Polisy dla sołtysów pratyka gmin

Nowelizacja ustawy o samorządzie gminnym wprowadziła m.in. obowiązek zakupu przez gminy ubezpieczeń odpowiedzialności cywilnej (OC) oraz następstw nieszczęśliwych wypadków (NNW), które będą chroniły sołtysów podczas wykonywania zadań inkasenta podatkowego lub przy realizacji umów związanych z mieniem komunalnym. Nie oznacza to, że są to teraz polisy obowiązkowe, ale jest przymus zawarcia ubezpieczenia. Przeczytaj więcej: Sołtys z ubezpieczeniem, a jednostki pomocnicze z nowymi kompetencjami.

Są gminy, w których sołtysi nie mają wskazanych wyżej obowiązków, takie więc jednostki nie muszą kupować polis dla sołtysów.

- Dotychczas w pojedynczych postępowaniach przetargowych pojawiały się wprost postanowienia o objęciu ochroną sołtysów. W nowych postępowaniach przetargowych zapewne stanie się to standardem – mówi Krzysztof Pilc, koordynator ds. underwritingu z Zespołu Underwritingu Ubezpieczeń OC i Transportowych, Biuro Analiz i Oceny Ryzyka Ubezpieczeń Korporacyjnych w PZU.

Odkryj LEX Expert AI - innowacyjne narzędzie, które zmienia sposób pracy prawników >>>

Sołtys może wyrządzić szkodę

Funkcję sołtysa pełni ponad 40 tysięcy osób. Sołtys jest organem wykonawczym sołectwa, czyli jednostki pomocniczej samorządu gminnego. Do jego podstawowych zadań należy reprezentowanie sołectwa wobec organów gminy, organizowanie zebrań wiejskich oraz wspieranie lokalnych inicjatyw. Ze względu na pełnione obowiązki sołtys posiada status funkcjonariusza publicznego. W zakresie OC gminy zwykle decydują się na objęcie ochroną sołtysów w ramach ogólnej umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej gminy.

- Wiele gmin posiada już podstawowe ubezpieczenia majątkowe i OC, które są standardem. Dotychczas uwzględnienie sołtysa w ramach ubezpieczenia OC zależało od gminy i nie odbywało się automatycznie. Po zmianie przepisów gminy muszą dostosować zakres ochrony do wymogów prawa - może to nastąpić poprzez rozszerzenie posiadanej polisy OC gminy lub zawarcie odrębnej polisy OC dla sołtysa. Zapewne warto sprawdzić, co jest bardziej korzystne składkowo, samo rozszerzenie polisy OC ogólnej gminy nie powinno generować wysokiej składki, a może być korzystniejsze z uwagi na wysokość sumy gwarancyjnej w polisie OC – wyjaśnia Marlena Stańczak-Libich, dyrektor Działu Klienta Strategicznego, Marsh Polska.

W przypadku ubezpieczenia NNW umowy grupowe gmin z reguły nie obejmują sołtysów. Konieczne jest więc zawarcie osobnej polisy lub rozszerzenie obowiązującej umowy o odpowiednią klauzulę, która włączy sołtysa do ochrony.

Gminy przeważnie zatroszczyły się o zakup ubezpieczeń w końcówce ubiegłego roku.

- Kumulacja zapytań dotyczących ubezpieczenia mienia oraz odpowiedzialności cywilnej jednostek samorządu terytorialnego przypada na ostatni kwartał roku, można stwierdzić, że wiele ofert procedowanych w 2025 r. zawierało już wymagania dotyczące ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej oraz następstw nieszczęśliwych wypadków sołtysów i inkasentów. Jednocześnie, ze względu na różne terminy rozpoczęcia ochrony ubezpieczeniowej, proces ofertowania wciąż trwa i obejmuje kolejne jednostki – mówi Magdalena Trzecińska, zastępca dyrektora Biura Ubezpieczeń Majątkowych Towarzystwo Ubezpieczeń Wzajemnych "TUW".

Ubezpieczenia OC i NNW sołtysów nie są nowością na rynku.

- Wcześniej funkcjonowały ubezpieczenia dobrowolne w tym zakresie, jednak zainteresowanie nimi było umiarkowane i zależne od lokalnych doświadczeń. Nie odnotowaliśmy dotychczas szkód ze wskazanego zakresu - podaje Paulina Łagiewka, dyrektor Działu Zamówień Publicznych w Attis Broker.

Niskie sumy gwarancyjne

Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej chroni przed finansowymi konsekwencjami szkód wyrządzonych osobom trzecim podczas pełnienia funkcji. Do tej pory szkody wyrządzone przy tej okazji nie były częste, ale teoretycznie mogą się zdarzyć. Wiązać się mogą one z pełnieniem obowiązków inkasenta i z poborem podatków lokalnych (np. podatek rolny, leśny, od nieruchomości) w drodze inkasa, zarządzaniem mieniem komunalnym (odpowiedzialność wynikająca z realizacji umów dotyczących zarządzania i korzystania z mienia należącego do gminy), realizacją uchwał rady gminy.

- Ustawodawca nie nałożył minimalnych parametrów co do wysokości takiej polisy, co pozostawia dużą swobodę i może powodować, że polisy będą zawarte na niskie sumy gwarancyjne – zauważa Marlena Stańczak-Libich.

Polisa obejmuje zakresem zarówno szkody w mieniu, jak i na osobie (np. urazy).

Jak zaznacza Maciej Gąsiorowski, zastępca kierownika Zespołu Ubezpieczeń Korporacyjnych w Saltus Ubezpieczenia, spod ochrony wyłączone są co do zasady szkody wyrządzone celowo (umyślnie), wobec bliskich, czyste straty finansowe oraz uszkodzenia mienia znajdującego się pod kontrolą sołtysa, czyli np. uszkodzenia służbowego sprzętu elektronicznego, za który sołtys odpowiada na zasadach ogólnych lub pracowniczych. Polisa nie pokrywa także szkód związanych z ruchem pojazdów mechanicznych – odpowiedzialność za te szkody reguluje odrębne, komunikacyjne ubezpieczenie OC, czy też szkód w dokumentach, aktach czy danych elektronicznych, a także grzywien i kar administracyjnych. Ochrona nie obejmuje także wartości skradzionej gotówki – w przypadku napadu lub kradzieży pieniędzy (np. pobieranych podatków w drodze inkasa).

Parę złotych za uszczerbek na zdrowiu

Ubezpieczenie NNW chroni przed skutkami zdarzeń losowych doznanych podczas pełnienia funkcji. W praktyce oznacza to wypłatę odszkodowania za uszczerbek na zdrowiu. Polisa może obejmować również m.in. zwrot kosztów leczenia na terenie Polski, nabycia przedmiotów ortopedycznych, rehabilitacyjnych czy środków pomocniczych w leczeniu. Spod ochrony są wyłączone szkody umyślne, powstałe pod wpływem alkoholu lub narkotyków czy podczas uprawiania sportów wysokiego ryzyka.

Ustawodawca nie podał jednak szczegółowych wymogów, co do wysokości sum gwarancyjnych ani zakresu ubezpieczeń. Gminy zatem kupują najczęściej polisy z niskimi sumami ubezpieczenia 5 tys., rzadziej 10 tys. zł. To oznacza, że w razie niewielkiego uszczerbku na zdrowiu otrzymane świadczenie będzie symboliczne, ale też koszt dla gminy nie jest wysoki, zwykle oscyluje wokół 10 zł za jedną osobę objęta ochroną. Gminy nie ukrywają, że przy wyborze oferty kierowały się albo ceną, albo stosunkiem ceny do zakresu proponowanej ochrony ubezpieczeniowej.