Będą zmiany w ordynacji podatkowej - korzystne i niekorzystne
Po wielu latach sporów rząd chce skończyć z instrumentalnym wszczynaniem postępowań podatkowych, tylko po to, by doszło do zawieszenie biegu terminu przedawnienia, Minus jest jednak taki, że zmiana ma dotyczyć tylko tych zobowiązań podatkowych, które powstaną po wejściu w życie ustawy. Największe kontrowersje wzbudza zmiana, która pozwoli fiskusowi karać podatników także po upływie terminu przedawnienia. Eksperci oceniają, że planowana nowelizacja ordynacji podatkowej przewiduje rozwiązania zarówno pozytywne, jak i negatywne dla podatników.
Rząd przyjął zapowiadany od dawna projekt zmian w ordynacji podatkowej i innych ustaw (UD196), który przewiduje szereg zmian, m.in. w zakresie przedawnienia, wszczynania postępowań karnych skarbowych i raportowania schematów podatkowych. - Będzie mniej biurokracji, więcej jasnych zasad i lepsza ochrona podatników. Nowe rozwiązania ułatwią życie obywatelom i przedsiębiorcom i skrócą czas załatwiania spraw. Prawo podatkowe stanie się bardziej przewidywalne – urząd skarbowy nie będzie już mógł w nieskończoność przedłużać spraw podatkowych. Zaproponowane przepisy pozwolą także skarbówce skupić się bardziej na realnych nadużyciach, a nie na drobnych uchybieniach - komentuje Ministerstwo Finansów.
Koniec z instrumentalnym wszczynaniem postępowań
- Kluczową, pozytywną zmianą przewidzianą w projekcie nowelizacji jest usunięcie "wszczęcia postępowania karnego skarbowego" jako przesłanki zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Na ten ruch zarówno podatnicy, jak i wszystkie osoby zajmujące się podatkami liczyli od lat. Jest to przepis, który prowadzi do wyjątkowych nadużyć ze strony organów podatkowych oraz licznych sporów z podatnikami (zresztą często przegrywanych przez fiskusa). Daje on możliwość instrumentalnego wydłużania terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego i niepewności po stronie podatników. A przez to doprowadził on do znaczącego obniżenia zaufania do organów podatkowych w ostatnich latach. Trzeba pochwalić za to Ministerstwo Finansów oraz rząd, że w końcu zdecydowano się na zaproponowanie usunięcia tego przepisu - mówi Jakub Warnieło, doradca podatkowy, szef zespołu postępowań podatkowych i sądowych MDDP.
Czytaj też w LEX: Przedawnienie zobowiązań podatkowych w świetle nowelizacji Ordynacji podatkowej >
Minusem jest jednak to - jak dodaje Jakub Warnieło - że nowe przepisy mają bowiem dotyczyć tylko tych zobowiązań podatkowych, które powstaną dopiero po wejściu w życie ustawy. A to oznacza, że w odniesieniu do wszystkich zobowiązań, które powstaną przed tym terminem – dalej organy będą mogły w przyszłości doprowadzić do zawieszenia biegu terminu przedawnienia poprzez wszczęcie postępowania karnego skarbowego. - Zatem realne efekty tej zmiany będą zauważalne dopiero od 2031 roku. Skoro samo ministerstwo doszło do wniosku, że skala tych nadużyć administracji związanych z tym przepisem jest zbyt duża – to nie widzę podstaw, żeby odraczać rzeczywiste wprowadzenie tych zmian aż o kilka lat. W mojej ocenie przepisy te powinny obowiązywać zdecydowanie wcześniej - mówi doradca podatkowy.
Chodzi o opisywaną wielokrotnie na łamach Prawo.pl kwestię wszczynania postępowań przygotowawczych jedynie w celu przerwania biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Projekt zakłada uchylenie art. 70 par. 6 pkt 1 ordynacji podatkowej. Zgodnie z tym przepisem wszczęcie postępowania w sprawie o przestępstwo lub wykroczenie skarbowe (i zawiadomienie o tym podatnika) prowadzi do zawieszenia biegu terminu przedawnienia obowiązania podatkowego.
Jak komentował w wywiadzie dla Prawo.pl Andrzej Ladziński, doradca podatkowy, partner zarządzający GWW, przewodniczący Krajowej Rady Doradców Podatkowych VI kadencji, Krajowa Izba Doradców Podatkowych od 2019 r. konsekwentnie i systemowo walczy z tym zjawiskiem i ma wymierne osiągnięcia. - To poważne zagrożenie dla praw podatników, ponieważ bywa wykorzystywane wyłącznie w celu zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych, bez realnych podstaw do prowadzenia postępowania karnego skarbowego. W znaczący sposób przyczyniliśmy się do tego, że w 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę (I FSP 1/21), w której jednoznacznie stwierdził obowiązek badania instrumentalności wszczęcia takiego postępowania - powiedział Ladziński.
Czytaj też w LEX: Zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w związku z postępowaniem karnym skarbowym – na przykładach >
Fiskus będzie mógł karać po upływie przedawniania
Największe kontrowersje budzi propozycja uchylenia art. 44 par. 2 kodeksu karnego skarbowego (k.k.s.), zgodnie z którym karalność przestępstwa skarbowego polegającego na uszczupleniu lub narażeniu na uszczuplenie należności publicznoprawnej ustaje także wówczas, gdy nastąpiło przedawnienie tej należności. MF uzasadnia, że przepis ten wpływa negatywnie na ochronę interesów finansowych Skarbu Państwa, a przedawnienie zobowiązania podatkowego nie powinno bowiem stać na przeszkodzie należytemu wyjaśnieniu sprawy karnej skarbowej.
Inaczej oceniają to eksperci.
Jak wyjaśnia Jakub Warnieło, może to prowadzić do nieakceptowalnej sytuacji, w której „poprawia” się sytuacja spółek, a jednocześnie „pogarsza” się pozycja osób fizycznych odpowiedzialnych za rozliczenia podatkowe tych spółek. Może zatem dochodzić do sytuacji, w których spółka nie będzie zobowiązana do zapłaty podatku (ze względu na przedawnienie), ale taki obowiązek będzie miała osoba fizyczna (po przeprowadzeniu wobec niej postępowania karnego).
- Skoro Skarb Państwa nie ma już żadnych podstaw do dochodzenia danej należności publicznoprawnej, bo doszło do wygaśnięcia zobowiązania podatkowego na skutek przedawnienia, to nie powinno być uzasadnienia dla karania osób fizycznych za ewentualne przestępstwo związane z tą należnością. Warto również zwrócić uwagę, że organy postępowania karnego skarbowego oraz sądy karne nie są przygotowane do prowadzenia szczegółowych ustaleń w zakresie prawa podatkowego i dziś często opierają się na wnioskach organów podatkowych. Jeśli tych wcześniejszych ustaleń nie będzie – to wzrośnie ryzyko przyjęcia błędnych wniosków w ramach postępowania karnego. A to zwiększa ryzyko odpowiedzialności karnej skarbowej. A zgodnie z przepisami podatnicy nie będą mogli być reprezentowani w ramach takich postępowań przez doradców podatkowych.
Również według Andrzeja Ladzińskiego to najdalej idąca i najbardziej kontrowersyjna zmiana w projekcie. - Na poziomie ideowym trudno odmówić tej zmianie logiki – jeśli ktoś rzeczywiście popełnił przestępstwo skarbowe, to nie powinien korzystać z przedawnienia. Problem pojawia się jednak w praktyce. Obawiamy się, że administracja skarbowa zacznie kierować akty oskarżenia do sądu karnego, bez zakończenia postępowania podatkowego i bez wydania decyzji w pierwszej instancji. W efekcie to sąd karny – a nie sąd administracyjny – będzie musiał oceniać nie tylko kwestię winy, lecz także sam wymiar podatku. To rozwiązanie budzi poważne wątpliwości, bo prawo podatkowe jest materią wyjątkowo złożoną, a sędziowie karni nie zawsze dysponują specjalistyczną wiedzą w tym zakresie - powiedział Andrzej Ladziński.
Mniej obowiązków informacyjnych
- Z pewnością dobrym rozwiązaniem jest zrezygnowanie z obowiązków raportowania krajowych schematów podatkowych MDR. Jak pokazuje praktyka, skuteczność i praktyczność tych przepisów jest bardzo mała. Są one źle skonstruowane i nakładają na podatników niewspółmiernie duże obciążenia w porównaniu z korzyściami, jakie mogą płynąć dla Skarbu Państwa oraz fiskusa. Dlatego usunięcie tego obowiązku w stosunku do krajowych schematów to bardzo dobry krok - mówi Jakub Warnieło.
Jednak także w tym zakresie nie wszystkie zmiany są korzystne. W razie wątpliwości podatnik nie uzyska pomocy, ponieważ nie będzie już możliwości występowania o interpretacje indywidualne w sprawie schematów podatkowych. Dotychczas skarbówka toczy w tej sprawie spory z podatnikami, ale sądy orzekają, że dyrektor KIS ma obowiązek wydawać interpretacje w sprawie MDR.
Zobacz linię orzeczniczą w LEX: Sztuczne wszczynanie postępowania karnego wobec podatnika w celu zapobiegnięcia przedawnieniu >
