Kozak: Weto prezydenta i weto prokuratora – sprzeciwy aresztowe dalej w grze
Jednym z najistotniejszych elementów tzw. ustawy naprawczej, czyli dużej nowelizacji procedury karnej, było wyeliminowanie z Kodeksu postępowania karnego sprzeciwów prokuratorskich od postanowień sądu, na mocy których zastrzega się, że tymczasowe aresztowanie ulegnie zmianie pod warunkiem złożenia w wyznaczonym terminie określonego poręczenia majątkowego. Niestety, weto prezydenckie utrwaliło weto prokuratorskie. Parlamentarzystom zabrakło większości, żeby odwrócić ten stan rzeczy - pisze Mikołaj Kozak, adwokat z Kancelarii Kulpa Kozak Adwokaci i Radcowie Prawni.
Zgodnie z niechlubnym art. 257 par. 3 Kodeksu postępowania karnego, który obowiązuje od 5 października 2019 r., jeżeli prokurator oświadczy, że sprzeciwia się zmianie środka zapobiegawczego, postanowienie sądu, w zakresie dotyczącym zmiany tymczasowego aresztowania na poręczenie majątkowe, staje się wykonalne z dniem uprawomocnienia. W uproszczeniu – następuje skuteczna blokada. Niewymagająca uzasadnienia ingerencja w orzeczenie sądu, wskutek której obywatel zostaje w areszcie, bo prokurator tak chce.
Czytaj: Prezydent zawetował nowelizację k.p.k. ograniczającą tymczasowe areszty>>
Większe gwarancje dla uczestników postępowań karnych czekają na podpis>>
Ujmując rzecz nieco bardziej naukowo, w doktrynie prawa karnego procesowego podnosi się, że sprzeciw prokuratura ingeruje w decyzyjność sądu i narusza jego pozycję, uzależniając go od jednej ze stron. Co więcej, sprzeciw ten narusza również zasadę równości broni stron postępowania, bo podejrzany i jego obrońca nie dysponują żadnym środkiem prawnym, który byłby przeciwwagą do stanowiska prokuratora.
Wyobraźmy sobie taką sytuację. Sąd – po wysłuchaniu stron, po analizie akt, po uwzględnieniu zasady minimalizacji środków zapobiegawczych (co, dodajmy z rzetelności, nie jest w Polsce częste) – dochodzi do wniosku, że tymczasowe aresztowanie nie jest konieczne. Decyduje więc o jego uchyleniu pod warunkiem wpłaty poręczenia majątkowego.
W tym momencie na scenę wchodzi prokurator. Nie z zażaleniem. Ze sprzeciwem bez uzasadnienia.
Czytaj: Kozak: „Proszę pani, ja już będę grzeczny" – teatr absurdu na tle weta noweli karnej>>
Kurtyna opada, a podejrzany zostaje w celi
To nie jest figura retoryczna. To obowiązujący w Polsce już od niemal siedmiu lat mechanizm procesowy.
Rzecznik Praw Obywatelskich już przy wprowadzaniu tego rozwiązania wskazywał wprost, że jest ono sprzeczne z art. 45 Konstytucji oraz zasadą równości broni, czyniąc z prokuratora faktycznego „gospodarza postępowania”, w miejsce sądu. Sąd nie jest bowiem w pełni niezależny, skoro jego rozstrzygnięcie wypacza arbitralny sprzeciw prokuratora.
Mimo to mechanizm przetrwał. A weto prezydenckie sprawiło, że zostanie z nami na dłużej. Weto zostało uzasadnione „potrzebą ochrony bezpieczeństwa publicznego i skuteczności państwa”. Problem w tym, że sprzeciw prokuratorski temu celowi nie służy, lecz jedynie przedłuża izolację i neutralizuje znaczenie decyzji sądu.
Zobacz też procedurę w LEX: Tymczasowe aresztowanie warunkowe >
Nie sposób pominąć faktu, że Polska od lat znajduje się pod krytycznym spojrzeniem w zakresie nadużywania tymczasowego aresztowania. Instytucja sprzeciwu prokuratora wpisuje się w ten model - areszt przestaje być środkiem wyjątkowym, a staje się, jeśli chce tak prokurator, środkiem domyślnym.
Sąd mówi – „wystarczy poręczenie”. Prokurator mówi – „nie zgadzam się”. A obywatel słyszy: „zostajesz”.
Bez uzasadnienia. Bez realnej ochrony wolności osobistej
Henry David Thoreau pisał, że należy kultywować szacunek dla sprawiedliwości, a nie dla prawa. Cóż ten skromny filozof, absolwent Harvarda i propagator obywatelskiego nieposłuszeństwa wiedział jednak o prawie? Być może to, że wetowanie ustawy głównie dlatego, że zgłasza ją nieprzychylna wetującemu partia, może być zgubne w skutkach. Jeśli to w ogóle kogoś obchodzi.
Zobacz też procedury w LEX:
Stosowanie tymczasowego aresztowania w postępowaniu przygotowawczym >
Stosowanie tymczasowego aresztowania w postępowaniu sądowym >
