Kolejne podejście do objęcia transportu betonu systemem SENT

Ministerstwo Finansów i Gospodarki wraca do pomysłu objęcia transportu betonu systemem SENT. Proponuje też zmiany w zakresie administracyjnych kar pieniężnych za naruszenie obowiązków wynikających z systemu SENT: odejście od sztywnych kar i odstąpienie od karania za oczywiste pomyłki. Poprzednią "betonową" nowelizację prezydent zawetował na początku czerwca.

W czerwcu efekt prawie dwuletniej pracy urzędników i parlamentarzystów nad objęciem systemem monitoringu SENT transportów betonu trafił do kosza, gdyż prezydent Karol Nawrocki zawetował dużą nowelizację przepisów. Pisaliśmy o tym w tekście SENT: Weto betonuje przepisy, choć tylko na chwilę >

Minister Andrzej Domański, szef Ministerstwo Finansów i Gospodarki (MFiG), nie ukrywał wówczas, że jest rozczarowany wetem prezydenckim. Podkreślał, że oznacza to straty dla budżetu państwa w wysokości 1,2 miliarda złotych. 

"Betonowa" szara strefa, czyli jak ucieka ok. 1 mld zł rocznie

Według Stowarzyszenia Producentów Betonu Towarowego w Polsce, branża betonu towarowego (tj. gotowej mieszanki budowlanej produkowanej w zakładzie betoniarskim dostarczanej na budowę w betonomieszarkach) w Polsce obejmuje 600 producentów betonu towarowego i 1100 wytwórni betonu towarowego, oraz dysponuje 3150 betonomieszarkami.

Jak wynika z raportu „Rynek betonu towarowego w Polsce 2024–2029”, w 2022 r. całkowite przychody 200 największych producentów wyniosły ponad 15 mld zł, z czego 42 proc. przypadło na sprzedaż w segmencie betonu towarowego. Oznacza to wartość sprzedaży przez te 200 podmiotów na poziomie blisko 6,4 mld zł. Po doszacowaniu do pełnej zbiorowości producentów wartość rynku betonu towarowego wg danych firmy badawczej Spectis, to blisko 7,5 mld zł. Jak widać, skoro udział betonu towarowego w całej branży stanowi 42 proc. (tj. blisko 7,5 mld zł wg Spectis), można oszacować, że w ujęciu kwotowym wartość całego rynku betonu to niemal 18 mld zł.

Jedna z analiz danych za 2024 rok, przeprowadzona przez KAS wskazuje, że tylko wśród podmiotów prowadzących działalność gospodarczą w zakresie produkcji masy betonowej prefabrykowanej (betonu towarowego), wstępnie ustalona wartość zaniżenia podstawy opodatkowania podatku VAT wyniosła łącznie ponad 24 mln zł, a szacowana wartość zaniżenia podatku należnego wynosi ok. 4,5 mln zł. Natomiast analiza plików JPK_VAT wskazuje, że łączny roczny obrót podmiotów z całej branży liczącej wg PKD 435 podatników i sprzedaż betonu wytwarzanego na potrzeby produkcji różnego typu wyrobów betonowych to około 7,5 mld zł. Zatem wysokość niezarejestrowanej sprzedaży betonu w całej branży może przekraczać 10 mld zł (niemal 18 mld zł cały rynek betonu – (minus) blisko 7,5 mld zł sprzedaż zarejestrowana w JPK ~ 10 mld zł). Luka VAT (23 proc.) przewyższa 2,3 mld zł (10 mld zł x 23 proc.), z czego na beton towarowy (42 proc. rynku) przypada blisko 1 mld zł. Tym samym luka podatkowa w podatku od towarów i usług oraz podatkach dochodowych jest szacowana na około 1,225 mld zł. Również Związek Przedsiębiorców i Pracodawców w raporcie „Szara Strefa na rynku betonu towarowego w Polsce” oszacował szarą strefę na rynku betonu na ok. 1 mld zł rocznie.

Jaki beton pod kontrolą?

Dla uszczelnienia systemu podatkowego w obszarze obrotu betonem towarowym zaproponowano objęcie systemem SENT przewozu tego betonu w betonomieszarkach łącznie z pompo-betomieszarkami, do wszystkich podmiotów odbierających, w tym również do osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej. 

Zaproponowane rozwiązania nie będą obejmować gotowych wyrobów betonowych, ani też innych mieszanek na bazie spoiw mineralnych w postaci masy gotowej do wylania, rozsypania, wbudowania lub zastosowania, w szczególności zapraw towarowych, podkładów podłogowych, podsypki cementowo-piaskowej, mieszanki CBGM (potocznie zwane wylewką, jastrychem, szlichtą).

Planowane zmiany

Podmioty wysyłające towary, których przewóz jest objęty systemem SENT, są obowiązane do zgłoszenia takiego przewozu do rejestru SENT. Nowymi towarami objętymi systemem SENT będzie beton towarowy. Podmioty odbierające będą zobowiązane do potwierdzenia odbioru przewiezionego towaru. Wyjątek od tej zasady będzie stanowiło potwierdzenie odbioru dostarczonego betonu towarowego do osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, które będzie dokonywane przez podmiot wysyłający.

MFiG wskazało w Ocenie Skutków Regulacji, że znaczna część uszczupleń wiąże się z dostawami betonu towarowego przez krajowych producentów betonu do prywatnych inwestorów, tj. osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej. Jednakże biorąc pod uwagę, że czynności związane z obsługą zgłoszeń SENT wymagają dostępu do Internetu, a także umiejętności w wypełnianiu elektronicznych formularzy, oraz mając na uwadze możliwe trudności w elektronicznym potwierdzaniu odbioru betonu towarowego („zamykaniu” zgłoszeń SENT) przez osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej, w takich przypadkach potwierdzenia odbioru tego towaru będzie dokonywał podmiot wysyłający (dostawca towaru).

W przypadku przewozu betonu z innego państwa członkowskiego UE do osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, zgłoszenie przewozu do systemu SENT nie będzie wymagane.

Ze względu na właściwości betonu towarowego, specyfikę jego przewozu oraz sposób wykorzystania, dla przewozu tego towaru zaproponowano zwolnienie z obowiązku przekazywania danych geolokalizacyjnych środków transportu przewożących ten beton (betonomieszarek).

Dodatkowo, będzie istniała możliwość alternatywnego zgłaszania przewozów w przypadku zawarcia umowy (kontraktu) pomiędzy podmiotami gospodarczymi na dostawę betonu towarowego przekraczającą 100 m3. Próg 100 m3 betonu towarowego, powyżej którego będzie można dokonywać takiego alternatywnego zgłoszenia, został przyjęty z uwagi na rozmiar budowanych obiektów przy dostawach tego towaru między przedsiębiorcami, np. mostów. Podmiot wysyłający zamiast wysyłać zgłoszenia pojedyncze na przejazd każdej z betonomieszarek z betonem towarowym na budowę, będzie mógł, przed rozpoczęciem pierwszego przewozu tego towaru, przesłać do rejestru jedno zgłoszenie kontraktowe obejmujące realizację całej umowy.

Odejście od sztywnych kar i brak kary za pomyłkę

W nowelizacji przepisów ustawy SENT zostały zaproponowane zmiany w zakresie administracyjnych kar pieniężnych za naruszenie obowiązków wynikających z systemu SENT będące wynikiem ewaluacji, obowiązujących od 2017 roku przepisów:

• wobec niektórych obowiązujących dzisiaj wysokości kar, określonych w sposób „sztywny”, kary te zostały zaproponowane jako maksymalne, czyli elastyczne;
• w przypadku popełnienia błędów formalnych w zgłoszeniu będących wynikiem oczywistej omyłki zaproponowane zostały przepisy dotyczące odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej i poprzestanie na pouczeniu;
• zostały też zaproponowane przesłanki miarkowania kar tam, gdzie nie będą miały one charakteru „sztywnego”;
• zaproponowane zostało również, by przepisy względniejsze miały zastosowanie w stosunku do wcześniej popełnionych naruszeń.

Czytaj też: SENT: Są apele o anulowanie wysokich kar >

Jak zaznacza MFiG, propozycje te mają na celu dostosowanie wysokości administracyjnych kar pieniężnych przewidzianych w ustawie SENT do rzeczywistego stopnia ryzyka naruszeń związanych z poszczególnymi kategoriami towarów objętych systemem monitorowania przewozu, co jest również zbieżne z oczekiwaniami podmiotów gospodarczych.

W odróżnieniu od aktualnego stanu prawego zaproponowane zostało przyjęcie przepisów pozwalających w niektórych przypadkach i dla określonych towarów zastosowanie miarkowania kary, z uwagi na jej elastyczną wysokość. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości związanych z przewozem towarów wysokość kary pieniężnej będzie uwarunkowana od rodzaju przewożonego towaru. Planowane jest wprowadzenie niższych kar pieniężnych w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości przy przewozie towarów innych niż wyroby akcyzowe lub niestanowiących zagrożenia dla bezpieczeństwa narodowego.

Zaproponowane zostało rozwiązanie, aby odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej warunkowane było okolicznościami sprawy. I tak, w przypadku gdy okoliczności sprawy i dowody będą wskazywać, że podmiot (na który miałaby być nałożona administracyjna kara pieniężna) dokonał zgłoszenia do rejestru SENT, ale w tym zgłoszeniu ujawniono formalne nieprawidłowości, które mogły powstać w wyniku oczywistej omyłki, to organ KAS na wniosek podmiotu będzie mógł odstąpić od nałożenia kary pieniężnej i poprzestać na pouczeniu.

Organ KAS dokonując wymiaru wysokości nakładanej kary pieniężnej (miarkowania) ma uwzględniać liczbę i rodzaj dokonanych zgłoszeń w rejestrze SENT, liczbę ujawnionych wcześniej naruszeń w wyniku kontroli lub analiz danych w rejestrze oraz czy podmiot ma zaległości w podatkach, opłatach oraz niepodatkowych należnościach budżetu państwa .