WSA: Nie można łączyć funkcji sołtysa z przewodniczeniem radzie sołeckiej

Funkcja przewodniczącego rady sołeckiej nie została ustawowo przewidziana dla sołtysa. Tym samym lokalny prawodawca nie może zawrzeć takiej regulacji w akcie prawa miejscowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim podkreślił, że organ uchwałodawczy nie ma swobody w kształtowaniu struktury organów sołectwa. Nie można też przyjąć, że dopuszczalne jest łączenie funkcji sołtysa i przewodniczącego rady sołeckiej, ponieważ nie zakazują tego przepisy.

Rada gminy podjęła uchwałę w sprawie nadania statutów dla sołectw. Prokurator okręgowy zaskarżył kilka przepisów tego aktu. Zarzucił, że uchwała w sposób nieuprawniony nakłada na sołtysa obowiązek zwoływania posiedzeń rady sołeckiej (w miarę potrzeb, nie rzadziej niż raz w roku) i kierowania jej pracami. Ponadto w statucie określono obowiązki rady sołeckiej, tj.

1. wspomaganie działalności sołtysa,
2. przyjmowanie wniosków od mieszkańców dotyczących sołectwa i jego funkcjonowania,
3. inicjowanie i organizowanie działań społecznie użytecznych dla sołectwa i jego mieszkańców,
4. współpraca z sołtysem w przygotowywaniu uchwał, wniosków, opinii przedkładanych na zebraniu wiejskim.

Spór o radę sołecką

Prokurator okręgowy domagał się stwierdzenia nieważności uchwały w ww. części. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. Organ argumentował, że ustawodawca pozostawił radzie gminy znaczną elastyczność w zakresie określania sposobu zwoływania, prowadzenia i organizacji prac rady sołeckiej. Sprawą zajął się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, który zwrócił uwagę, że stwierdzenie nieważności uchwały może nastąpić, gdy pozostaje ona w wyraźnej sprzeczności z określonym przepisem prawnym, co jest oczywiste i bezpośrednie oraz wynika wprost z treści tego przepisu. Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sporu miał art. 36 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym. Przepis ten stanowi, że organem uchwałodawczym w sołectwie jest zebranie wiejskie, a wykonawczym - sołtys. Działalność sołtysa wspomaga rada sołecka.

Lokalny prawodawca nie ma swobody w kształtowaniu struktury organów

W ocenie sądu, literalne brzmienie tego przepisu wskazuje na odrębny byt podmiotu, jakim jest rada sołecka, w stosunku do organu wykonawczego - sołtysa. Tym samym nie jest możliwe łączenie funkcji sołtysa z przewodniczeniem radzie sołeckiej. Skoro bowiem funkcja przewodniczącego rady sołeckiej nie została ustawowo przewidziana dla sołtysa, to lokalny prawodawca nie może takiej funkcji określić w akcie prawa miejscowego. WSA podkreślił, że organ uchwałodawczy nie ma swobody w kształtowaniu struktury organów sołectwa. Nie jest zatem dopuszczalne przyjęcie wykładni, że nie narusza prawa regulacja, zgodnie z którą przewodniczącym rady sołeckiej jest sołtys, ponieważ żaden przepis prawa nie zakazuje łączenia tych funkcji. Trzeba mieć bowiem na względzie, że z konstytucyjnej zasady legalności wynika, że w przypadku gdy normy prawne nie przewidują wyraźnie kompetencji organu państwowego, to nie wolno jej domniemywać.

Rada sołecka nie pełni w jednostce pomocniczej roli organu

Sąd wskazał, że zwoływanie, prowadzenie posiedzeń i kierowanie pracami organu należą do jego przewodniczącego. Jako niedopuszczalne należy więc uznać przyjęcie regulacji, zgodnie z którą pracami organu będzie kierowała osoba, która nie jest jego przewodniczącym. Kluczowy jest jednak fakt, że rada sołecka nie pełni w jednostce pomocniczej roli organu. WSA podkreślił, że nie posiada ona własnych kompetencji. Rada sołecka pełni funkcje o charakterze doradczym i opiniodawczym. Celem jej utworzenia jest wspomaganie sołtysa w realizacji jego zadań. W statutach sołectw należało więc określić organizację i zadania organów jednostki pomocniczej, a nie rady sołeckiej. W świetle powyższego, WSA stwierdził nieważność zaskarżonych przepisów.

Wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 19 lutego 2026 r., sygn. akt II SA/Go 707/25, nieprawomocny