W Kodeksie pracy określono w sposób odrębny zasady zatrudniania ponad normy czasu pracy pracowników, którzy zajmują stanowiska kierownicze. Osoby te stanowią bowiem szczególną grupę. Z jeden strony decydują o organizacji własnej pracy, a z drugiej kierują pracą innych pracowników (zob. K. Stefański, Art. 151(4), [w:] Kodeks pracy. Komentarz, pod red. K. W. Baran, WKP 2018). 

Nienormowany czas pracy kierownika

Przepisy Kodeksu pracy wprowadzają zamknięty katalog możliwych do zastosowania systemów czasu pracy. W piśmiennictwie i praktyce pojawia się jednak także pojęcie nienormowanego czasu pracy. Rozumie się przez to możliwość wykonywania przez określonych pracowników pracy w zwiększonym wymiarze, bez prawa do dodatkowego wynagrodzenia z tego tytułu. Stanowi o tym art. 151(4) ustawy Kodeks pracy. Przepis ten zakłada, że pracownicy zarządzający w imieniu pracodawcy zakładem pracy i kierownicy wyodrębnionych komórek organizacyjnych wykonują, w razie konieczności, pracę poza normalnymi godzinami pracy bez prawa do wynagrodzenia oraz dodatku z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych. W praktyce taki sposób organizacji czasu pracy kadry kierowniczej nazywany jest właśnie nienormowanym czasem pracy.

Czytaj w LEX: Czas pracy osób na kierowniczych stanowiskach >

 


Pracownik zarządzający, czyli kto 

Przez pracownika zarządzającego w imieniu pracodawcy zakładem pracy rozumie się pracowników kierujących jednoosobowo zakładem pracy i ich zastępców lub pracowników wchodzących w skład kolegialnego organu zarządzającego zakładem pracy oraz głównych księgowych. Brak jest natomiast legalnej definicji kierownika wyodrębnionej komórki organizacyjnej, przez którego, zgodnie z praktycznym ujęciem, należy rozumieć pracownika kierującego zespołem pracowników wyodrębnionej organizacyjnie jednostki. Pracownicy ci za pracę w godzinach nadliczbowych nie otrzymują żadnej rekompensaty. Pracodawca może jednak udzielić im czasu wolnego od pracy w zmian za pracę w nadgodzinach. W takim przypadku czas nieobecności kierownika w pracy uznany być powinien za nieobecność usprawiedliwią.

Czytaj także: Rząd oferuje elastyczny czas pracy tylko dla wybranych >>>

Kierownik nie zawsze bez wynagrodzenia 

Pracownicy zarządzający w imieniu pracodawcy zakładem pracy oraz kierownicy wyodrębnionych jednostek organizacyjnych nie mają, co do zasady, prawa do wynagrodzenia i dodatku za pracę poza normalnymi godzinami pracy.

Czytaj w LEX: Motywowanie i wynagradzanie kadry kierowniczej średniego szczebla >

Od tej zasady przewidziano jednak jeden wyjątek, o którym stanowi art. 151(4) par. 2 uKp. Przepis ten zakłada, że kierownikom wyodrębnionych komórek organizacyjnych za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających w niedzielę i święto przysługuje prawo do wynagrodzenia oraz dodatku z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych w wysokości określonej w art. 151(1) par. 1 uKp, jeżeli w zamian za pracę w takim dniu nie otrzymali innego dnia wolnego od pracy. Wynika z tego więc, że za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających w niedzielę lub święto kierownikowi wyodrębnionej komórki organizacyjnej powinien być w pierwszej kolejności udzielony dzień wolny od pracy. Jeżeli zaś taka forma rekompensaty jest niemożliwa, to należy mu wypłacić wynagrodzenie powiększone o 100 proc. dodatek.

Czytaj w LEX: Praca w godzinach nadliczbowych kadry kierowniczej >

Wadliwa organizacja pracy gwarantuje wynagrodzenie

Warto też zwrócić uwagę na rozstrzygnięcie Sadu Najwyższego, który w wyroku z dnia 8 czerwca 2004 r., sygn. akt III PK 22/04 uznał, że osoby zatrudnione na stanowiskach kierowniczych nie mogą być pozbawione prawa do dodatkowego wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych jeżeli wskutek niezależnej od nich wadliwej organizacji pracy są zmuszone do systematycznego przekraczania obowiązujących norm czasu pracy. Czas pracy osób zatrudnionych na stanowiskach kierowniczych powinien być bowiem planowany w taki sposób, aby mogli oni wykonać swoje zadania w normalnym czasie pracy. Jeżeli przekroczenie powszechnie obowiązujących norm czasu pracy następuje wskutek niezależnej od nich wadliwej organizacji pracy, to fakt ten nie pozbawia kierowników wyodrębnionych komórek organizacyjnych ubiegania się o wypłatę wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych.

Zobacz procedurę w LEX: Zasady ewidencjonowania czasu pracy pracowników >

 


Ponadto ze wskazanego wyroku wynika jeszcze jeden wniosek. Pracownicy zatrudnieni na stanowiskach kierowniczych powinni świadczyć pracę w pełnym obowiązujących ich wymiarze. Brak jest podstaw dla uznania, że ta grupa pracowników może dowolnie skracać swój czas pracy (chyba, że niedopracowane do pełnego dobowego lub tygodniowego wymiaru czasu pracy godziny zostaną odpracowane). Jeżeli pracownik zatrudniony na stanowisku kierowniczym uprawniony jest do samodzielnego ustalania swojego rozkładu czasu pracy, to niedopracowane do pełnego wymiaru godziny należy uznać za nieobecność usprawiedliwioną. Brak jest jednak podstaw aby za czas nieprzepracowany kierownikowi przysługiwało wynagrodzenie.

Czytaj w LEX: Kontrola PIP w zakresie zatrudniania pracowników >