Na problem zwrócił uwagę poseł Bartosz Romowicz. Przekonuje, że w debacie publicznej koncentruje się uwagę na sołtysach, pomijając osoby pełniące funkcje przewodniczących zarządów osiedli, dzielnic czy innych jednostek pomocniczych, które nie są sołectwami.
To oczywisty błąd, ponieważ zakres kompetencji tych osób jest tożsamy. W 2023 roku ustawodawca uchwalił ustawę o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa. Oczywiście uchwalenie tych przepisów było dobrym krokiem, ale tylko w części. Pominięto w niej te inne osoby - wskazuje poseł Bartosz Romowicz.
Jego zdaniem jest to problem, ponieważ zakres kompetencji tych osób może być zbliżony.
Poseł przypomniał również, że w 2023 r. wprowadzono ustawę o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa, która nie objęła innych lokalnych funkcji. W interpelacji do Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi zapytał m.in. o możliwość rozszerzenia katalogu uprawnionych oraz o dane dotyczące liczby takich osób w Polsce.
Resort: Świadczenie było pomyślane wyłącznie dla sołtysów
W odpowiedzi (interpelacja nr 16315) Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi podkreśliło, że celem ustawy z 2023 r. było uhonorowanie szczególnej roli sołtysa w samorządzie wiejskim, jako instytucji o silnym zakorzenieniu w tradycji. Resort wskazał jednoznacznie, że zamiarem ustawodawcy nie było objęcie świadczeniem innych osób pełniących funkcje w jednostkach pomocniczych gmin. W związku z tym obecnie nie są prowadzone prace nad zmianą przepisów w tym zakresie.
Dodatkowo ministerstwo zaznaczyło, że ze względu na konieczność zachowania stabilności finansów publicznych nie planuje wprowadzania takich zmian w przyszłości.
Przeczytaj również: Sołtys z żoną i reszta świata. W wielu gminach wciąż funkcjonują mikrosołectwa
Czym różni się rola sołtysa i przewodniczącego osiedla?
W odpowiedzi na interpelację szeroko odniesiono się do różnic między funkcją sołtysa a przewodniczącym rady osiedla czy zarządu dzielnicy.
- Sołtys jest organem wykonawczym sołectwa i działa jako bezpośredni przedstawiciel mieszkańców wsi. Realizuje ich decyzje, reprezentuje ich interesy wobec władz gminy oraz zajmuje się bieżącymi sprawami lokalnymi. Pełni funkcję wykonawczą.
- Przewodniczący rady osiedla działa natomiast w strukturze miejskiej, gdzie jednostką pomocniczą jest osiedle i stoi na czele organu uchwałodawczego, jakim jest rada osiedla. Jego rola polega przede wszystkim na organizowaniu pracy rady, prowadzeniu posiedzeń oraz koordynowaniu działań kolegialnych. Jego działania są ściśle związane z decyzjami podejmowanymi kolegialnie przez wszystkich członków rady.
Resort podkreślił, że różnice te dotyczą zarówno charakteru funkcji, jak i sposobu podejmowania decyzji – indywidualnego w przypadku sołtysa oraz kolegialnego w przypadku organów osiedlowych.
Sołtys działa na terenie wsi i pełni funkcję organu wykonawczego tej jednostki pomocniczej gminy. Oznacza to, że jest osobą, która w praktyce realizuje decyzje podejmowane przez mieszkańców podczas zebrań wiejskich oraz reprezentuje ich interesy wobec władz gminy - podkreśla Adam Nowak, wiceminister rolnictwa i rozwoju wsi.
Świadczenie emerytalne dla sołtysów to bonus za wysługę lat
Dr Bartosz Mendyk, specjalista od prawa samorządowego, wskazuje, że zróżnicowanie statusu finansowego obu tych funkcji opiera się na dwóch kluczowych aspektach: charakterze sprawowanej władzy oraz historycznym bagażu obowiązków.
Sołtys jest organ wykonawczym jednoosobowym. Jest jedynym ustawowym organem wykonawczym sołectwa. Całość ciężaru odpowiedzialności, reprezentacji oraz bieżącej pracy (w tym aktywne zarządzanie funduszem sołeckim) spoczywa na jednej osobie. Sołtys nie ma możliwości formalnego delegowania zadań na innych członków organu wykonawczego, bo taki nie istnieje (rada sołecka jest jedynie organem opiniodawczym). Sołtys często osobiście nadzoruje prace inwestycyjne w ramach funduszu sołeckiego, koordynuje utrzymanie dróg czy świetlic, będąc dostępnym dla mieszkańców 24/7 na terenie swojej wsi.
Zarząd osiedla jest organem kolegialnym. W miastach funkcję wykonawczą sprawuje zespół (zazwyczaj co najmniej trzyosobowy). Przewodniczący zarządu, choć pełni rolę lidera, działa w systemie podziału kompetencji. Zadania statutowe – takie jak przygotowanie planów finansowych, nadzór nad mieniem czy reprezentacja osiedla – są rozproszone na kilku członków zarządu, co znacząco odciąża przewodniczącego względem sołtysa. Ponadto zadania te mają charakter administracyjno-opiniodawczy. Odpowiedzialność za mienie jest dzielona na zarząd, a kontakt mieszkańców z urzędem miasta jest naturalnie ułatwiony przez bliskość geograficzną i strukturę miejską (w tym np. komunikację publiczną).
Zdaniem dr Mendyka świadczenia pieniężne, zwłaszcza te o charakterze emerytalnym, dla sołtysów są formą rekompensaty za dekady pracy w warunkach wysokiego obciążenia społecznego i braku infrastruktury.
Przez lata sołtys był dominującym liderem na wsi. To u niego znajdował się jedyny telefon, on dystrybuował kartki żywnościowe, pełnił rolę inkasenta podatków i był jedynym realnym łącznikiem dla rolników, którzy ze względu na specyfikę pracy i słabą komunikację, rzadko docierali do urzędu gminy. Świadczenie emerytalne dla sołtysów jest więc swoistym „bonusem za wysługę lat” w trudnych warunkach, których przewodniczący zarządów osiedli – działający w strukturach miejskich, lepiej skomunikowanych i zorganizowanych – nigdy nie doświadczali w takim stopniu - wskazuje dr Bartosz Mendyk
Ministerstwo wskazało również, że nie dysponuje danymi dotyczącymi liczby przewodniczących zarządów innych jednostek pomocniczych niż sołectwa.
Jak wyjaśniono, rady osiedli i podobne struktury nie są obowiązkowe, a ich tworzenie zależy od decyzji poszczególnych gmin. W efekcie nie ma obowiązku agregowania takich danych na poziomie centralnym. Dane takie może mieć GUS.
Ile wynosi dodatek emerytalny dla sołtysa w 2026 r.
Z ustawy o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa wynika, że świadczenie emerytalne dla sołtysa przysługuje osobie, która spełnia łącznie trzy warunki:
1. pełniła funkcję sołtysa przez okres co najmniej 7 lat, bez względu na liczbę kadencji;
2. nabyła prawa emerytalne:
- w przypadku kobiet – 60 lat,
- w przypadku mężczyzn – 65 lat.
Przy czym przy ustalaniu okresu pełnienia funkcji sołtysa nie jest wymagane zachowanie ciągłości pełnienia tej funkcji. A do okresu pełnienia funkcji wlicza się również okres pełnienia funkcji sołtysa przed 1989 r.
3) nie była skazana prawomocnym wyrokiem za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe popełnione w związku z pełnieniem funkcji sołtysa.
Od 1 marca 2026 r. po waloryzacji świadczenie pieniężne z tytułu pełnienia funkcji sołtysa wynosi 373,67 zł miesięcznie. Przeczytaj więcej: Dodatek emerytalny dla sołtysów już według nowych zasad.
