Rok 2022 w prawie pracy to rok zaskoczeń, z którym musieli sobie poradzić pracodawcy, ale z drugiej strony od momentu wybuchu pandemii do zarządzania „awaryjnymi sytuacjami” przedsiębiorstwa są gotowe bardziej niż kiedykolwiek wcześniej. Ten rok zapowiada się pod znakiem dużych zmian w prawie pracy. Przedsiębiorców i pracowników czeka rewolucja. Zmienią się m.in. zasady pracy zdalnej, kontroli trzeźwości pracownika czy wdrożenie tzw. dyrektywy work-life balance.

W Senacie od dłuższego czasu trwają prace nad przepisami ustawy, które pozwolą pracować osobom pobierającym świadczenie pielęgnacyjne. Resort rodziny i polityki społecznej niezmiennie argumentuje, że do tego konieczna jest reforma orzecznictwa o niepełnosprawności, a opiekunowie wciąż pozostają w klinczu.

Celem wprowadzenia dobrowolnego ZUS dla prowadzących działalność gospodarczą jest pobudzenie przedsiębiorczości i zbudowanie przewagi konkurencyjnej Polski w UE w obszarze warunków prowadzenia biznesu. Aby móc przejść przez kryzys chroniąc firmy, które borykają się z trudnościami, oraz tworzyć warunki do zakładania firm w Polsce, konieczne jest obniżenie obciążeń nakładanych na przedsiębiorców.

Termin implementacji przez Polskę unijnej dyrektywy w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym rodziców i opiekunów upłynął 2 sierpnia 2022 r. Według RPO, w pracach nad przepisami ważne jest m.in. skorelowanie okresu, w którym rodzic uprawniony jest do zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu rodzicielskiego w wysokości 100 proc. podstawy wymiaru zasiłku z długością nieprzenoszalnej części urlopu rodzicielskiego.

Nie formalny status pracodawcy decyduje o prawie do świadczenia przedemerytalnego, lecz utrata miejsca pracy z przyczyn leżących po jego stronie - orzekł Sąd Okręgowy w Łodzi przyznając świadczenie pracownikowi pozbawionemu pracy. Sąd uchylił tym samym decyzję ZUS odmawiającą tego świadczenia uznając, że płatnik składek nie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej.

Osoby uprawnione do emerytury rolniczej otrzymały 1 stycznia 2023 r. możliwość do korzystania z turnusów rehabilitacyjnych finansowanych przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS). Na sfinansowanie turnusów regeneracyjnych mogą z kolei liczyć opiekunowie osób z niepełnosprawnościami.

Resort rodziny i polityki społecznej uważa, że za altruistyczną postawę się nie płaci - krwiodawstwo w swojej idei jest honorowe i dobrowolne. Wymiar świadczeń emerytalnych jest ściśle związany z wysokością składek odprowadzanych do systemu ubezpieczeń społecznych przez pracownika w całym okresie jego aktywności zawodowej oraz z długością okresu ich opłacania. Zdaniem prawników, propozycja dodatku wypacza system.

Od 1 stycznia 2023 r. wyłączony został obowiązek opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne finansowanej z budżetu państwa za określone grupy ubezpieczonych – przypomina Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Oznacza to, że płatnicy składek za te grupy ubezpieczonych nie powinni składać za styczeń 2023 r. i kolejne miesiące raportów ZUS RCA za wskazane osoby, jeśli podlegają one wyłącznie ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Komplementariusz spółki komandytowo-akcyjnej jest od 1 stycznia 2023 roku objęty obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi i ubezpieczeniem zdrowotnym. Dla celów tych ubezpieczeń jest on traktowany jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność - przypomina Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2023 r. wzrośnie dwukrotnie – od 1 stycznia i 1 lipca. Waloryzacja świadczenia pielęgnacyjnego powiązana ze wzrostem płacy minimalnej co roku jest 1 stycznia. Jednak, jak wyjaśnia resort pracy, dwukrotny wzrost płacy minimalnej w tym roku, nie oznacza automatycznego dwukrotnego wzrostu świadczenia pielęgnacyjnego.

Od 1 stycznia 2023 r. właściciele małych firm (zatrudniających do 5 pracowników) i osoby samozatrudnione, które same płacą składki, muszą korzystać z profilu informacyjnego ZUS. Z powodu wieku i braku umiejętności cyfrowych osoba 60+ skarży się RPO na obowiązek składania miesięcznej deklaracji rozliczeniowej wyłącznie drogą elektroniczną. W ocenie RPO, w takich sytuacjach powinien być dopuszczony dotychczasowy sposób rozliczania z ZUS.

Od 1 stycznia 2023 r. właściciele małych firm i osoby samozatrudnione, które same płacą składki, muszą korzystać z profilu informacyjnego ZUS. Tymczasem z powodu wieku i braku umiejętności cyfrowych niektórzy skarżą się na obowiązek składania miesięcznej deklaracji rozliczeniowej wyłącznie drogą elektroniczną. Według RPO w takich sytuacjach powinien być dopuszczony dotychczasowy sposób rozliczania.

Ministerstwo Finansów przedstawiło dane o wpływach z PIT za 2021 rok. Z danych wynika, że łączny dochód podatników płacących PIT przekroczył 1,1 bln zł. Co ważne, był to ostatni rok obowiązywania prawa do odliczenia składki zdrowotnej od podatku, z czego skorzystało 21,5 mln podatników – pisze dr Antoni Kolek.

W okresie od stycznia do września 2022 roku o prawie 200 proc. w stosunku do 2021 roku wzrosła liczba osób skontrolowanych pod kątem wykorzystania zwolnień lekarskich. Najwięcej kontroli ZUS przeprowadził w województwie małopolskim, mazowieckim i dolnośląskim. Zwiększył się też odsetek (o prawie 29 proc.) osób pozbawionych prawa do zasiłku, a o prawie 40 proc. wzrosła kwota cofniętych zasiłków w wyniku kontroli.

Od 1 stycznia 2023 roku wszyscy płatnicy składek, także jednoosobowe firmy, mają mieć konto na Platformie Usług Elektronicznych. Co ważne, będzie obowiązek utrzymania aktywnego profilu informacyjnego w systemie teleinformatycznym Zakładu w czasie prowadzenia z nim rozliczeń z tytułu składek. Nie oznacza to jednak, że nie można będzie składać deklaracji w wersji papierowej.

O tym, jak niesprawiedliwa jest nowa składka zdrowotna, wiedzą, póki co, głównie osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą. Już wkrótce przekonają się o tym boleśnie, w rocznym PIT, także osoby zatrudnione na umowach o pracę. Sprawdziliśmy, o ile więcej zapłaciły fiskusowi i ZUS w 2022 roku. Zdaniem prawników, opodatkowana będzie nawet bieda, bo podatek zdrowotny uiścili też ci z minimalnym wynagrodzeniem - to u nich, w skali roku, ponad jedna pensja.

W okresie od lipca do września 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeprowadził 109,1 tys. kontroli osób posiadających zaświadczenie o czasowej niezdolności do pracy. W konsekwencji wydanych zostało 6 tys. decyzji wstrzymujących dalszą wypłatę zasiłków chorobowych. Kwota wstrzymanych z tego tytułu zasiłków osiągnęła 5 899,6 tys. zł – poinformował ZUS.

W roku ustania stosunku pracy, pracownikowi przysługuje urlop wypoczynkowy w wymiarze proporcjonalnym do okresu przepracowanego u pracodawcy. Sposób rozwiązania stosunku pracy i zamiar podjęcia kolejnego zatrudnienia nie mają znaczenia. Tym samym nie ma podstaw, by wyróżniać i odmiennie traktować odejście z pracy z uwagi na uzyskanie przez pracownika uprawnień emerytalnych. 

Zakład Ubezpieczeń Społecznych odnotował w pierwszych trzech kwartałach 2022 roku około 1,3 mln umów o dzieło, czyli o ok. 6,5 proc. więcej niż w analogicznym okresie poprzedniego roku. Największa grupa wykonawców takich umów to mężczyźni w wieku 30–39 lat. Najwięcej osób wykonujących umowy o dzieło zostało wykazanych w sekcji "działalność profesjonalna, naukowa i techniczna".

Dane z końca tego roku potwierdzają te wcześniejsze z wiosny, że zdecydowanie mniej osób uzyskało uprawnienie do świadczenia wyrównawczego. Rząd wydał w związku z tym zaledwie około 1/5 szacowanej na ten cel kwoty. Mimo tego resort rodziny nie planuje poszerzenia grupy uprawnionych do tego świadczenia, choć wcześniej składał takie deklaracje.