Dowód osobisty będzie można odebrać w innej gminie

Projekt nowelizacji przepisów dotyczących dowodów osobistych, paszportów i rejestrów państwowych został zmieniony przez MSWiA po konsultacjach. W porównaniu z wersją z lutego 2026 r. czerwcowy projekt rozszerza dostęp urzędów do rejestrów, umożliwia odbiór dowodu osobistego w innej gminie, wprowadza procedurę przywracania ważności dokumentów unieważnionych przez pomyłkę oraz przesuwa termin wejścia w życie nowych rozwiązań o pięć miesięcy. Pojawiła się też większa ochrona danych osób żyjących, zawartych w dokumentacji osób zmarłych.

Rząd przygotował obszerny projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu optymalizacji procesów w zakresie spraw obywatelskich. Nowelizacja obejmie cztery kluczowe akty prawne dotyczące tożsamości i statusu obywateli: ustawę o dowodach osobistych, Prawo o aktach stanu cywilnego, ustawę o dokumentach paszportowych oraz ustawę o obywatelstwie polskim. O projekcie przeczytasz szerzej w tekście: Będą zmiany w dowodach, aktach stanu cywilnego i paszportach

Między lutową a czerwcową wersją projektu nowelizacji ustaw zaszły istotne zmiany. Większość z nich ma charakter doprecyzowujący, jednak część rozszerza kompetencje organów administracji oraz zakres wykorzystywanych danych.

Szerszy dostęp do rejestrów państwowych

W projekcie z lutego dostęp do Rejestru Dokumentów Paszportowych oraz Rejestru Dowodów Osobistych w sprawach o obywatelstwo miał otrzymać wyłącznie minister właściwy do spraw wewnętrznych. W wersji czerwcowej uprawnienie to rozszerzono również na wojewodów. Dodatkowo projekt przewiduje dostęp do rejestru stanu cywilnego.

Rozszerzony został także katalog źródeł wykorzystywanych do potwierdzania tożsamości osoby zgłaszającej utratę lub uszkodzenie dowodu osobistego. Oprócz dokumentów i danych z Rejestru Dowodów Osobistych organ gminy będzie mógł posługiwać się również danymi zawartymi w rejestrze PESEL, jeżeli osoba nie będzie posiadała takich danych.

O dodatkowe uprawnienia zabiegało również środowisko notarialne. Stowarzyszenie Notariuszy RP wskazuje, że dostęp do Rejestru Dowodów Osobistych pozwoliłby szybko zweryfikować, czy dokument nie został unieważniony, zgłoszony jako utracony lub sfałszowany. Zdaniem notariuszy ograniczyłoby to ryzyko kradzieży tożsamości oraz zawierania umów przez osoby nieuprawnione.

Obecnie notariusze mogą weryfikować dokumenty tożsamości wyłącznie w sposób „organoleptyczny”, ręcznie przepisując dane z dowodów tożsamości stron do baz danych Kancelarii, rejestrów publicznych oraz dokumentów notarialnych. Udostępnienie notariuszom możliwości skorzystania z najnowszych, bezpiecznych metod weryfikacji tych dokumentów zwiększy ponadto bezpieczeństwo obrotu prawnego, usprawni proces weryfikacji tożsamości stron - klientów i ich beneficjentów rzeczywistych zwłaszcza – dowodzi w zarząd główny Stowarzyszenia Notariuszy RP.

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji nie uwzględniło tego postulatu.

Więcej obowiązków przy paszportach

Znaczące zmiany pojawiły się także w przepisach paszportowych. Czerwcowa wersja projektu przewiduje obowiązek gromadzenia w ewidencjach paszportowych dodatkowych danych, w tym dat i miejsc urodzenia rodziców osoby, dla której wydawany jest dokument.

Projekt mocniej akcentuje również obowiązek składania pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczeń o pozostawaniu dziecka pod władzą rodzicielską. Takie oświadczenia mają być składane nie tylko przy składaniu wniosku o wydanie paszportu, ale także przy jego odbiorze oraz zgłaszaniu utraty dokumentu.

Usunięto natomiast zapis przewidujący, że opłata paszportowa nie podlega zwrotowi po złożeniu wniosku. W nowej wersji projekt koncentruje się jedynie na zasadach zwrotu nadpłat.

Doprecyzowano również, że zniszczeniu podlegać będą nie tylko unieważnione dokumenty, lecz także paszporty nieodebrane przez uprawnioną osobę przed upływem terminu ich ważności.

Dowód będzie można odebrać w innej gminie

Jedna z bardziej odczuwalnych dla obywateli zmian dotyczy odbioru dowodów osobistych. Obecnie dokument trzeba odebrać w urzędzie gminy, w którym został złożony wniosek. W projekcie z czerwca pojawia się w tym zakresie zmiana.

Nowelizacja umożliwia wskazanie już na etapie składania wniosku innej gminy jako miejsca odbioru dokumentu. Organem wydającym dowód pozostanie jednak gmina przyjmująca wniosek. Projektodawca doprecyzowuje również zasady dostarczania dokumentów między urzędami oraz właściwość organów do wydawania decyzji odmownych i unieważniania dokumentów.

Rozwiązanie to ma zwiększyć elastyczność procedur administracyjnych i ograniczyć niedogodności dla osób, które na co dzień przebywają daleko od miejsca złożenia wniosku - podaje MSWiA w uzasadnieniu.

Projekt z czerwca doprecyzowuje również sytuacje, w których nie będą stosowane standardowe procedury zgłaszania utraty dowodu osobistego. Dotyczy to przypadków, gdy utrata dokumentu została zgłoszona Straży Granicznej podczas odprawy granicznej albo Policji w związku z przestępstwem.

Przeczytaj także: WSA: Bez karty urodzenia dziecka nie można nadać numeru PESEL

Przywracanie ważności dokumentów po urzędowej pomyłce

Nowością jest także możliwość przywrócenia ważności dowodu osobistego lub paszportu, jeżeli zostały unieważnione wskutek oczywistej pomyłki. Procedura będzie miała charakter czynności materialno-technicznej i będzie mogła zostać zastosowana pod warunkiem, że od unieważnienia nie upłynęło więcej niż 30 dni.

Rozszerzono również katalog przypadków, w których urząd nie będzie musiał informować obywatela o unieważnieniu dowodu osobistego po zmianie danych. Nowe wyłączenia obejmują m.in. powrót do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa oraz zmianę imienia lub nazwiska dokonaną na podstawie decyzji administracyjnej.

Dodatkowo czerwcowy projekt wprowadza przepisy regulujące niszczenie unieważnionych paszportów przez organy paszportowe oraz ich przekazywanie ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych w cyklu pięcioletnim.

Projekt wprowadza też nowe ograniczenie dotyczące udostępniania dokumentacji związanej z dowodami osobistymi osób zmarłych. Członkowie rodziny będą mogli uzyskać dostęp do takich dokumentów, jednak z wyłączeniem danych dotyczących osób żyjących. Takiego zastrzeżenia nie przewidywała lutowa wersja projektu 

Przepisy później wejdą w życie

Zmiany dotyczą również finansowania reformy. Choć całkowity limit wydatków ministra właściwego do spraw informatyzacji nie uległ zmianie i nadal wynosi 13,23 mln zł, zmodyfikowano harmonogram wydatków w poszczególnych latach.

Najważniejsza z perspektywy obywateli  jest jednak zmiana terminu wejścia w życie nowych przepisów. W lutowej wersji projektu zakładano, że nowe rozwiązania zaczną obowiązywać od 1 lipca 2026 r. Obecnie termin ten został przesunięty na 1 grudnia 2026 r.