Prof. Sławomir Patyra, nowy sędzia TK, już po ślubowaniu w Pałacu Prezydenckim
28 lipca w Pałacu Prezydenckim odbyło się ślubowanie profesora Sławomira Patyry, który 11 czerwca został wybrany przez Sejm na sędziego Trybunału Konstytucyjnego, w sumie siódmego nowego sędziego. Tymczasem nadal trwa batalia wokół czwórki sędziów TK: Krystiana Markiewicza, Marcina Dziurdy, Macieja Taborowskiego oraz Anny Korwin-Piotrowskiej, którzy złożyli ślubowanie w Sejmie, a nie zostali zaproszeni na nie do Pałacu.
Prof. Patyra to konstytucjonalista od 1994 r. związany z Uniwersytetem Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, gdzie od 2019 r. pełni funkcję kierownika Katedry Prawa Konstytucyjnego na wydziale Prawa i Administracji. Od 2013 r. pracuje także na Uniwersytecie Radomskim im. Kazimierza Pułaskiego. Jest wykładowcą akademickim oraz współautorem kilku podręczników, a także członkiem m.in. Polskiego Towarzystwa Prawa Konstytucyjnego. Od 2013 r. jest radcą prawnym i członkiem Okręgowej Izby Radców Prawnych w Lublinie. Od tamtego czasu współpracuje także z Krajową Radą Radców Prawnych.
Nowy sędzia TK o niedopuszczonej do orzekania czwórce
Profesor Patyra po wyjściu z Pałacu Prezydenckiego nawiązał do sytuacji sędziów niezaproszonych do złożenia ślubowania w Pałacu Prezydenckiego.
- Oceniam to negatywnie. Solidaryzuję się z nimi, podobnie jak dwójka sędziów, którzy również w marcu zostali wybrani - powiedział. Dodał, że decyzja o nieprzyjęciu ślubowania wobec części wybranych przez Sejm sędziów TK jest dla niego niezrozumiała w sensie prawnym.
Natomiast dlatego, że jestem sędzią TK, nie zamierzam żadnych supozycji politycznych na ten temat głosić. Oceniam to z punktu widzenia prawnego jako bardzo niefortunne wydarzenie - mowa oczywiście cały czas o czwórce sędziów, którzy czekają na możliwość objęcia urzędu i możliwość nawiązania stosunku służbowego – dodał.
Zaznaczył, że jego zdaniem TK w obecnym składzie ciągle nie jest zdolny do tego, by rozpatrywać wszystkie wnioski i skargi, które na rozpatrzenie czekają.
Ponieważ pomijanie dzisiaj w procedurze wyznaczania składów sędziowskich czterech legalnie wybranych sędziów kładzie się cieniem nielegalności na wszystkie decyzje, które TK będzie dzisiaj podejmował. W związku z tym wchodzę do Trybunału Konstytucyjnego ze świadomością, jak trudna i poniekąd niewdzięczna jest to dzisiaj rola – powiedział prof. Patyra.
Podkreślił, że jego zdaniem TK funkcjonuje z dwoma osobami nieuprawnionymi do orzekania i czterema, z którymi nie nawiązano stosunku służbowego, choć złożyły ślubowanie w taki sposób, w jaki mogły je złożyć. Ocenił, że „to, że nie zostało to w poważny sposób potraktowane przez władze TK” ocenia jako „fatalny eksces” o daleko idącym wpływie na funkcjonowanie TK i na ważność orzeczeń, które TK będzie podejmował.
Nowy sędzia TK odmówi orzekania?
Prof. Patyra zapowiedział również, że solidaryzuje się z sędziami TK, którzy „są bezprawnie pozbawieni możliwości udziału w pracach Trybunału”. Oświadczył, że z tego względu nie będzie uczestniczył w jakichkolwiek procedurach związanych z orzekaniem w Trybunale Konstytucyjnym, jak w innych postępowaniach związanych ze sprawami organizacyjnymi dotyczącymi TK, dopóki ci sędziowie nie będą mogli orzekać.
Mam zamiar złożyć oświadczenie o odmowie orzekania, ponieważ nie wyobrażam sobie tego, abym dzisiaj składając ślubowanie, że będę stał na straży konstytucji, od jutra tę konstytucję łamał. Jest to absolutnie niezgodne z moimi przekonaniami o tym, jak powinien wyglądać etos sędziego Trybunału Konstytucyjnego – podkreślił.
Dodał, że wraz z sędziami wybranymi w marcu przez Sejm tworzy zespół sędziów TK, którzy - jak mówił - „są w pełni zmobilizowani do tego, aby przywrócić Trybunałowi Konstytucyjnemu jego właściwy, konstytucyjny, ustrojowy kształt”. Zapewnił, że znając biografie zawodowe tych sędziów, nie ma wątpliwości, że będą oni stanowić „wartość dodaną, jeśli chodzi o merytoryczne podejście do spraw tak ważnych, jak zachowanie gwarancji państwa prawnego”.
Patyra oświadczył też, że ślubowanie złożył „w Pałacu Prezydenckim, ale wobec narodu”. - W rocie ślubowania wyraźnie jest bowiem stwierdzone, że ślubuję dochować wierności narodowi, ale ślubuję też stać na straży konstytucji. Nie mam co do tego żadnych wątpliwości, że wszyscy ci państwo, którzy tutaj stoją wraz ze mną, ale także ci, którzy dzisiaj z przyczyn obiektywnych nie mogli się z nami tutaj pojawić, w pełni również ten standard podzielają - powiedział.
W tle spór o czterech sędziów TK
Przypomnijmy, że 9 kwietnia w Sejmie, w obecności m.in. notariusza, odbyło się ślubowanie szóstki sędziów TK wybranych 13 marca br. przez Sejm. Czworo z nich: prof. Krystian Markiewicz, prof. Marcin Dziurda, prof. Maciej Taborowski oraz sędzia Anna Korwin-Piotrowska, ślubowało po raz pierwszy. Prezydent Karol Nawrocki nie zaprosił ich bowiem dotąd na ślubowanie do Pałacu Prezydenckiego. Nie było też dotychczas informacji, że tego zaproszenia nie będzie. Dr Magdalena Bentkowska i prof. Dariusz Szostek zrobili to po raz drugi, ponieważ 1 kwietnia br. złożyli ślubowanie podczas uroczystości z udziałem prezydenta w Pałacu.
Czytaj też w LEX: Konstytucyjne standardy procedury wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego >
Kwestię ślubowania sędziów TK reguluje art. 4 ustawy o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (ustawa z 30 listopada 2016 r.). Zgodnie z nim osoba wybrana na stanowisko sędziego Trybunału składa wobec Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej ślubowanie. Odmowa złożenia ślubowania jest równoznaczna ze zrzeczeniem się stanowiska sędziego Trybunału. Z kolei, w myśl art. 5, stosunek służbowy sędziego Trybunału nawiązuje się po złożeniu ślubowania. Prezes Święczkowski przydzielił następnie sprawy i gabinety dwójce sędziów, którzy ślubowali w Pałacu Prezydenckim, a w przypadku pozostałych poinformował, że nie może nawiązać stosunku służbowego, dopóki nie dostanie informacji od prezydenta, że ich ślubowanie w Sejmie traktuje jako ślubowanie zgodne z ustawą.
Czytaj też w LEX: Znaczenie trójpodziału władzy dla wymiaru sprawiedliwości >
Kolejnym etapem było wydanie 6 maja przez Europejski Trybunał Praw Człowieka zabezpieczenia nakazującego Polsce zapewnienie, by jej właściwe władze publiczne powstrzymały się od utrudniania objęcia i wykonywania obowiązków sędziowskich przez sędziów Trybunału Konstytucyjnego wybranych przez Sejm 13 marca 2026 roku. A 12 maja Trybunał wydał wyrok, w którym wskazał, że art. 4 ust. 1 ustawy o statusie sędziów TK, rozumiany w ten sposób, iż nakłada na prezydenta obowiązek odebrania ślubowania od osoby wybranej przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej na sędziego TK, jest niekonstytucyjny. Zaznaczył również, że ślubowanie „wobec” prezydenta oznacza „w obecności” prezydenta.
Zgłoszono jednak dwa zdania odrębne. M.in. sędzia Jarosław Wyrembak wskazał, że ten wyrok może być oceniany jako precedens zagrażający w wymiarze systemowym, konstytucyjnym i ustawowym regułom obsadzania urzędów, organów i stanowisk. Następnie 11 czerwca Sejm wybrał kolejnego sędziego TK, prof. Sławomira Patyrę.15 lipca marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty zwrócił się w tej sprawie do prezydenta Karola Nawrockiego „o niezwłoczne podjęcie działań umożliwiających przystąpienie do sprawowania mandatu sędziego TK przez Sławomira Patyrę”. Do prezydenta pisał też sam prof. Patyra.
Czytaj też w LEX: Safjan Marek, O stosowaniu Konstytucji w niekonstytucyjnym otoczeniu, czyli jak uniknąć naruszania rządów prawa w procesie przywracania rządów prawa >
Już 24 czerwca odbyło się Zgromadzenie Ogólne Sędziów Trybunału Konstytucyjnego. Jak dowiedział się serwis Prawo.pl, stawili się na nim m.in. dwaj nowi sędziowie niedopuszczeni do orzekania: Marcin Dziurda i Krystian Markiewicz. Prezes Bogdan Święczkowski miał stwierdzić jednak, że do sali wtargnęli bezprawnie. Następnie na stronie TK pojawiła się informacja, że do Zgromadzenia nie doszło z powodu braku kworum, a konkretnie dlatego, że dwoje sędziów, również „nowych”, Magdalena Bentkowska i Dariusz Szostek, nie złożyło podpisu na liście obecności. Ci oświadczyli, że na sali byli i wnioskują o kolejne Zgromadzenie.
Czytaj też w LEX: Co wymaga zmiany w procedurze wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego w Polsce? >
Powtórka była 14 lipca br. Jak informowały media, ponownie nie doszło do skutku Zgromadzenie Ogólne Sędziów TK, które miało zająć się m.in. projektem budżetu Trybunału na przyszły rok. Do budynku nie wpuszczono dwóch osób wybranych przez Sejm w marcu tego roku na sędziów TK: Krystiana Markiewicza i Marcina Dziurdy. Wezwali oni wówczas policję, której na miejscu towarzyszył prokurator z Prokuratury Krajowej. Prezes TK Bogdan Święczkowski ocenił później, że zdarzenie było próbą „zamachu na konstytucyjny organ państwa, jakim jest Trybunał Konstytucyjny”.
Czytaj: Prof. Dziurda: Przyczyną kryzysu wokół TK jest niedopuszczanie części sędziów do orzekania>>
Apel sędziów Trybunału o zwołanie zgromadzenia ogólnego>>
Wojna o Trybunał Konstytucyjny trwa, nowi sędziowie nadal nie orzekają>>
TK: przepisy nie zobowiązują prezydenta do przyjęcia ślubowania sędziów TK>>
Skład TK do sporu kompetencyjnego wadliwy - Bentkowska i Szostek nie będą orzekać>>
Konstytucjonalista, radca prawny po aplikacji prokuratorskiej
Profesor Patyra jest konstytucjonalistą z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. W 1997 r. ukończył aplikację prokuratorską w Prokuraturze Rejonowej dla Miasta Lublina, a swoją pracę doktorską napisał na temat prawnoustrojowego statusu Prezesa Rady Ministrów w świetle Konstytucji z 2 kwietnia 1997 r.
Od 1996 r. jest też członkiem Polskiego Towarzystwa Prawa Konstytucyjnego, a w latach 2017–2024 był członkiem jego Zarządu. Od 2013 r. jest radcą prawnym (Okręgowa Izba Radców Prawnych w Lublinie) i stałym ekspertem Ośrodka Badań, Studiów i Legislacji Krajowej Izby Radców Prawnych, a od 2022 r. – kierownikiem Zespołu do Spraw Ustroju Państwa i Wymiaru Sprawiedliwości Ośrodka Badań, Studiów i Legislacji KIRP.
Czytaj też w LEX: Przyszłość sądownictwa konstytucyjnego w Polsce >
W latach 2020–2023 był członkiem Zespołu Doradców do Spraw Kontroli Konstytucyjności Prawa przy Marszałku Senatu Rzeczypospolitej Polskiej X kadencji i ekspertem Komisji Prac Ustawodawczych Senatu RP X kadencji, a także – do 2024 r. – członkiem Zespołu Ekspertów Prawnych Fundacji im. Stefana Batorego. Ma na swoim koncie ponad sto publikacji naukowych poświęconych problematyce polskiego i obcego prawa konstytucyjnego, w szczególności zagadnieniom z zakresu systemu rządów, procesu legislacyjnego, prawa parlamentarnego, aksjologii ustroju, ze szczególnym uwzględnieniem praw człowieka i ich ochrony, organizacji i funkcjonowania organów ochrony i kontroli prawa, a także konstytucyjnych aspektów funkcjonowania samorządu terytorialnego.
Czytaj też w LEX: Safjan Marek, O stosowaniu Konstytucji w niekonstytucyjnym otoczeniu, czyli jak uniknąć naruszania rządów prawa w procesie przywracania rządów prawa >
pru/pap
