IWS: Kuratorzy sądowi przeciążeni pracą i biurokracją
Kuratorzy sądowi od lat zabiegają o to, by ich zawód był wpisany do wykazu prac o szczególnym charakterze, o którym mowa w ustawie o emeryturach pomostowych. Uzasadniają to tym, że praca, którą wykonują, jest szczególna, wiąże się z licznymi zagrożeniami i może skutkować wypaleniem zawodowym. Potwierdza to upubliczniony właśnie raport Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości - wskazując na przeciążenie ich obowiązkami, sprawozdawczością i wymagającą zmian legislacją.
Przypomnijmy, że już w 2021 r. Ogólnopolski Związek Zawodowy Kuratorów Sądowych podpisał umowę z Centralnym Instytutem Ochrony Pracy – Państwowym Instytutem Badawczym na badanie, które miało potwierdzić, że praca kuratorów jest silnie stresogenna, niebezpieczna, mocno obciążająca psychicznie. Z badań, w których wzięło udział 506 kuratorów, wynikało, że w grupie zawodowej występują najwyższe wymagania ilościowe pracy, znacząco przekraczające poziomy obserwowane w innych porównywalnych grupach.Najwyższe wyniki zaobserwowano również w odniesieniu do tempa pracy. Badani kuratorzy zwracali uwagę, że przez większość czasu muszą pracować bardzo szybko. Co więcej, ich praca charakteryzuje się najwyższymi wymaganiami poznawczymi, a dodatkowo są narażeni na agresję ze strony osób z zewnątrz - m.in. klientów/podopiecznych itp.
Teraz ukazał się nowy raport Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości, pt. „Czasochłonność zadań realizowanych przez kuratorów zawodowych oraz pracochłonność i stopień skomplikowania poszczególnych czynności wykonywanych podczas realizacji tych zadań", którego autorami są dr Michał Szykut, dr hab. Piotr Chomczyński oraz dr hab. Przemysław Frąckowiak. Jak wskazano, analiza ma stanowić krok w kierunku pogłębionego zrozumienia specyfiki tej profesji, a wyniki badań mogą stać się „realną podstawą do projektowania nowych, bardziej efektywnych i racjonalnych ram organizacyjnych funkcjonowania służby kuratorskiej" - czytamy w raporcie. - W obliczu dynamicznych zmian społecznych, rosnących oczekiwań wobec instytucji wymiaru sprawiedliwości oraz narastających problemów kadrowych refleksja nad rzeczywistym zakresem i charakterem obowiązków kuratorów wydaje się szczególnie potrzebna - zaznaczają autorzy. Raport powstał w oparciu o wywiady z kuratorami z różnych sądów w całym kraju. Dotyczyły nie tylko ich pracy, wyzwań i obciążeń, ale też propozycji zmian, np. legislacyjnych.
Czytaj: Kurator sądowy zawodem podwyższonego ryzyka? Wraca postulat>>
Przeciążenie pracą i biurokracją
Z raportu wynika m.in., że kuratorzy silnie identyfikują się z wykonywanym zawodem, ale jednocześnie ujawniają narastające poczucie frustracji, wynikające z przeciążenia obowiązkami i niedostosowania procedur do realiów pracy terenowej.
- Jednym z kluczowych wniosków płynących z przeprowadzonych badań jest znaczne przeciążenie pracą zawodowych kuratorów sądowych. Przeciążenie to ma zarówno charakter ilościowy, związany z nadmierną liczbą prowadzonych spraw, jak i jakościowy, wynikający z rosnącej złożoności problemów społecznych, z jakimi kuratorzy stykają się w swojej pracy. W wielu przypadkach respondenci wskazywali również na nieracjonalny rozkład obowiązków, który nie zawsze pozostaje w bezpośrednim związku z realizacją podstawowych zadań kuratorskich. Gros tych obciążeń ma charakter administracyjny i sprawozdawczy - wskazano.
Czytaj też w LEX: Dynamika zmian w strukturze kuratorskiej służby sądowej - (z)marnowany potencjał czy nowe perspektywy? - Raport z badań >
Jak dodano, z analizy zgromadzonego materiału badawczego wynika, że przynajmniej część obciążeń zawodowych kuratorów mogłaby zostać ograniczona bez uszczerbku dla jakości realizowanych zadań - np. poprzez uproszczenie procedur, ograniczenie dublujących się czynności oraz bardziej racjonalne wykorzystanie narzędzi informatycznych.
Kolejną kwestią są nadmierna formalizacja, rozbudowane wymogi sprawozdawcze oraz brak elastyczności w organizacji, które - jak wskazano w raporcie - mogą prowadzić do obniżenia motywacji i poczucia sensu wykonywanych działań. - Co więcej, tego rodzaju bariery organizacyjne wpływają nie tylko na samych kuratorów, lecz także na funkcjonowanie całego systemu wymiaru sprawiedliwości, ograniczając jego efektywność i zdolność do reagowania na realne potrzeby społeczne - zaznaczają autorzy raportu.
Czytaj też w LEX: Dylematy działania profesjonalnego w terenowej pracy kuratora rodzinnego w Polsce >
Wypalenie zawodowe kuratora - faktem
Z raportu wynika, że badani często sygnalizowali problem wypalenia zawodowego - konsekwencji długotrwałego przeciążenia pracą, presji czasowej oraz poczucia braku wpływu na kształt własnych obowiązków, narastania zmęczenia, frustracji i obniżenia zaangażowania zawodowego.
Konsekwencją tego stanu rzeczy są m.in.: zwiększona absencja chorobowa, rotacja kadr oraz trudności w pozyskiwaniu nowych pracowników, co dodatkowo obciąża kuratorów pozostających w systemie - podsumowano.
Wraca temat udziału kuratora w kontaktach z dziećmi
Istotne miejsce w raporcie zajmuje też kwestia udziału kuratorów w kontaktach rodziców z dziećmi. Jak wskazano, postulat unormowania zasad realizacji takich kontaktów jest jednym z najczęściej podnoszonych problemów przez kuratorów rodzinnych uczestniczących w badaniu.
Czytaj też w LEX: Diagnoza w pracy kuratora sądowego (osobowa i środowiskowa) >
Wskazywali oni, że obecnie obowiązujące rozwiązania nie zapewniają ani odpowiednich ram organizacyjnych, ani wystarczającej ochrony warunków pracy osób realizujących tego rodzaju czynności. Szczególnie problematyczne są długotrwałe kontakty, które – zgodnie z relacjami respondentów – bywają rozciągnięte w czasie do kilku godzin i wymagają stałej obecności oraz nieprzerwanej koncentracji kuratora. Tego typu „kontakty" są przez badanych postrzegane jako wyjątkowo uciążliwe, zarówno z uwagi na ich czasochłonność, jak i wysoki poziom obciążenia psychicznego. Kuratorzy podkreślali, że w trakcie nadzorowanych spotkań często dochodzi do sytuacji konfliktowych, napięć emocjonalnych oraz zachowań wymagających natychmiastowej reakcji, co dodatkowo zwiększa poziom stresu i odpowiedzialności - wskazują autorzy raportu.
Jak dodają, w ocenie kuratorów brak jasno określonych limitów czasowych sprzyja nadużyciom oraz utrudnia racjonalne planowanie pozostałych obowiązków służbowych.
Czytaj: Kuratorzy "w terenie" zużywają i buty, i... zdrowie>>
Prokuratorzy bagatelizują znieważanie kuratorów? Związkowcy apelują o wytyczne>>
Warunki pracy pracy nie ułatwiają
Ankietowani kuratorzy zwracali również uwagę na konieczność poprawienia warunków pracy. Podkreślali, że obecne rzutują nie tylko na ich samopoczucie, ale mają także bardziej dalekosiężny wpływ na jakość świadczonej pracy i sposób jej organizacji.
Warunki lokalowe mają również wpływ na czasochłonność. Wiąże się ona choćby z poszukiwaniem właściwego miejsca do przeprowadzenia rozmowy z klientem, uzgadnianiem dogodnej godziny na spotkanie z nim na terenie sądu, tak aby nie zaburzać pracy innych kuratorów. Warunki pracy przekładają się także na prestiż i atrakcyjność samego zawodu w oczach potencjalnych kandydatów - podsumowano w raporcie.
Zobacz też w LEX: Jak egzekwować obowiązek udzielania pomocy kuratorom? >
