Rząd przyjął zmiany ważne dla NGO – mniej formalności, wyższe limity

Organizacje pozarządowe (NGO) w Polsce od lat narzekają na nadmiar formalności i ograniczony dostępem do szybkiego finansowania lokalnych inicjatyw. Rząd przyjął 12 maja projekt nowelizacji ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz ustawy o grach hazardowych, która ma ułatwić działalność społecznikom. Nowelizacja przewiduje m.in. wyższe progi dla uproszczonej sprawozdawczości, większą elastyczność w realizacji zadań publicznych i nowe formy wsparcia społeczników. Regulacje mają wejść w życie od 1 września 2026 r. i objąć organizacje działające na terenie całej Polski.

Projekt nowelizacja ustawy przewiduje zniesienie obowiązku wkładu finansowego przy projektach. Wyjątkiem będą projekty inwestycyjne finansowane przez samorządy. NGO przy realizacji zadań publicznych będą musiały zapewnić:

• wkład osobowy (np. wolontariat, praca społeczna jego członków) lub
• wkład rzeczowy (np. sprzęt, materiały)

Przy czym – jeżeli organ administracji publicznej zlecający realizację zadania publicznego dopuści taką możliwość – organizacje pozarządowe będą mogły dokonać zastąpienia całości lub części wkładów rzeczowych lub osobowych środkami finansowymi własnymi lub środkami finansowymi pochodzącymi z innych źródeł. Decyzja o zastąpieniu tych wkładów środkami finansowymi będzie należała do danej organizacji pozarządowej, a informacja o dokonaniu tego zastąpienia będzie wskazywana w ofercie realizacji zadania publicznego. Zmiany mają ułatwić dostęp do konkursów dla małych organizacji, które nie mają kapitału własnego.

Przeczytaj także: 30 mln zł dla małych NGO – rządowy program na 2026 r.

Wyższe limity w trybie „małych dotacji”

Projekt przewiduje podwyższenie limitów finansowych dotyczące zlecania realizacji zadań lokalnych i regionalnych. Maksymalna kwota dofinansowania zadania lokalnego lub regionalnego przez samorząd wzrośnie:

dotacja na jedno zadanie:

• z 10 tys. zł do 20 tys. zł

roczny limit dla jednej organizacji:

• z 20 tys. zł do 40 tys. zł

udział budżetu samorządu na zadania zlecone NGO

• z 20 proc. do  30 proc.

Jednocześnie w przypadku realizacji zadania publicznego o charakterze lokalnym lub regionalnym, zleconego w trybie tzw. „małych dotacji”, zostanie zniesiony obowiązek realizacji tego zadania w okresie nie dłuższym niż 90 dni.

Zmiany pozwolą jednostkom samorządu zwiększyć większa elastyczność zlecania zadań, organizacjom pozarządowym stworzą większy dostęp do szybkiego finansowania lokalnych inicjatyw.

Uproszczona sprawozdawczość dla najmniejszych organizacji

Przyjęte przez rząd przepisy przewidują, że organizacje pożytku publicznego (OPP) z przychodami do 200 tys. zł rocznie (obecnie 100 tys. zł) będą mogły korzystać z uproszczonych sprawozdań z działalności.

Projekt przesuwa jednocześnie termin publikacji informacji o wydatkowaniu przez OPP środków z 1,5 proc. PIT z 31 grudnia na 31 stycznia, aby zapewnić więcej czasu na analizę danych i poprawić jakość opracowania.

Przewodniczący Komitetu do spraw Pożytku Publicznego wyjaśnia, że OPP składają sprawozdania nawet do 30 listopada, a część – z opóźnieniem.   W tym samym czasie (do 15 grudnia) NIW‑CRSO publikuje wykaz OPP uprawnionych do 1,5 proc PIT.  Skumulowanie tych obowiązków w jednym miesiącu (grudniu) utrudnia rzetelną analizę danych.

Przeczytaj także: Mniejsze Organizacje Pożytku Publicznego bez obowiązku badania sprawozdań

Nowe zdania dla NGO

Lista zadań, które będzie można zlecać NGO zostanie rozszerzona o:

• obronę cywilną (realizacji zadań mających na celu ochronę ludności cywilnej przed zagrożeniami wynikającymi z działań zbrojnych i ich następstw, zmiana umożliwi NGO zawieranie porozumień na realizację tych zadań).
• pracę z młodzieżą  (zmiana ta ma na celu wyeliminowanie pojawiających się wątpliwości w zakresie klasyfikowania działań w obszarze pracy z młodzieżą do sfery zadań publicznych)

Nowe formy wyróżnienia społeczników

Nowelizacja wprowadza odznakę „Za Zasługi dla Społeczeństwa Obywatelskiego”. Odznaka będzie przyznawana przez Przewodniczącego Komitetu przykładowo społecznikom, członkom organizacji pozarządowych czy wolontariuszom, legitymującym się szczególnymi zasługami w działaniach na funkcjonowania i rozwoju społeczeństwa obywatelskiego w Polsce. Odznaka będzie nadawana przez Przewodniczącego Komitetu z własnej inicjatywy albo na wniosek Rady Działalności Pożytku Publicznego lub co najmniej 10 organizacji pozarządowych.

Szczegółowy tryb postępowania w sprawie o nadanie odznaki, wzór odznaki oraz wzory odpowiednich dokumentów, jak również sposób noszenia odznaki Przewodniczący Komitetu określi w drodze rozporządzenia

Nowela ustanawia też 24 kwietnia – Dniem Społeczeństwa Obywatelskiego w celu popularyzacji roli sektora organizacji pozarządowych dla budowy społeczeństwa obywatelskiego.

Likwidacja Funduszu Wspierania OPP

Projektowana nowelizacja przewiduje rezygnację obowiązku przyjmowania planu prac przez Komitet do spraw Pożytku Publicznego i przedstawiania go do zatwierdzenia przez Radę Ministrów. Dotychczasowa praktyka funkcjonowania Komitetu wykazała również ograniczoną zasadność i przydatność obowiązku przedstawiania planu pracy Komitetu do zatwierdzenia Radzie Ministrów.

Kolejna zmiana dotyczy likwidacji Funduszu Wspierania Organizacji Pożytku Publicznego – z jednoczesnym przesunięciem środków tego funduszu na rachunek Funduszu Wspierania Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego, utworzonego na podstawie ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych, którego dysponentem jest Przewodniczący Komitetu do spraw Pożytku Publicznego. Dotychczasowy cel likwidowanego Funduszu Wspierania Organizacji Pożytku Publicznego, polegający na wzmocnieniu potencjału opp w drodze wyrównywania ich szans, będzie mógł być realizowany przez wdrażanie stosownych działań finansowanych ze środków Funduszu Wspierania Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego.

Zmiany mają zasadniczo wejść w życie od 1 września 2026 r.