Brak separacji i rozwodu uniemożliwia rozliczenie z dzieckiem

Za osobę samotnie wychowującą dzieci przepisy uznają również osobę pozostającą w związku małżeńskim pod warunkiem, że drugi małżonek został pozbawiony praw rodzicielskich lub odbywa karę pozbawienia wolności. Natomiast status osoby rozwiedzionej powstaje dopiero z chwilą prawomocnego orzeczenia sądu o rozwiązaniu małżeństwa. Niespełnienie tych warunków pozbawia prawa do preferencyjnego rozliczenia z podatku z dzieckiem. Potwierdza to skarbówka w najnowszej interpretacji.

Zbliża się okres rozliczenia rocznego z podatku dochodowego. Warto więc przypomnieć o możliwościach preferencyjnego opodatkowania. Nie zawsze bowiem, jak się nam wydaje, taka możliwość nam przysługuje, mimo okoliczności faktycznych wskazujących na istnienie takiego prawa.

Ulga tylko po spełnieniu ustawowych warunków

Podatniczka będąca trudnej sytuacji osobistej zapytała organy skarbowe we wniosku o interpretację o możliwość wspólnego, preferencyjnego opodatkowania z dzieckiem. Pozostaje ona w separacji faktycznej od stycznia 2025 r. z powodu przemocy psychicznej i fizycznej wobec niej oraz jej małoletnich dzieci. Mąż otrzymał Niebieską Kartę, na pewien czas został aresztowany, a następnie wypuszczony z zarzutami przestępstwa przemocy psychicznej i fizycznej. Wprowadzone zostały środki ochronne nakaz opuszczenia domu przez męża na okres trzech miesięcy (obecnie przedłużony do 13 stycznia 2026 r.), oraz bezterminowy zakaz kontaktowania się i zbliżania do żony i małoletnich dzieci, w tym kontaktu telefonicznego.

W tym czasie trwało postępowanie przygotowawcze w sądzie karnym.

W kwietniu 2025 r. podatniczka złożyła pozew o rozwód. Nie posiada ona jeszcze przyznanego zabezpieczenia alimentacyjnego. Od stycznia 2025 r. podatniczka w całości sprawuje opiekę nad dziećmi i samodzielnie je wychowuje. Kobieta zapytała, czy w opisanej sytuacji może rozliczyć się w zeznaniu PIT za rok 2025 jako osoba samotnie wychowująca dzieci, zgodnie z przepisami ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

W jej ocenie, w przedstawionym stanie faktycznym ma ona prawo rozliczyć podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT) za rok 2025 jako osoba samotnie wychowująca dzieci. Zgodnie bowiem z art. 6 ust. 4 ustawy o PIT, status osoby samotnie wychowującej dzieci przysługuje m.in. osobie, która faktycznie samotnie je wychowuje, niezależnie od tego, czy pozostaje w związku małżeńskim, o ile drugi rodzic nie uczestniczy w wychowaniu.

W interpretacji opublikowanej 27 stycznia br. dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej uznał stanowisko podatniczki za nieprawidłowe (0114-KDIP3-2.4011.1028.2025.2.JK3). Wskazał, że ustawodawca uzależnił prawo do skorzystania z preferencyjnych zasad rozliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych od spełnienia m.in. warunku posiadania określonego statusu cywilnoprawnego wymienionego w art. 6 ust. 4c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Przepis art. 6 ust. 4c tej ustawy wymienia enumeratywnie osoby, którym przysługuje status osób samotnie wychowujących dzieci, odwołując się zarówno do statusu cywilnoprawnego osoby wychowującej dzieci (panna, kawaler, wdowa, wdowiec, rozwódka, rozwodnik, osoba, w stosunku do której orzeczono separację w rozumieniu odrębnych przepisów, lub osoba, której małżonek został pozbawiony praw rodzicielskich lub odbywa karę pozbawienia wolności), jak również do tego, że osoba ta musi faktycznie wychowywać dzieci samotnie, tj. bez wsparcia drugiego z rodziców, którym przysługuje preferencyjne rozliczenie podatku.

Status osoby rozwiedzionej nabywa się dopiero poprzez prawomocne orzeczenie sądu o rozwiązaniu małżeństwa. Za osobę samotnie wychowującą dzieci ustawodawca uznał również osobę pozostającą w związku małżeńskim, pod warunkiem, że drugi małżonek został pozbawiony praw rodzicielskich lub odbywa karę pozbawienia wolności.

Dyrektor KIS uznał, że okoliczność, iż w 2025 r. formalnie podatniczka była mężatką, nie została orzeczona przez sąd między małżonkami separacja, a mąż nie został pozbawiony przez sąd praw rodzicielskich w stosunku do dzieci i nie odbywał kary pozbawienia wolności, wyklucza możliwość uznania, że przysługuje żonie prawo do skorzystania z preferencyjnego rozliczenia jako osoba samotnie wychowująca dzieci. W konsekwencji, z tego względu nie spełniła ona warunków określonych w art. 6 ust. 4c ustawy o PIT, wobec czego nie przysługuje jej prawo do skorzystania z preferencyjnego rozliczenia jako osoba samotnie wychowująca dziecko w okresie będącym przedmiotem zapytania.

Eksperci – Interpretacja niekorzystna, ale zgodna z literą prawa

- Organ podatkowy dokonał prawidłowej wykładni przepisów. W opisanej sytuacji niestety nie mógł wydać innego rozstrzygnięcia ani uznać podatniczki za osobę samotnie wychowującą dziecko. Słusznie wskazano, że wszelkie ulgi i zwolnienia podatkowe stanowią odstępstwo od zasady powszechności opodatkowania i powinny być interpretowane ściśle – komentuje dr Mateusz Gogol.

Podkreśla on, że dodatkowo organ trafnie odwołał się do przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, podkreślając, że status osoby rozwiedzionej powstaje dopiero z chwilą prawomocnego orzeczenia sądu o rozwiązaniu małżeństwa.

- Ponadto, sam fakt aresztowania czy postawienia zarzutów nie jest równoznaczny z prawomocnym wyrokiem skazującym. Z tego względu organ nie miał możliwości podjęcia innej decyzji. W mojej ocenie ewentualna zmiana przepisów i oparcie rozstrzygnięć wyłącznie na sytuacji faktycznej, a nie na prawomocnych orzeczeniach sądowych, prowadziłaby do licznych sporów z organami podatkowymi – podkreśla dr Mateusz Gogol.

- W prawie, także podatkowym, emocje nie powinny decydować - patrzymy wyłącznie na przepis i jego literalną wykładnię. W tym stanie faktycznym należy zgodzić się z wydaną interpretacją indywidualną. Sposób rozliczenia przewidziany dla samotnych rodziców jest preferencją – odstępstwem od normy, które należy interpretować ściśle – podkreśla Adrian Kęmpiński, radca prawny i doradca podatkowy w Kancelarii LTCA Zarzycki Niebudek Kubicz sp. k.

Zauważa on, że jak wskazuje się w licznych interpretacjach indywidualnych, ulgi i zwolnienia są wyjątkiem od zasady powszechności opodatkowania wynikającej z art. 84 Konstytucji RP, stanowiącego, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie (interpretacja indywidualna z dnia 16 stycznia 2026 r., nr 0112-KDIL2-1.4011.910.2025.2.KF).

- W tym samym rozstrzygnięciu wskazano, że wszelkie odstępstwa od tej zasady muszą bezwzględnie wynikać z przepisów prawa i być interpretowane ściśle z jego literą. To znaczy, że zabroniona jest jakakolwiek rozszerzająca wykładnia takich przepisów, a gdyby w tym przypadku podatniczka uzyskała korzystne dla siebie rozstrzygnięcie – wówczas byłby to przykład wykładni rozszerzającej – ocenia Adrian Kęmpiński.