataki prasowe naruszają kolektywnie godność organizacji, wywierając negatywny wpływ na całość czy dużą część załogi danej firmy - uważa.
Zobacz też linię orzeczniczą: Renoma i dobra sława osoby prawnej jako jej dobra osobiste >
Są jednak prawnicy, którzy uważają, że zmiany są zbyteczne.
- W mojej ocenie obecnie obowiązujące przepisy oraz uzupełniające i interpretujące je orzecznictwo w sposób wystarczający zapewniają ochronę dóbr osobistych osób prawnych - twierdzi Anna Gołębiowska radca prawny w GKR Legal.
Tłumaczy, że nawet przykładowe wymienienie dóbr osobistych osób prawnych jest niepotrzebne. - Jest bowiem poza sporem, że nie wszystkie dobra wymienione w art. 23 k.c. znajdą zastosowanie w przypadku osób prawnych, jak i to, że zarówno w przypadku osób fizycznych, jak i osób prawnych mogą być inne, niewymienione w przepisie dobra zasługujące na ochronę, co potwierdza i wypracowuje orzecznictwo. Nie można także pominąć, że mamy różne osoby prawne, które mają swoją specyfikę. Są to nie tylko spółki, ale także np. fundacje, jednostki samorządu terytorialnego, Skarb Państwa - wyjaśnia.
Czytaj też w LEX: Krystman Martyna, Założenia konstrukcyjne cywilnoprawnej ochrony dóbr osobistych jednostek samorządu terytorialnego >
Ponadto przepisy o osobach prawnych stosuje się także odpowiednio do jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi (art. 33(1) k.c.). Każdy z tych podmiotów ma swoją specyfikę, a zatem trudno wymienić nawet przykładowo dobra osobiste, które będą właściwe im wszystkim.
- Dlatego katalog dóbr osobistych przysługujących danemu podmiotowi powinien być definiowany odrębnie w okolicznościach konkretnego przypadku, co odzwierciedla obecny stan prawny. Poza tym, czy wprowadzenie zmian przepisów dla osób prawnych powinno prowadzić do dodania podobnego doprecyzowania dla jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi - zastanawia się Anna Gołębiowska.
Zobacz linię orzeczniczą: Symboliczne oznaczenia osób prawnych i fizycznych jako dobra osobiste >
Podobnego zdania jest prof. Rafał Adamus, wykładowca Uniwersytetu Opolskiego. - Propozycja doprecyzowania przepisów o dobrach osobistych osób prawnych jest ciekawym postulatem. Niemniej, moim zdaniem, odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów o dobrach osobistych osób fizycznych jest wystarczające - wyjaśnia.
Według niego większy problem dotyczy dóbr osobistych jednostek organizacyjnych bez osobowości prawnej, ale posiadających zdolność prawną, choć i w tym przypadku poprzez art. 43 w zw. z art. 33[1] par. 1 k.c. można sięgnąć do regulacji art. 23-24 k.c. Zatem postulat doprecyzowania kwestii dóbr osobistych osób prawnych nie uporządkuje całości zagadnienia.
Zobacz też linię orzeczniczą: Wizerunek osoby prawnej jako jej dobro osobiste >
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
